Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Chiến dịch vận động chưa từng có

Hãng tin Reuters, trong một nghiên cứu về chiến lược bầu cử đã đưa ra nhận định đáng chú ý: "Mức độ can dự trực tiếp và chủ động của một tổng thống đương nhiệm vào cuộc bầu cử giữa kỳ như những gì ông Trump đang làm là chưa từng có tiền lệ trong chính trị hiện đại". Theo đó, ông Trump không chỉ gọi điện cho từng ứng viên, đưa ra các quyết định ủng hộ sớm mà còn trực tiếp định hình thông điệp tranh cử xoay quanh chính sách kinh tế của mình. Mức độ sốt sắng này đã tăng vọt kể từ sau cuộc bầu cử cấp bang và địa phương ngày 4/11/2025, khi kết quả cho thấy cử tri đã trừng phạt đảng Cộng hòa không chỉ vì thất bại điều hành mà còn bởi một vấn đề mà các chuyên gia gọi là "sự can thiệp không hiệu quả từ cá nhân ông Trump".

Tổng thống Donald Trump trong buổi vận động tranh cử tại bang Ohio. Ảnh: Getty Images

Về mặt tài chính, các nhóm liên kết với đảng Cộng hòa đã đổ hơn 714 triệu USD vào các cuộc đua của ứng viên đảng. Sau lời kêu gọi chính trị của ông Trump hồi tháng 9 vừa qua, các siêu ủy ban hành động chính trị của đảng đã liên tiếp nhận mức đóng góp kỷ lục từ các nhà tài trợ lớn. Trong đó, các nhóm liên kết trực tiếp với ông Trump đã chi ít nhất 220 triệu USD cho chiến dịch lần này. Tỷ phú Elon Musk phá kỷ lục tài trợ khi đóng góp tới 366 triệu USD. Điều này trực tiếp biến cuộc đua năm 2026 thành cuộc bầu cử giữa kỳ đắt đỏ nhất trong lịch sử. Nhưng, ngay cả một "chiến tranh quỹ" quy mô tỷ đô cũng không đủ để đảo ngược cục diện: đảng Cộng hòa đang phải chuyển dần từ thế tấn công sang phòng thủ, đổ tiền vào cả những bang từng được coi là an toàn tuyệt đối như Texas, Kansas và Nebraska, trong khi rút lui khỏi một số cuộc đua tại North Carolina, nơi mà họ luôn thắng kể từ năm 2008.

Để kích thích cử tri cốt lõi đi bỏ phiếu, ông Trump còn liên tục tung ra những lời hứa ngay tại các buổi vận động. Phát biểu tại cuộc vận động ở thành phố Highland Heights, bang Kentucky, ông Trump tuyên bố Bộ Chiến tranh Mỹ sẽ đầu tư 100 triệu USD vào công ty dược phẩm Antheia để khôi phục một cơ sở sản xuất thuốc quy mô lớn tại Winchester, với điều kiện đảng Cộng hòa giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sắp tới.

Điều trớ trêu là chính chiến lược dồn toàn lực cho ông Trump xuất hiện khắp nơi cũng đang bộc lộ rủi ro riêng. Theo các nhà quan sát, dù đội ngũ vận động tin rằng chỉ có sự hiện diện trực tiếp của ông mới đủ sức kích hoạt lượng cử tri trung thành vốn thường không đi bỏ phiếu trong các kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ thì chính sự hiện diện dày đặc của ông có thể đang gây hại nhiều hơn lợi.

Áp lực càng lớn hơn khi ông Trump lên một lịch trình vận động dày đặc trong cả tháng 10/2026 này với cả các điểm đến mà ông từng thắng áp đảo 2 năm trước. Điều này khiến các ứng viên của đảng Cộng hòa khó duy trì vị thế độc lập mà chỉ như một "cái bóng của ông Trump" trong mắt cử tri địa phương. Các chuyên gia theo dõi bầu cử của hãng tin Reuters đã gọi chiến lược bầu cử lần này của ông Trump là "khác thường", "đi ngược lại thông lệ". Theo các chuyên gia thì sau nửa nhiệm kỳ, với những quyết sách không được lòng dân, các tổng thống vốn thường chọn giữ khoảng cách để "tránh trở thành gánh nặng cho ứng viên" và "duy trì vị thế của đảng lâu dài". Vì lý do này, một số ứng viên Cộng hòa như Thượng nghị sĩ Susan Collins, người đã giữ vị trí thượng nghị sĩ suốt từ năm 1997 tại bang Maine, đã chủ động giữ khoảng cách và cố gắng xây dựng hình ảnh tách biệt khỏi ông Trump để bảo vệ vị thế của mình.

Hai năm cuối nhiệm kỳ và bài toán quyền lực

Vì sao cuộc bầu cử này lại quan trọng với riêng ông Trump? Câu trả lời nằm ở chính cấu trúc quyền lực của hệ thống chính trị Mỹ. Toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 trong số 100 ghế Thượng viện sẽ được bầu lại vào ngày 3/11 tới đây. Kết quả bầu cử, vì vậy, sẽ quyết định phần lớn khả năng ông Trump thúc đẩy chương trình nghị sự trong 2 năm cuối nhiệm kỳ. Với đa số mong manh của đảng Cộng hòa hiện nay tại Hạ viện thì nguy cơ mất quyền kiểm soát Hạ viện là hoàn toàn hiện hữu. Ông Matt Gorman, chiến lược gia Cộng hòa, nói rằng chính ông Trump "hiểu rõ cái giá phải trả hơn ai hết, bởi ông từng chứng kiến điều đó xảy ra". Điều này gợi lại cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2018, khi đảng Dân chủ giành lại Hạ viện và ngay sau đó khởi động quy trình luận tội đầu tiên nhắm vào tổng thống.

Mỹ sẽ tiến hành bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11/2026. Ảnh: Medium

Năm 2018, sau thất bại của đảng Cộng hòa với việc mất tới 40 ghế tại Hạ viện, thế bế tắc chính trị trong 2 năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump là rất rõ ràng. Khi đó, những tranh cãi và đối đầu giữa ông Trump và chủ tịch Hạ viện thuộc đảng Dân chủ là bà Nancy Pelosi có thể nói là "kinh điển" trong lịch sử chính trị Mỹ. Lần này, nếu thất bại lặp lại sẽ làm thay đổi căn bản động lực hành động của ông Trump. Ông Trump sẽ không còn khả năng tái tranh cử và với quyền lực lập pháp bị thu hẹp, ông nhiều khả năng sẽ phải chuyển trọng tâm sang những lĩnh vực mà quyền hành pháp có mức độ tự chủ lớn hơn như thương mại, nhập cư và chính sách đối ngoại. Điều này sẽ làm gia tăng sự bất định về quy định và địa chính trị trên phạm vi toàn cầu.

Ở một kịch bản xấu hơn, nếu đảng Cộng hòa bị thua tại cả Thượng viện thì đồng nghĩa với việc ông Trump không chỉ mất đi "cỗ máy phê chuẩn nhân sự" mà còn mất đi tấm lá chắn bảo vệ chính quyền của mình trước các đợt điều tra. Điều này sẽ biến 2 năm cuối nhiệm kỳ 2 thành một giai đoạn phòng thủ bị động và bế tắc chính trị tối đa. Chính nguy cơ này mới khiến ông Trump đang sốt sắng tham gia cuộc đua giữa kỳ để tự bảo vệ vị thế của mình.

Cử tri Mỹ sẽ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Ảnh: Getty Images

Nhận thức rõ mức độ rủi ro, cả hai phía đều đang huy động những công cụ ngoài phạm vi vận động tranh cử truyền thống. Về phía đảng Cộng hòa, chiến lược phân chia lại ranh giới khu vực bầu cử giữa nhiệm kỳ đang được thúc đẩy. Chính quyền đang vẽ lại một khu vực bầu cử tại miền Đông North Carolina theo hướng có lợi hơn cho đảng Cộng hòa. Đây chính là bài học mà ông Trump đã học được năm 2018 khi một chiến trường thuận lợi đã bất ngờ giúp ông chặn đứng "làn sóng xanh" của đảng Dân chủ tại Thượng viện. Tuy nhiên, chiến thuật này cũng bị chỉ trích là đang "làm xói mòn nền dân chủ và khiến chính cử tri tức giận".

Ở chiều ngược lại, đảng Dân chủ cũng đang tập hợp cử tri trẻ ở đô thị để chống lại ông Trump. Phong trào "No Kings" do các nhóm phản đối ông Trump tổ chức đã huy động hàng nghìn sự kiện trên khắp nước Mỹ trong ngày 17/10/2026. Với khẩu hiệu "No Kings: Vote Early", mục tiêu công khai là thúc đẩy một ngày bỏ phiếu sớm quy mô lớn nhằm "đối phó với vô số nỗ lực nhằm phá hoại cuộc bầu cử của chúng ta bằng sức mạnh của chính người dân".

Trong bối cảnh ấy, việc chính quyền ông Trump dồn toàn lực chính trị, tài chính và cả lịch trình cá nhân của tổng thống cho một cuộc bầu cử mà về danh nghĩa không liên quan trực tiếp tới ông, trong khi hàng loạt hồ sơ an ninh quốc tế nóng bỏng vẫn đang chờ xử lý, phản ánh một logic chính trị rất thực dụng: với một Tổng thống Mỹ, quyền lực đối ngoại luôn gắn liền và phụ thuộc vào vị thế chính trị trong nước. Một Quốc hội bị chia rẽ hoặc rơi vào tay phe đối lập không chỉ đe dọa chương trình nghị sự lập pháp, mà còn có thể làm suy yếu chính khả năng của ông Trump trong việc duy trì những cam kết đối ngoại dài hạn - từ các thỏa thuận thương mại, chính sách trừng phạt, cho tới việc phê chuẩn ngân sách quốc phòng. Vì vậy, với ông Trump, cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 không đơn thuần là một bài kiểm tra tín nhiệm thông thường, mà là trận chiến quyết định xem liệu 2 năm cuối nhiệm kỳ của ông sẽ là giai đoạn củng cố di sản, hay là 2 năm phòng thủ trước một Quốc hội đối lập đang chờ để tấn công ông.