Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát lưỡng viện

Ứng viên Dân chủ James Talarico chiến thắng tại bang Texas. Ảnh: Reuters

Đảng Dân chủ thắng lớn tại Quốc hội

Theo kết quả dự báo của các hãng truyền thông Mỹ, đảng Dân chủ đã giành lại quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Tính đến chiều 4-11, đảng này giành được 53/100 ghế tại Thượng viện, trong khi đảng Cộng hòa có 41 ghế. Tại Hạ viện, đảng Dân chủ vượt ngưỡng 218 ghế cần thiết để chiếm đa số, tạo lợi thế đáng kể trước đảng Cộng hòa.

Đáng chú ý, phe Dân chủ giành chiến thắng tại nhiều bang vốn được xem là thành trì của đảng Cộng hòa. Tại Nam Carolina, ứng viên Annie Andrews đánh bại Thượng nghị sĩ Darline Graham, chấm dứt gần 3 thập kỷ đảng Cộng hòa kiểm soát ghế Thượng viện tại bang này. Chiến thắng được đánh giá đặc biệt bất ngờ khi Nam Carolina từng là địa phương có mức độ ủng hộ Tổng thống Trump rất cao trong các kỳ bầu cử trước.

Tại Texas, ứng viên Dân chủ James Talarico đánh bại Ken Paxton, người được Tổng thống Trump hậu thuẫn, trong cuộc đua vào Thượng viện. Kết quả này đánh dấu bước ngoặt tại bang có truyền thống nghiêng về đảng Cộng hòa. Ở Iowa, Josh Turek cũng giành chiến thắng trước Ashley Hinson, trong khi cựu Thượng nghị sĩ Sherrod Brown trở lại chính trường sau khi đánh bại Jon Husted tại Ohio.

Những kết quả trên cho thấy sự suy giảm đáng kể lợi thế của đảng Cộng hòa tại một số khu vực từng ủng hộ ông Trump. Các vấn đề chi phí sinh hoạt, chính sách thuế quan, xung đột với Iran và những bất đồng trong nội bộ đảng được cho là đã ảnh hưởng đến lựa chọn của cử tri.

Với việc giành đa số tại Hạ viện, lãnh đạo phe Dân chủ Hakeem Jeffries có cơ hội trở thành Chủ tịch Hạ viện người da màu đầu tiên trong lịch sử Mỹ khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1-2027.

Ông Trump chấp nhận kết quả, khẳng định không bị ảnh hưởng

Phản ứng trước thất bại của đảng Cộng hòa, Tổng thống Donald Trump phát đi thông điệp vừa chúc mừng đối thủ, vừa tìm cách giảm nhẹ tác động chính trị đối với chính quyền.

Trong cuộc phỏng vấn với CBS News ngày 3-11, ông Trump tuyên bố: “Xin chúc mừng đảng Dân chủ. Tôi mong muốn hợp tác với quý vị vì lợi ích của đất nước chúng ta”. Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết ông quen biết nhiều thành viên đảng Dân chủ và tin rằng hai bên có thể tìm được tiếng nói chung. Tuy nhiên, ông Trump đồng thời cảnh báo sẽ sử dụng quyền phủ quyết để ngăn chặn những dự luật mà ông cho là không phù hợp. Tổng thống Mỹ cho rằng nếu đảng Dân chủ không tìm kiếm sự hợp tác, các đề xuất lập pháp của họ sẽ khó được triển khai.

Lý giải về thất bại của đảng Cộng hòa, ông Trump cho rằng việc tên mình không xuất hiện trên lá phiếu là nguyên nhân quan trọng. Ông cũng chỉ trích một số ứng viên không nhận được sự ủng hộ đầy đủ từ cử tri trung thành và thừa nhận cuộc xung đột với Iran có thể đã gây bất lợi cho các ứng viên Cộng hòa.

Dù vậy, trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Trump khẳng định kết quả bầu cử giữa kỳ không phải là “một đòn giáng” đối với nửa cuối nhiệm kỳ. Tổng thống Mỹ tiếp tục đánh giá hai năm đầu nhiệm kỳ là giai đoạn thành công, đồng thời cho rằng đảng Cộng hòa vẫn sở hữu đội ngũ chính trị gia đủ năng lực để cạnh tranh trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Thách thức đối với chương trình nghị sự của Nhà Trắng

Việc đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng viện sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể đối với hoạt động của chính quyền Tổng thống Trump. Phe đối lập có thể tăng cường giám sát, tổ chức các cuộc điều tra và gây sức ép đối với những chính sách của Nhà Trắng, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại, ngân sách, thuế quan và an ninh.

Quyền kiểm soát Quốc hội cũng giúp đảng Dân chủ có thêm khả năng điều chỉnh các ưu tiên ngân sách và tác động đến quá trình phân bổ nguồn lực liên bang. Tuy nhiên, lợi thế đa số không đồng nghĩa với việc phe Dân chủ có thể dễ dàng thông qua toàn bộ chương trình nghị sự của mình.Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật, trong khi Quốc hội cần đạt đa số 2/3 tại cả hai viện để bác bỏ quyền phủ quyết này. Tại Thượng viện, yêu cầu 60 phiếu để chấm dứt tranh luận đối với nhiều dự luật cũng đặt ra trở ngại đáng kể cho đảng Dân chủ.

Trong bối cảnh hai đảng tiếp tục cạnh tranh hướng tới cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, những bất đồng về ngân sách, chi tiêu quốc phòng, nhập cư và chính sách đối ngoại có thể gia tăng. Nguy cơ bế tắc lập pháp, thậm chí gián đoạn hoạt động của chính phủ liên bang, cũng được đặt ra. Giới phân tích nhận định Tổng thống Trump có thể tiếp tục sử dụng sắc lệnh hành pháp và các thẩm quyền của nhánh hành pháp để thúc đẩy chính sách trong những lĩnh vực mà Quốc hội không đạt được đồng thuận.

Kết quả bầu cử giữa kỳ năm 2026 vì vậy không chỉ làm thay đổi cán cân quyền lực tại Washington mà còn mở ra giai đoạn cạnh tranh chính trị quyết liệt hơn. Khả năng hợp tác giữa Nhà Trắng và Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ là yếu tố quan trọng quyết định mức độ triển khai chương trình nghị sự của Tổng thống Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ, đồng thời tác động đến cục diện chính trị Mỹ trước cuộc bầu cử năm 2028.