Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Cuộc đua quyết định thế giằng co quyền lực

Cử tri bỏ phiếu tại điểm bầu cử ở trung tâm thương mại Midtown Mall, thành phố Anchorage, bang Alaska, ngày 31-10. Ảnh: Getty Images

Sức ép từ cử tri

Những ngày cuối cùng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chứng kiến các ứng cử viên đảng Dân chủ và Cộng hòa tăng cường vận động trên khắp nước Mỹ. Trọng tâm chiến dịch xoay quanh kinh tế, lạm phát, chính sách nhập cư và hiệu quả điều hành của Tổng thống Donald Trump. Trong đó, khả năng chi trả tiếp tục là mối quan tâm hàng đầu của cử tri.

Khảo sát của Economist/YouGov cho thấy chỉ 27% số người được hỏi cho rằng nước Mỹ đang đi đúng hướng, trong khi 66% có quan điểm ngược lại. Đáng chú ý, chỉ 28% tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề lạm phát, so với 67% phản đối. Những kết quả này phản ánh sức ép chính trị ngày càng lớn đối với đảng Cộng hòa trước ngày bỏ phiếu.

Mặc dù chính quyền ông Trump bảo vệ các chính sách thuế quan, thúc đẩy sản xuất trong nước và thu hút đầu tư, tác động của những biện pháp này đối với chi phí sinh hoạt vẫn gây tranh luận. Giá thực phẩm, nhà ở, năng lượng và các khoản chi thiết yếu tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống của nhiều hộ gia đình. Điều này tạo điều kiện để đảng Dân chủ tập trung thông điệp vận động vào kinh tế và trách nhiệm giải trình của chính quyền.

Tuy nhiên, đảng Cộng hòa vẫn có những lợi thế nhất định, trong đó có nguồn lực tài chính và sự ủng hộ của bộ phận cử tri ưu tiên an ninh biên giới, chính sách nhập cư và chương trình nghị sự của ông Trump.

Cuộc đua giành Quốc hội

Trong cuộc bầu cử ngày 3-11, toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 ghế Thượng viện được đưa ra tranh cử. Đảng Cộng hòa hiện kiểm soát cả hai viện, với 218 ghế tại Hạ viện so với 214 ghế của đảng Dân chủ; tại Thượng viện, đảng Cộng hòa nắm 53 ghế, trong khi đảng Dân chủ cùng các thượng nghị sĩ độc lập liên kết có tổng cộng 47 ghế.

Để giành quyền kiểm soát Hạ viện, đảng Dân chủ cần tăng ròng ít nhất 3 ghế. Trong khi đó, mục tiêu tại Thượng viện khó khăn hơn, khi đảng này phải giành thêm ròng 4 ghế để đạt đa số 51 ghế. Theo truyền thống chính trị Mỹ, đảng của tổng thống đương nhiệm thường mất ghế trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, tạo thêm cơ sở cho kỳ vọng của phe đối lập.

Các nền tảng dự đoán Polymarket và Kalshi được dẫn trong các thông tin trước bầu cử cho thấy đảng Dân chủ có hơn 90% cơ hội giành Hạ viện và khoảng 70% khả năng kiểm soát Thượng viện. Tuy nhiên, những dự báo này không đồng nghĩa với kết quả chắc chắn, bởi cán cân quyền lực còn phụ thuộc vào từng địa hạt và bang chiến địa.

Tại Michigan, cuộc đua Thượng viện trở nên căng thẳng sau khi Hạ nghị sĩ Haley Stevens tuyên bố ủng hộ ứng cử viên Cộng hòa Mike Rogers, đối thủ của ứng cử viên Dân chủ Abdul El-Sayed. Trong khi đó, các cuộc cạnh tranh tại Texas và Maine cũng được theo dõi sát sao. Những bất đồng nội bộ và khoảng cách thăm dò sít sao khiến cục diện Thượng viện khó đoán định.

Theo Phòng Thí nghiệm bầu cử thuộc Đại học Florida, tính đến chiều 1/11, hơn 54 triệu người Mỹ đã bỏ phiếu sớm trực tiếp hoặc qua đường bưu điện, vượt con số gần 46 triệu người trước Ngày Bầu cử năm 2022. Mức độ tham gia cao cho thấy sự quan tâm đáng kể của cử tri đối với cuộc đua quyết định tương lai Quốc hội.

Hai năm cuối nhiệm kỳ nhiều thách thức

Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, chính quyền ông Trump sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn từ Quốc hội. Phe Dân chủ có thể tăng cường điều trần, điều tra hoạt động của Nhà Trắng, rà soát chính sách thương mại, ngân sách và các chương trình liên bang. Đặc biệt, nếu kiểm soát Thượng viện, đảng Dân chủ có thể gây khó khăn cho việc phê chuẩn các ứng cử viên nhân sự tư pháp và hành pháp do tổng thống đề cử. Trong trường hợp giành Hạ viện, phe này cũng có thể mở rộng hoạt động giám sát và đặt vấn đề luận tội, dù đây không phải hệ quả tất yếu của chiến thắng bầu cử.

Dẫu vậy, thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với việc các chính sách của ông Trump sẽ lập tức bị đảo ngược. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết dự luật, trong khi việc bác bỏ quyền phủ quyết đòi hỏi đa số 2/3 tại cả hai viện. Những giới hạn về thủ tục lập pháp cũng khiến việc thông qua các đạo luật lớn trở nên khó khăn. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa tiếp tục giữ đa số tại Quốc hội, ông Trump sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy các ưu tiên về thuế, thương mại, nhập cư và ngân sách.

Vì vậy, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không chỉ phản ánh mức độ tín nhiệm đối với Tổng thống Donald Trump, mà còn là cuộc đấu về quyền lực giữa hai đảng trong hệ thống chính trị Mỹ. Kết quả ngày 3-11 sẽ định hình môi trường chính trị tại Washington trong hai năm cuối nhiệm kỳ, đồng thời tác động đến triển vọng các chính sách kinh tế, đối nội và đối ngoại của Mỹ trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.