Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Phép thử quyền lực với Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump và những người ủng hộ trong cuộc vận động tranh cử tại Trường Trung học Butler ở Vandalia, bang Ohio, ngày 3/10. (Nguồn: Getty Images)

Hạ viện nghiêng về Dân chủ, Thượng viện vẫn giằng co

Hiện nay, đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện. Đảng Dân chủ nắm 215 ghế Hạ viện và cần thêm 3 ghế để giành đa số. Tại Thượng viện, đảng Cộng hòa có 53 ghế, trong khi đảng Dân chủ có 45 ghế và hai Thượng nghị sĩ độc lập thường bỏ phiếu cùng phe Dân chủ; do đó, để giành quyền kiểm soát, phe Dân chủ cần có thêm 4 ghế.

Các chỉ dấu mới nhất cho thấy cuộc đua Hạ viện đang tạo lợi thế cho đảng Dân chủ. Ngày 25/9, theo tổ chức dự báo phi đảng phái Cook Political Report, đảng Cộng hòa đang trên đà mất thế đa số và phe Dân chủ nhiều khả năng giành thêm 5-15 ghế.

Khảo sát của Reuters/Ipsos từ ngày 30/9-5/10 cho thấy, xu hướng tương tự khi 44% cử tri đăng ký bỏ phiếu nghiêng về ứng cử viên Dân chủ tại khu vực của mình, so với 37% cho ứng cử viên Cộng hòa. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump ở mức 32%, mức thấp nhất trong sự nghiệp chính trị của ông. Trong nhóm cử tri độc lập, phe Dân chủ dẫn 37%-21%, song 28% vẫn chưa quyết định; trong nhóm cử tri gốc Tây Ban Nha, tỷ lệ tương ứng là 52%-26%.

Tuy nhiên, những con số trên chưa đồng nghĩa kết quả đã được định đoạt. Đảng Cộng hòa vẫn có lợi thế về phân chia khu vực bầu cử, nguồn lực tài chính và sự phân bố địa lý của các khu vực cạnh tranh.

Tại Thượng viện, “thế trận” sít sao hơn. Cook Political Report ngày 23/9 đánh giá, cuộc đua kiểm soát viện này là một “cuộc tung đồng xu”; đảng Dân chủ có thể giành thêm 1-5 ghế nhưng phải vượt qua một bản đồ bầu cử khó khăn, trong khi đảng Cộng hòa vẫn có lợi thế đáng kể về tài chính.

Vì vậy, câu hỏi không chỉ là đảng Dân chủ có giành thêm ghế hay không, mà là những ghế giành được có đủ để chuyển hóa thành quyền kiểm soát Quốc hội hay không?

Kinh tế là một chủ điểm tác động tới tâm lý cử tri. (Nguồn: Getty Images)

Kinh tế là điểm nhấn

Thời gian qua, giá nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và chăm sóc y tế tiếp tục tạo sức ép lên các hộ gia đình, khiến kinh tế trở thành chủ đề trung tâm trong chiến dịch tranh cử của cả hai đảng. Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề công cộng AP-NORC công bố ngày 1/10 cho thấy chỉ 17% người Mỹ tán thành cách ông Trump xử lý chi phí sinh hoạt và 26% tán thành cách ông xử lý nền kinh tế. Có tới 65% cho rằng chính sách của ông Trump chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với tình trạng giá cả duy trì ở mức cao.

Reuters/Ipsos cũng cho thấy chi phí sinh hoạt là mối quan tâm hàng đầu của cử tri. Đáng chú ý, lợi thế của đảng Cộng hòa trong nhóm cử tri từ 50 tuổi trở lên đã thu hẹp còn 2 điểm phần trăm, 44%-42%, so với 8 điểm hồi tháng 12/2025.

Những dữ liệu này tạo sức ép lên đảng Cộng hòa, nhưng chưa đủ để biến bầu cử giữa nhiệm kỳ thành một cuộc bỏ phiếu đơn thuần về kinh tế. Ông Trump vẫn có mức ủng hộ tương đối cao hơn trong một số lĩnh vực, đặc biệt là vấn đề an ninh biên giới. Hơn nữa, một bộ phận đáng kể cử tri vẫn chưa quyết định.

Quốc hội và Nhà Trắng

Nếu đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, họ có thể ngăn chặn các sáng kiến lập pháp của đảng Cộng hòa, kiểm soát các Ủy ban và tăng cường điều tra, giám sát chính quyền. Nếu đồng thời giành Thượng viện, họ sẽ có thêm đòn bẩy đối với các đề cử của Tổng thống.

Tuy nhiên, một Quốc hội do Dân chủ kiểm soát không đồng nghĩa với việc chính sách của ông Trump sẽ tự động bị đảo ngược. Bởi quyền lực lập pháp của Quốc hội và quyền lực hành pháp của Tổng thống là hai phạm vi quyền lực khác nhau, và sự thay đổi cán cân tại Quốc hội chỉ có thể tác động đến một phần quyền lực của Nhà Trắng.

Ông Max Yoeli, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chatham House, cho rằng Quốc hội có thể sử dụng lập pháp, ngân sách và hoạt động giám sát để gây sức ép lên Nhà Trắng, nhưng Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết và có không gian hành động đáng kể, đặc biệt trong chính sách đối ngoại. Các cuộc điều tra cũng có thể gặp trở ngại nếu chính quyền không hợp tác.

Bởi vậy, điều đáng chờ đợi trong tháng 11 không chỉ là màu sắc của Quốc hội Mỹ sẽ thay đổi đến đâu và nếu thay đổi thì điều đó có thể hạn chế khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự của Tổng thống Trump đến mức nào.

Tựu trung lại, cuộc đua đang tăng nhiệt trước giờ G, nhưng ưu thế thăm dò cũng chưa thể bảo đảm cho chiến thắng. Kết quả ngày 3/11 sẽ cho thấy các cam kết của phe Cộng hòa có đủ sức giữ cử tri, đồng thời định hình dư địa hành động của Tổng thống Donald Trump trong nửa sau của nhiệm kỳ.