Bầu cử Quốc hội Israel: Cuộc đua của 38 đảng giành 61 ghế để thành lập chính phủ

Quang cảnh một phiên họp Quốc hội Israel tại Jerusalem. Ảnh minh họa: THX/TTXVN phát

Tuy nhiên, không có liên minh hay cuộc sáp nhập bất ngờ nào xảy ra vào phút chót, trong khi cán cân chính trị tiếp tục bị chia rẽ giữa phe ủng hộ và phản đối Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Tối 7/9, hạn chót đăng ký danh sách ứng cử viên cho cuộc bầu cử sắp tới tại Israel kết thúc. Tổng cộng 38 đảng và liên danh đã nộp danh sách tranh cử, trải rộng từ đảng Likud cầm quyền của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đến các đảng trung dung, cực hữu, Haredi (Do Thái Chính thống cực đoan) và các đảng chủ yếu đại diện cho cộng đồng Arab.

Trong số những lực lượng hoàn tất thủ tục vào những giờ cuối có Likud, Shas, United Torah Judaism (UTJ, Do Thái giáo Thống nhất), Religious Zionism (Chủ nghĩa Phục quốc Tôn giáo) và Liên danh Chung (Joint List). Dù trước đó xuất hiện nhiều đồn đoán về khả năng một số đảng hợp nhất để tăng cơ hội vượt ngưỡng bầu cử, cuối cùng không có cuộc sáp nhập lớn nào diễn ra.

Điều này đồng nghĩa bản đồ chính trị Israel trước cuộc bầu cử vẫn gần như không thay đổi, với sự chia rẽ sâu sắc giữa khối ủng hộ ông Netanyahu và các lực lượng muốn thay đổi chính phủ.

Ít phụ nữ ở những vị trí có khả năng đắc cử

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong các danh sách ứng cử là sự hiện diện hạn chế của phụ nữ tại những vị trí có nhiều khả năng giành ghế trong Quốc hội Israel (Knesset).

Danh sách của Likud chỉ có bốn phụ nữ trong 30 vị trí đầu tiên. Hai đảng Haredi là Shas và United Torah Judaism tiếp tục không có nữ chính trị gia nào trong danh sách, tương tự các kỳ bầu cử trước.

Trong khi đó, Religious Zionism - đảng cực hữu được dự báo chỉ giành khoảng 6 ghế hoặc ít hơn - chỉ có một phụ nữ trong sáu vị trí đầu. Liên danh chung (Joint List), hiện được các cuộc thăm dò dự báo giành khoảng 7 ghế, xếp nữ ứng viên hàng đầu ở vị trí thứ tám.

Tình hình tương phản với một số đảng đối lập đã công bố danh sách từ ngày 6/9. Dù lãnh đạo các đảng này vẫn chủ yếu là nam giới, Yashar, B’Yachad và The Democrats (Dân chủ) đều có năm phụ nữ trong 10 vị trí đầu. Đảng People of Israel ủng hộ Netanyahu cũng có ba phụ nữ trong năm vị trí đầu tiên.

Danh sách chính thức gồm 38 đảng cho thấy mức độ phân mảnh rất cao của chính trường Israel trước cuộc bầu cử ngày 27/10. Tuy nhiên, phần lớn trong số này được đánh giá gần như không có khả năng vượt qua ngưỡng 3,25% số phiếu cần thiết để giành ghế tại Knesset.

Trong nhóm các đảng có khả năng cạnh tranh, đáng chú ý có Likud của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, Yisrael Beytenu của Avigdor Liberman, Otzma Yehudit của Itamar Ben Gvir, Shas của Aryeh Deri, United Torah Judaism, Religious Zionism-Zehut, Ra’am của Mansour Abbas, cùng các lực lượng đối lập như B’Yachad của Naftali Bennett, Yashar của Gadi Eisenkot và The Democrats của Yair Golan.

Sự trở lại của Joint List cũng có thể tác động đáng kể đến cán cân giữa các phe. Nếu liên minh ba đảng Arab giành được 7-9 ghế như một số cuộc thăm dò dự báo, đây sẽ là một khối đáng kể trong Knesset mới, dù khả năng tham gia một chính phủ do Netanyahu lãnh đạo hoặc một chính phủ đối lập vẫn là vấn đề phức tạp.

Ở phía cực hữu, việc Religious Zionism đạt thỏa thuận với Moshe Feiglin đã giúp đảng này cải thiện triển vọng vượt ngưỡng. Trong khi đó, Ben Gvir tiếp tục duy trì Otzma Yehudit như một lực lượng riêng, khiến không gian chính trị cánh hữu tiếp tục bị chia nhỏ.

Tình trạng phân mảnh này khiến việc dự đoán kết quả cuối cùng trở nên khó khăn. Một đảng có thể giành số phiếu tương đối cao nhưng vẫn không có đủ đối tác để hình thành chính phủ. Ngược lại, một số đảng nhỏ chỉ cần vượt qua ngưỡng bầu cử cũng có thể trở thành nhân tố quyết định trong các cuộc đàm phán thành lập liên minh.

Ông Netanyahu tiếp tục đứng giữa cuộc đua khó đoán

Việc các đảng hoàn tất danh sách ứng viên không làm thay đổi thực tế căn bản của cuộc bầu cử: Israel vẫn bị chia thành hai khối chính trị lớn, với câu hỏi trung tâm là liệu ông Netanyahu có thể tiếp tục xây dựng một liên minh cầm quyền hay phe đối lập có thể tập hợp đủ lực lượng để thay thế ông.

Likud vẫn là một trong những lực lượng lớn nhất, nhưng việc đảng này chỉ có 4 phụ nữ trong 30 vị trí đầu cũng trở thành một điểm được chú ý trong quá trình đánh giá danh sách ứng viên.

Trong khi đó, các đảng đối lập đang tìm cách tận dụng sự chia rẽ và những tranh cãi xung quanh chính phủ hiện tại. B’Yachad, Yashar và The Democrats đều đã hoàn tất danh sách với sự hiện diện đáng kể của phụ nữ ở các vị trí đầu, đồng thời tìm cách thu hút cử tri trung dung và những người muốn chấm dứt thời kỳ Netanyahu lãnh đạo.

Tuy nhiên, phe đối lập cũng đối mặt với một bài toán không dễ giải: có quá nhiều lực lượng cạnh tranh trong cùng một không gian chính trị. Nếu các đảng nhỏ không vượt qua ngưỡng 3,25%, số phiếu của họ có thể bị loại khỏi việc phân bổ ghế, trong khi nếu quá nhiều đảng cùng vượt ngưỡng, việc hình thành một liên minh ổn định càng trở nên khó khăn.

Cuộc chiến giành từng lá phiếu

Việc đăng ký danh sách ngày 7/9 đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn thương lượng nội bộ giữa các đảng và mở ra giai đoạn vận động tranh cử chính thức.

Trong những tuần tới, trọng tâm sẽ chuyển từ việc lựa chọn ứng viên sang thuyết phục cử tri. Các đảng sẽ phải chứng minh rằng họ không chỉ có khả năng vượt qua ngưỡng bầu cử mà còn có thể đóng vai trò trong việc hình thành chính phủ tiếp theo.

Đối với Shas và United Torah Judaism, vấn đề nghĩa vụ quân sự của nam giới Haredi nhiều khả năng tiếp tục là chủ đề quan trọng. Đối với Religious Zionism và Otzma Yehudit, chính sách đối với người Palestine, các khu định cư và an ninh quốc gia sẽ nằm ở trung tâm chiến dịch.

Các đảng trung dung như Blue and White (Xanh và Trắng) lại phải đối mặt với một thử thách khác: thuyết phục cử tri rằng họ vẫn có vai trò trong một hệ thống chính trị ngày càng phân cực. Với việc Blue and White liên tục đứng dưới ngưỡng bầu cử trong các cuộc thăm dò gần đây, cuộc bầu cử lần này có thể mang tính chất sống còn đối với tương lai của đảng.

Trong cộng đồng Arab, việc Joint List tái lập có thể giúp hạn chế tình trạng phân tán phiếu bầu vốn từng khiến các đảng Arab mất ghế trong những cuộc bầu cử trước. Nhưng liên minh này cũng phải cạnh tranh với Ra’am, lực lượng lựa chọn tranh cử riêng.

Cuộc bầu cử vẫn có thể được quyết định sau ngày bỏ phiếu

Với 38 danh sách tranh cử, cuộc bầu cử Israel năm nay có thể tạo ra một Knesset mới nhưng chưa chắc tạo ra một chính phủ mới một cách nhanh chóng.

Kết quả thực tế sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: số đảng vượt qua ngưỡng 3,25%, tỷ lệ ghế mà mỗi khối giành được và khả năng các đảng nhỏ quyết định đứng về bên nào trong quá trình thành lập chính phủ.

Đó là lý do các vị trí trên danh sách ứng viên quan trọng đến vậy. Một ứng viên đứng ở vị trí thứ tư hoặc thứ sáu có thể có cơ hội trở thành nghị sĩ nếu đảng giành đủ số ghế; nhưng nếu đảng chỉ giành được số ghế thấp hơn dự báo, những vị trí này có thể trở thành ranh giới giữa việc bước vào Knesset và bị loại khỏi chính trường.

Trường hợp của Zvi Sukkot trong Religious Zionism hay những thay đổi nhân sự tại United Torah Judaism cho thấy các đảng đã bắt đầu tính toán không chỉ cho kết quả bầu cử mà còn cho giai đoạn hậu bầu cử.

Và với Blue and White, vấn đề còn rõ ràng hơn: nếu không vượt qua ngưỡng bầu cử, toàn bộ nỗ lực tái thiết của Benny Gantz trong những ngày cuối cùng sẽ không đủ để giữ đảng này lại Knesset.

Trong một hệ thống chính trị mà các đảng nhỏ có thể đóng vai trò quyết định, câu trả lời có thể không nằm ở đảng giành nhiều phiếu nhất, mà nằm ở những lực lượng vừa đủ vượt qua ngưỡng bầu cử và sau đó trở thành đối tác không thể thiếu trong cuộc mặc cả thành lập liên minh.