Bé 2 tuổi bỏ quên trên xe, tử vong – vì sao bi kịch vẫn xảy ra?

Sáng 16/4, anh Đ (trú tại xã Đông Lộc, Nghệ An) lái xe ô tô chở con gái hơn 2 tuổi đi học, song lại điều khiển xe đến thẳng cơ quan làm việc. Sau khi đỗ xe, người bố vào cơ quan làm việc mà không biết con gái nhỏ vẫn đang ở trên xe. Đến khoảng 14h cùng ngày, anh Đ. hoảng hốt kiểm tra trên xe và phát hiện con gái đã tím tái. Bé được đưa đến bệnh viện cấp cứu nhưng không qua khỏi.

Ảnh minh họa.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban chấp hành Hội bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, đây là vụ việc rất đau lòng khi người cha vì vô ý mà đánh mất mạng sống của con mình. Đứa trẻ còn quá nhỏ tuổi, tử vong trong sự tuyệt vọng, sợ hãi sẽ là sự ám ảnh suốt cuộc đời còn lại của người cha.

Dưới góc độ pháp lý, pháp luật Việt Nam bảo vệ tính mạng, sức khỏe của mọi công dân, đặc biệt là đối với trẻ em. Mọi hành vi xâm phạm trái pháp luật đến tính mạng của trẻ em dù là lỗi cố ý hay lỗi vô ý, dù người thực hiện hành vi đó là cha mẹ, thầy cô giáo hay là người khác đã đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.

Điều đáng tiếc, đây không phải là vụ việc đầu tiên trẻ em bị bỏ quên trên xe ô tô. Trước đó từng có những vụ việc xảy ra tại Hà Nội, tại Thái Bình và một số địa phương khác. Thậm chí, ở một số quốc gia trên thế giới cũng thường xuyên xảy ra tình trạng này do sự bất cẩn của cha mẹ, của người đưa đón trẻ em... Những người bỏ quên trẻ em trên xe ô tô đều rất ân hận về hành vi của mình và đều phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội danh khác nhau, tùy thuộc vào hành vi và hậu quả.

Đa số nguyên nhân dẫn đến những vụ việc trên đều là lỗi vô ý, không mong muốn hậu quả chết người xảy ra, cũng không bỏ mặc hậu quả chết người xảy ra. Về mặt pháp luật, trường hợp người thực hiện hành vi nguy hiểm không nhận thức được hậu quả nguy hiểm cho xã hội, cũng không mong muốn hậu quả nguy hiểm cho xã hội xảy ra thì trường hợp này chỉ là lỗi vô ý. Người thực hiện hành vi có lỗi vô ích và tính mạng của người khác sẽ bị xử lý về tội vô ý làm chết người.

Theo luật sư Cường, việc cha mẹ sử dụng ô tô chở con đi học là hoạt động phổ biến trong xã hội, pháp luật không cấm nên hành vi này là hợp pháp. Tuy nhiên, trường hợp cha mẹ bỏ quên con trên xe ô tô do “đãng chí”, dẫn đến hậu quả trẻ tử vong, đây là lỗi vô lý do cẩu thả. Do đó, trong tình huống này người đàn ông có thể bị xử lý hình sự về tội vô ý làm chết người theo quy định tại điều 128 bộ luật hình sự với hình phạt theo Khoản 1, Điều 128 BLHS là: “Người nào vô ý làm chết người, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm”.

Bởi vậy, trong tình huống cơ quan chức năng xác định người cha đã bỏ quên con trên xe ô tô, không có mục đích tước đoạt tính mạng của cháu bé nhưng đã vô ý dẫn đến cái chết của cháu bé, người này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1, điều 128 bộ luật hình sự.

Về mặt lý luận, lỗi vô ý có thể là vô ý do “quá tự tin” (nghĩ là hậu quả sẽ không thể xảy ra nhưng thực tế hậu quả chết người đã xảy ra) hoặc vô ý “do cẩu thả” (pháp luật quy định bắt buộc phải nhận thức được hành vi có thể gây ra hậu quả nguy hiểm nhưng người vi phạm lại không nhận thức được hành vi nguy hiểm dẫn đến hậu quả chết người xảy ra).

“Dù nguyên nhân gì đi nữa, việc để quên con trên xe ô tô là hành vi rất đáng trách, đáng lên án và người thực hiện hành vi này dẫn đến hậu quả cho bé tử vong sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự. Mặc dù hình phạt không quá nặng do lỗi vô ý nhưng bản án lương tâm sẽ đeo đuổi người cha này đến suốt cuộc đời”, luật sư Cường nêu ý kiến.

Trước tình trạng xảy ra các vụ việc bỏ quên trẻ em trên ô tô, ở các nước trên thế giới và Việt Nam, pháp luật đã có những thay đổi, nhiều quốc gia cũng đã có chế tài hình sự đối với tình huống này, thường là các tội về vô ý làm chết người. Pháp luật cũng đã quy định các điều kiện để chở trẻ em trên ô tô liên quan đến ghế chuyên dụng, dây an toàn và các thiết bị cảnh báo.

Ở Mỹ mỗi năm có khoảng gần 40 trẻ em bị bỏ quên trên xe ô tô, ở các quốc gia khác cũng tương tự, tình trạng cha mẹ bỏ quên con trên xe ô tô do vi phạm về nồng độ cồn, do đãng chí, bất cẩn hoặc vì các lý do khách quan khác nhau, nhiều trường hợp dẫn đến trẻ em tử vong và đương nhiên cha mẹ sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, hiện nay ở Mỹ và Canada, hành vi bỏ quên trẻ em trên xe ô tô có thể bị xử lý về tội Manslaughter (ngộ sát) hoặc Child neglect / endangerment (bỏ mặc trẻ em)...Hình phạt có thể là tù treo hoặc vài năm tù tùy thuộc vào yếu tố tâm lý, hành vi và hậu quả.

Đối với các nước Châu Âu, nếu các cơ quan tố tụng xác định người lớn có lỗi bất cẩn nghiêm trọng (gross negligence), họ có thể bị truy tố các tội như: Ngộ sát do cẩu thả (involuntary manslaughter / negligent homicide); Bỏ mặc hoặc ngược đãi trẻ em (child neglect / abandonment)...mức hình phạt có thể là phạt tiền, phạt tù. Chính sách hình sự ở các quốc gia châu Âu có xu hướng nhân đạo hơn nên có một số tình huống người lớn bỏ quên trẻ em trên xe ô tô có thể được miễn trách nhiệm hình sự, có thể được đình chỉ điều tra nếu việc bỏ quên là do cơ chế trí nhớ “forgotten baby syndrome”.

TS.LS Đặng Văn Cường

Thời gian qua, để chống bỏ quên trẻ trên xe, theo Luật sư Cường, hệ thống pháp luật tại Việt Nam đã có nhiều thay đổi để bảo vệ trẻ em khi tham gia giao thông, đặc biệt là đối với các xe đưa đón đón trẻ em đến trường.

Cụ thể, Khoản 3, Điều 10, Luật trật tự an toàn giao thông đường bộ quy định: “Khi chở trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35 mét trên xe ô tô không được cho trẻ em ngồi cùng hàng ghế với người lái xe, trừ loại xe ô tô chỉ có một hàng ghế; người lái xe phải sử dụng, hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em.”.

Từ ngày 1/1/2025, theo quy định (Nghị định 168/2024), xe ô tô đưa đón học sinh/trẻ mầm non bắt buộc phải trang bị thiết bị cảnh báo, chống bỏ quên trẻ em. Xe không tuân thủ sẽ bị phạt từ 4-6 triệu đồng. Thiết bị phải có chức năng ghi nhận hình ảnh và cảnh báo khi có người ở lại trong xe.

Pháp luật Việt Nam ngày càng hoàn thiện để bảo vệ trẻ em và bảo vệ công dân trong các tình huống có thể nguy hiểm đến tính mạng. Với sự phát triển của xã hội, việc người dân sử dụng phương tiện giao thông là xe ô tô ngày càng phổ biến, việc chở trẻ em trên xe ô tô tiềm ẩn nhiều rủi ro, không chỉ rủi ro cho trẻ em khi tai nạn xảy ra mà nguy cơ bỏ quên trẻ em trên xe ô tô có thể xảy ra với bất kỳ người nào, kể cả là các phương tiện xe chuyên dụng chở trẻ em đến trường hay các phương tiện cá nhân.

Thực tế cho thấy không ít các trường hợp người bỏ quên trẻ em trên xe ô tô là cha, mẹ sử dụng phương tiện cá nhân khi đưa con đến trường, siêu thị hoặc đến các khu vui chơi.

Bởi vậy, luật sư Cường cho rằng, ngoài việc xử lý đối với các trường hợp bỏ quên trẻ em trên xe ô tô bằng chế tài hành chính hoặc hình sự tùy thuộc vào hậu quả, việc hoàn thiện pháp luật, kết hợp yếu tố kỹ thuật để chống bỏ quên trẻ em trên xe ô tô là điều cần thiết.

Đồng thời cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng sinh tồn cho trẻ em, cảnh báo đối với người lớn về trách nhiệm trong việc đảm bảo an toàn cho trẻ em khi tham gia giao thông, chống bỏ quên trẻ em trên xe ô tô để không còn những vụ việc thương tâm xảy ra.

Chuyên gia y tế lên tiếng cảnh báo

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam đã cảnh báo những thảm kịch liên tiếp về việc trẻ bị bỏ quên trong ô tô đóng kín dưới trời nóng và không qua khỏi tại Việt Nam cho thấy đây không phải tai nạn hy hữu mà là một cấp cứu y khoa cực kỳ nguy hiểm, có thể xảy ra với bất kỳ gia đình nào.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, một đứa trẻ có thể rơi vào hôn mê sau 20 phút bị bỏ quên trong ô tô đóng kín dưới trời nóng. Thân nhiệt tăng vọt, oxy giảm dần, các cơ quan suy sụp từng phút. Ô tô đóng kín dưới trời nắng không chỉ là phương tiện di chuyển. Trong nhiều trường hợp, nó trở thành một “lò nướng di động”. Bởi ánh nắng chiếu qua kính, bị giữ lại trong khoang xe và làm nhiệt độ tăng nhanh theo hiệu ứng nhà kính. Chỉ sau 10-15 phút, nhiệt độ bên trong có thể vượt xa ngoài trời. Khi môi trường xung quanh nóng lên, cơ thể trẻ nhỏ gần như không còn khả năng tự điều hòa.

Trẻ em hấp thụ nhiệt nhanh hơn người lớn nhiều lần. Hệ thống làm mát cơ thể chưa hoàn thiện khiến các em dễ rơi vào trạng thái quá nhiệt. Khi thân nhiệt vượt 40 độ C, não, tim và thận bắt đầu bị tổn thương. Nếu tiếp tục tăng lên trên 41 độ C, nguy cơ tử vong rất cao. Song song với đó là tình trạng thiếu oxy. Trong xe đóng kín, không khí không được lưu thông. Trẻ thở nhanh, tiêu thụ oxy nhiều hơn, khiến nồng độ oxy giảm nhanh và CO2 tăng lên. Não không đủ oxy sẽ dẫn đến lơ mơ, hôn mê rồi ngừng tuần hoàn. 2 cơ chế này xảy ra đồng thời, khiến cơ thể trẻ suy sụp rất nhanh, gần như không có cơ hội tự cứu.

Bác sĩ Hoàng cho biết, một trong những hiểu lầm nguy hiểm nhất là nghĩ rằng “chỉ vài phút” thì không sao. Thực tế, khoảng 10 phút đầu đã đủ để trẻ bắt đầu bị sốc nhiệt. Trẻ có thể quấy khóc, vã mồ hôi, tim đập nhanh. Sau đó, cơ thể nhanh chóng chuyển sang trạng thái kiệt sức. Khoảng 15-20 phút là ngưỡng cực kỳ nguy hiểm. Lúc này, nhiệt độ trong xe thường đã chạm mức có thể gây tổn thương não và thận không hồi phục. Trẻ có thể lơ mơ, mất ý thức hoặc co giật. Sau 30-60 phút, nguy cơ tử vong trở nên rõ ràng. Cơ thể mất nước nghiêm trọng, các cơ quan bắt đầu suy đa tạng. Nếu thời gian kéo dài hơn, khả năng sống sót gần như không còn.

Điều đáng lo ngại là quá trình này diễn ra âm thầm. Không có tiếng kêu cứu đủ lớn. Không có dấu hiệu rõ ràng từ bên ngoài. Khi người lớn nhận ra, thường đã quá muộn.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, khi phát hiện trẻ bị bỏ quên trong ô tô, cần hành động ngay lập tức. Ưu tiên hàng đầu là đưa trẻ ra khỏi xe càng nhanh càng tốt. Nếu không mở được cửa, phải phá kính bên hông. Việc chần chừ có thể khiến mất đi cơ hội sống. Sau khi đưa ra ngoài, cần chuyển trẻ đến nơi mát, nới lỏng quần áo và làm mát cơ thể. Có thể dùng khăn ẩm lau người, tập trung ở cổ, nách, bẹn, kết hợp quạt để hạ nhiệt. Không dùng nước đá trực tiếp vì có thể gây co mạch đột ngột. Không ủ ấm hay đắp chăn cho trẻ.

Nếu trẻ còn tỉnh, cho uống từng ngụm nước nhỏ. Nếu trẻ lơ mơ hoặc hôn mê, không cho uống để tránh sặc. Trường hợp trẻ ngừng thở hoặc không còn phản ứng, cần tiến hành hồi sức tim phổi nếu có kỹ năng, đồng thời gọi cấp cứu ngay. Ngay cả khi trẻ tỉnh lại, vẫn phải đưa đến bệnh viện. Nhiều tổn thương nội tạng có thể xuất hiện muộn và diễn tiến âm thầm.

Theo chuyên gia y tế, điều quan trọng nhất mà các chuyên gia nhấn mạnh là: Không tồn tại khái niệm “để trẻ một mình trong xe một chút cũng được”. Ngay cả khi trời không quá nóng, nhiệt độ trong xe vẫn có thể tăng lên mức nguy hiểm. Việc mở hé cửa kính gần như không có tác dụng đáng kể. Trẻ nhỏ không có khả năng tự bảo vệ. Các em không thể mở cửa, không biết cách cầu cứu hiệu quả và sẽ nhanh chóng kiệt sức trong môi trường kín. Những thảm kịch đã xảy ra cho thấy đây không phải vấn đề hiếm gặp. Nó là nguy cơ có thật, lặp lại nhiều lần và hoàn toàn có thể phòng tránh. “Một phút lơ đãng của người lớn có thể đánh đổi bằng cả cuộc đời của một đứa trẻ. Và trong chiếc ô tô đóng kín dưới trời nắng, quá trình đó diễn ra nhanh hơn nhiều người tưởng”, bác sĩ Hoàng cảnh báo.

Mời độc giả xem thêm video tài xế bị tố sàm sỡ khách: