Bê bối tẩu tán hàng loạt tranh triệu đô tại Bảo tàng Nam Kinh

Vụ việc bùng nổ vào cuối tháng 12/2025, khi Bảo tàng Nam Kinh, thuộc tỉnh Giang Tô (miền Đông Trung Quốc), bị cáo buộc đã bí mật bán các bức tranh được hiến tặng. Theo South China Morning Post, bê bối này đã dẫn đến cuộc điều tra nhắm vào một cựu lãnh đạo bảo tàng với cáo buộc sai phạm nghiêm trọng trong quản lý hiện vật.

Tâm điểm của vụ việc xoay quanh 5 bức tranh nằm trong bộ sưu tập 137 tác phẩm do gia đình nhà sưu tập Pang Laichen hiến tặng vào năm 1959, với mục đích bảo tồn tại bảo tàng.

Tuy nhiên, các tác phẩm này đã bị phát hiện “mất tích” trong cuộc kiểm kê theo lệnh của tòa án hồi tháng 6/2025, được tiến hành dựa trên đơn yêu cầu của con cháu nhà họ Pang.

Bức tranh thời Minh và nghi vấn tuồn cổ vật ra thị trường

Đầu năm 2025, một trong những tác phẩm nổi tiếng - bức “Xuân ở Giang Nam” (Spring in Jiangnan) của danh họa thời Minh Qiu Ying - bất ngờ xuất hiện tại cuộc đấu giá với giá trị ước tính là 88 triệu nhân dân tệ (khoảng 12,7 triệu USD).

Chi tiết trong bức tranh "Xuân ở Giang Nam" của Qiu Ying. Ảnh: The Paper.

Sự việc khiến chắt gái của nhà sưu tập, Pang Shuling, lập tức trình báo cơ quan chức năng và yêu cầu bảo tàng cung cấp hồ sơ liên quan đến quá trình quản lý tác phẩm.

Sau sự phản đối quyết liệt từ gia đình Pang, bức tranh đã được rút khỏi phiên đấu giá.

Vụ việc nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý tại Trung Quốc vào tháng 12/2025, làm dấy lên làn sóng hoài nghi trong dư luận về công tác quản lý bảo tàng, trong bối cảnh Bắc Kinh đang nỗ lực xây dựng hình ảnh Trung Quốc là một cường quốc văn hóa.

Các cơ quan chức năng trung ương và địa phương đã cử nhiều đoàn công tác vào cuộc điều tra.

Cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng, với hơn 1.100 cuộc phỏng vấn và rà soát 65.000 tài liệu lưu trữ. Kết luận đưa ra là một số trong 5 tác phẩm nói trên đã bị chuyển giao trái phép, bán hoặc thất lạc trong nhiều thập kỷ.

Kết luận này được nêu trong báo cáo do chính quyền tỉnh Giang Tô công bố, dưới sự chỉ đạo của Cục Quản lý Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc.

Sai phạm nghiêm trọng

Cuộc điều tra phát hiện ra vào những năm 1990, Xu Huping, khi đó là phó giám đốc Bảo tàng Nam Kinh, đã vi phạm quy trình khi phê duyệt việc chuyển 5 bức tranh được hiến tặng sang cửa hàng di vật văn hóa cấp tỉnh Giang Tô - một đơn vị nhà nước - để bán.

Năm 1997, nhân viên của cửa hàng này, họ Zhang, bị cáo buộc đã sửa giá bức "Xuân ở Giang Nam" từ 25.000 nhân dân tệ xuống còn 2.500 nhân dân tệ.

Người này đã dàn xếp cho người đồng lõa khác mua tác phẩm với giá 2.250 nhân dân tệ, rồi sau đó hỗ trợ bán lại bức tranh cùng hai tác phẩm khác với giá 120.000 nhân dân tệ cho một nhà sưu tập tư nhân.

Bức tranh tiếp tục được chuyển qua tay nhiều nhà sưu tập khác trước khi xuất hiện tại phiên đấu giá vào năm 2025.

Tính đến cuối tháng 12/2025, 3 trong số 5 bức tranh bị mất đã được thu hồi và trả lại cho Bảo tàng Nam Kinh. Một bức khác được xác định là chưa từng rời khỏi bảo tàng, nhưng bị lưu trữ sai tên. Chỉ còn một tác phẩm chưa được tìm thấy.

Xu Huping chụp bên ngoài Bảo tàng Nam Kinh năm 2001. Ảnh: South China Morning Post.

Cuộc điều tra quy trách nhiệm chính cho Xu Huping, nhấn mạnh ông đã “vi phạm chức trách nghiêm trọng” khi phê duyệt trái phép việc chuyển giao cổ vật và không thực thi đầy đủ quy định về quản lý di vật.

Báo cáo kết luận rằng với tư cách là lãnh đạo cấp cao, ông Xu “phải chịu trách nhiệm chính” đối với cả các sai phạm cụ thể lẫn lỗ hổng mang tính hệ thống trong công tác giám sát cổ vật.

Hiện ông đang bị xem xét kỷ luật và giám sát chính thức. Nhân viên họ Zhang cũng đang trong diện điều tra.

Tổng cộng, 24 cán bộ thuộc Cơ quan Văn hóa và Di vật tỉnh, Bảo tàng Nam Kinh và cửa hàng di vật liên quan đang đối mặt với các hình thức xử lý nghiêm khắc. Một số vụ việc đã được chuyển sang cơ quan tư pháp, theo báo cáo công bố hôm 9/2.

Báo cáo chỉ ra trong một thời gian dài, Bảo tàng Nam Kinh đã “tồn tại những sai sót mang tính hệ thống và tình trạng quản lý hỗn loạn”.

“Cụ thể, công tác quản lý hiện vật hiến tặng không được chuẩn hóa chặt chẽ, các chính sách và quy định bị thực thi lỏng lẻo, và một bộ phận nhân viên thiếu ý thức về kỷ luật cũng như pháp luật. Hệ quả là tài sản nhà nước bị thất thoát, làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của các bảo tàng công lập”, báo cáo nêu rõ.

Một phần bức tranh "Xuân ở Giang Nam" của Qiu Ying. Ảnh: The Paper.

Báo cáo cũng cho hay cơ quan văn hóa cấp tỉnh đã không hoàn thành vai trò giám sát, khi thông qua việc chuyển giao cổ vật trái với quy định.

Chính quyền tỉnh Giang Tô đã yêu cầu tiến hành cải tổ toàn diện hệ thống quản lý và giám sát hiện vật hiến tặng tại bảo tàng, đồng thời phát động cuộc rà soát an toàn trên toàn tỉnh đối với tất cả bảo tàng, thư viện và phòng trưng bày công lập.

Các biện pháp tăng cường đào tạo nhân sự, siết chặt giám sát và đẩy mạnh phòng chống tội phạm liên quan đến di vật cũng sẽ được triển khai nhằm bảo vệ an toàn cho kho tàng văn hóa của Trung Quốc.

Hôm 9/2, Bảo tàng Nam Kinh đã đưa ra lời xin lỗi công khai tới gia đình họ Pang, thừa nhận đã “phản bội niềm tin” của những người hiến tặng.

Bảo tàng thừa nhận tồn tại “vấn đề mang tính hệ thống”, bao gồm quản lý lỏng lẻo, vi phạm chính sách quốc gia trong quá trình chuyển giao và mua bán tác phẩm nghệ thuật, cũng như sự thiếu tôn trọng đối với các nhà hảo tâm và gia đình họ - những yếu tố đã làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của bảo tàng và ngành văn hóa Trung Quốc.

“Hình ảnh của ngành văn hóa bảo tàng, vốn được gây dựng và gìn giữ bởi nhiều người làm công tác văn hóa, đã bị tổn hại nghiêm trọng, để lại tác động tiêu cực sâu sắc và bài học đau đớn”, tuyên bố viết, đồng thời cam kết sẽ tiến hành cải cách sâu rộng.

Nhân dân Nhật báo - cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc - viết rằng vụ việc cho thấy mọi hành vi vi phạm liên quan đến cổ vật đều sẽ bị “điều tra và trừng phạt đến cùng, bất kể đã xảy ra từ bao lâu”.

Tờ báo nhấn mạnh Trung Quốc đang tăng cường phòng chống trộm cắp và buôn bán trái phép di vật thông qua hệ thống luật pháp nghiêm ngặt và thực thi mạnh mẽ, đồng thời khẳng định việc bảo vệ di sản văn hóa là “trách nhiệm chung”.

Ông Liu Hao, Phó giáo sư Trường Luật Đại học Sơn Đông, cho rằng để giải quyết triệt để vấn đề cần tiến hành cải cách thể chế một cách sâu sắc.

Theo ông, vụ việc này phản ánh thất bại mang tính hệ thống trong quản trị. Trong đó, hành vi chuyển giao hiện vật thuộc sở hữu nhà nước để bán trái với quy trình chính là sai phạm cốt lõi, bên cạnh cách thức giao dịch.

Theo ông, các bảo tàng cần triển khai cải cách quy trình một cách toàn diện để ngăn chặn sự việc tương tự trong tương lai.

Các biện pháp được đưa ra bao gồm chuẩn hóa việc phân loại, đăng ký, lưu trữ và sử dụng cổ vật; ban hành quy định rõ ràng đối với hiện vật hiến tặng; và thành lập các ủy ban giám sát công độc lập nhằm bảo đảm tính minh bạch.

Minh An