Bể tự hoại chung cư cũ: Nơi phát thải mê-tan cần xử lý
Hàng nghìn bể tự hoại tại các chung cư, khu tập thể cũ đang âm thầm phát thải khí mê-tan. Việc xử lý vi sinh định kỳ không chỉ bảo vệ không gian sống của cư dân mà còn giảm ô nhiễm đô thị.
Trong bức tranh phát thải khí nhà kính đô thị, hệ thống xử lý nước thải tại chỗ, cụ thể là các bể tự hoại quy mô lớn bên dưới các khối nhà chung cư và khu tập thể cũ thường bị lãng quên. Được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước với thiết kế lạc hậu, các bể chứa này đang vận hành như những "nhà máy" sinh khí mê-tan (CH₄) liên tục. Chất thải hữu cơ ngấm sâu, tích tụ qua nhiều năm không được hút bùn hay bảo dưỡng định kỳ đã tạo ra môi trường yếm khí lý tưởng cho vi khuẩn sinh mê-tan phát triển mạnh mẽ.

Lượng khí CH₄ tạo ra bên dưới lòng đất không chỉ theo đường ống xả thẳng ra hệ thống thoát nước chung của thành phố mà còn rò rỉ, bốc ngược lên không gian sống tại các khu chung cư và tập thể cũ qua các đường cống vệ sinh.
Lượng khí CH₄ tạo ra bên dưới lòng đất không chỉ theo đường ống xả thẳng ra hệ thống thoát nước chung của thành phố mà còn rò rỉ, bốc ngược lên không gian sống tại các khu chung cư và tập thể cũ qua các đường cống vệ sinh. Với khả năng gây hiệu ứng nhà kính cao gấp 28 lần CO₂ trong chu kỳ 100 năm, khí mê-tan xả ra từ hàng triệu hộ gia đình trong các khu dân cư đông đúc đang âm thầm phá hủy bầu khí quyển. Đây là nguồn ô nhiễm ngầm nhưng lại tạo ra áp lực rất lớn lên môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.
Về mặt kỹ thuật, việc triệt tiêu nguồn phát thải này hoàn toàn có thể kiểm soát mà không cần đập phá hay cải tạo toàn bộ hạ tầng ngầm. Giải pháp cốt lõi là áp dụng quy trình hút bùn định kỳ kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh tiên tiến trực tiếp vào bể tự hoại. Các chủng vi sinh hiếu khí khi được bổ sung sẽ cạnh tranh dinh dưỡng và ức chế triệt để nhóm vi khuẩn sinh mê-tan. Phương pháp này vừa giúp phân hủy nhanh bùn cặn, giảm thể tích chất thải, vừa triệt tiêu mùi hôi bốc lên không gian sống của người dân.
Dù công nghệ đơn giản nhưng rào cản lớn nhất hiện nay lại nằm ở khâu vận hành và quản lý. Tại nhiều khu tập thể cũ, việc thiếu Ban quản trị hoặc sự trùng lặp trách nhiệm giữa các bên khiến công tác bảo trì bể tự hoại bị bỏ ngỏ suốt hàng chục năm. Để giải bài toán này, các địa phương cần ban hành quy định bắt buộc về tần suất bảo dưỡng bể chứa; đồng thời khuyến khích mô hình xã hội hóa chi phí giữa cư dân và doanh nghiệp dịch vụ môi trường. Đưa chỉ số quản lý khí thải bể tự hoại vào tiêu chuẩn đánh giá chung cư xanh sẽ là động lực để các đô thị hành động.
Thay vì trông chờ vào những dự án hạ tầng tốn kém hàng ngàn tỷ đồng, việc chuẩn hóa quy trình xử lý bể tự hoại ngay từ các khu dân cư hiện hữu là một bước đi đột phá mang tính khả thi cao. Khi mỗi tòa nhà chủ động kiểm soát tốt nguồn chất thải yếm khí, đô thị không chỉ giải quyết được triệt để tình trạng ô nhiễm mùi hôi rò rỉ vào các căn hộ mà còn xây dựng được nền tảng vững chắc cho một không gian sống xanh, an toàn. Việc chủ động cắt đứt nguồn xả mê-tan từ lòng đất không chỉ cải thiện trực tiếp chất lượng sống của cư dân mà còn đóng góp quan trọng vào cam kết giảm phát thải khí nhà kính quốc gia.
