Bên kia 'cơn sốt' mua vàng ngày vía Thần Tài

Khi người trẻ chọn cách đón vía Thần Tài khác đi

Việc mua vàng ngày vía Thần Tài (mùng 10 tháng Giêng Âm lịch) từ nhiều năm nay gần như trở thành một “nghi thức đầu tư” quen thuộc. Theo quan niệm dân gian, mua vàng vào ngày này sẽ mang lại may mắn, tài lộc suốt cả năm. Vì vậy, trước cửa các doanh nghiệp lớn như Bảo Tín Minh Châu, Bảo Tín Mạnh Hải, DOJI hay PNJ, cảnh xếp hàng đã trở nên quen thuộc.

Tuy nhiên, cùng với sự biến động của giá vàng, không phải ai cũng còn giữ thói quen ấy. Một bộ phận người trẻ coi việc mua vàng ngày này chỉ là hành vi mang tính biểu tượng, không liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Họ chọn gửi tiết kiệm, mua chứng chỉ quỹ, hoặc giữ tiền mặt cho kế hoạch chi tiêu thực tế hơn.

Một số chủ doanh nghiệp nhỏ cũng thẳng thắn: “Làm ăn cả năm dựa vào chiến lược, dòng tiền và thị trường, không thể trông chờ vào một chỉ vàng cầu may”.

Trước cửa các doanh nghiệp lớn như Bảo Tín Minh Châu, Bảo Tín Mạnh Hải, DOJI hay PNJ, cảnh xếp hàng đã trở nên quen thuộc.

Chị Minh Thu (35 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) từng có thói quen năm nào cũng mua vàng vào ngày vía Thần Tài. Có năm chị dậy từ 5h sáng, đứng đợi gần một tiếng trước cửa hàng vàng để kịp mua một chỉ nhẫn tròn trơn.

“Lúc ấy mình nghĩ phải có vàng trong tay thì mới yên tâm làm ăn”, chị kể.

Nhưng ba năm trở lại đây, chị dừng lại. Thay vì xếp hàng, sáng mùng 10 tháng Giêng, chị cùng mẹ lên chùa lễ đầu năm, thắp hương cầu bình an cho gia đình và cửa hàng kinh doanh online của mình. Sau buổi lễ, chị trở về nhà, mở laptop rà soát lại kế hoạch bán hàng quý I: chi phí quảng cáo, nguồn hàng, chương trình khuyến mãi.

“Tôi nhận ra giá vàng ngày đó thường cao hơn, mà mua xong thì công việc cũng không tự nhiên thuận lợi hơn. Ngược lại, khi mình có kế hoạch rõ ràng, chuẩn bị kỹ lưỡng, tôi tự tin hơn nhiều”, chị nói.

Với chị Thu, đi lễ đầu năm là để “tĩnh tâm”, còn tài lộc phụ thuộc vào cách chị chăm sóc khách hàng và xoay vòng vốn. “Tôi vẫn tin vào may mắn, nhưng may mắn phải đi cùng sự chuẩn bị”.

Một bộ phận người trẻ coi việc mua vàng ngày này chỉ là hành vi mang tính biểu tượng, không liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư (Ảnh: Phi Long).

Khác với chị Thu, anh Đỗ Thành Công (28 tuổi, nhân viên văn phòng) chưa từng coi ngày vía Thần Tài là thời điểm bắt buộc phải mua vàng.

Trước đây, anh cũng từng có ý định “mua một chỉ cho có lộc”, nhất là khi bạn bè rủ nhau đi xếp hàng. Nhưng sau khi tìm hiểu về biến động giá vàng quanh dịp này, anh nhận ra việc mua theo cao điểm chưa chắc đã hợp lý về mặt tài chính.

“Tôi nghĩ đầu tư không nên dựa trên cảm xúc hay tâm lý sợ bỏ lỡ. Nếu mua chỉ vì mọi người đều mua thì rất dễ ra quyết định thiếu cân nhắc,” anh nói.

Vì vậy, mùng 10 tháng Giêng hàng năm, thay vì ra tiệm vàng, anh đi lễ đầu năm tại chùa gần nhà, cầu sức khỏe và công việc ổn định. Sau đó, anh dành thời gian xem lại danh mục đầu tư cá nhân: một phần gửi tiết kiệm, một phần mua chứng chỉ quỹ và cổ phiếu dài hạn.

“Tôi vẫn tin vào sự khởi đầu tốt đẹp, nhưng điều quan trọng hơn là quản lý tài chính có kế hoạch. Nếu có tiền nhàn rỗi, tôi sẽ cân nhắc kỹ giữa các kênh sinh lời, thay vì mua vàng chỉ vì đó là một ngày đặc biệt,” anh chia sẻ.

Không phải thời điểm mua vàng tối ưu

Ở góc độ kinh tế, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Tp.HCM kiêm Giảng viên Đại học Kinh tế Tp.HCM cho rằng, xét thuần túy về đầu tư tài chính, việc mua vàng vào một ngày cố định như vía Thần Tài không phải là quyết định tối ưu về lợi nhuận.

Theo ông, vào dịp này, nhu cầu tăng đột biến do yếu tố tín ngưỡng khiến giá vàng trong nước thường bị đẩy lên cao hơn mặt bằng chung, đồng thời chênh lệch giá mua – bán cũng giãn rộng. Điều đó đồng nghĩa người mua đang tham gia thị trường đúng thời điểm giá chịu áp lực lớn nhất từ yếu tố cảm xúc.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Tp.HCM kiêm Giảng viên Đại học Kinh tế Tp.HCM.

Dưới góc độ tài chính hành vi, đây là biểu hiện của “thiên lệch nghi thức” khi nhà đầu tư gắn quyết định tài chính với một mốc thời gian mang ý nghĩa may mắn. Khi cầu tập trung trong thời gian ngắn, giá có xu hướng tăng cục bộ trước và quanh ngày này, rồi điều chỉnh khi cao điểm qua đi.

“Về nguyên tắc, mua tài sản vào một ngày cố định hằng năm là một dạng định thời điểm cứng, làm tăng rủi ro mua ở mức giá không thuận lợi”, ông Huân phân tích. Theo ông, chiến lược hợp lý hơn là tích lũy định kỳ để bình quân giá hoặc phân bổ theo chu kỳ kinh tế và xu hướng lãi suất.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng với nhiều người, mua vàng ngày vía Thần Tài không phải quyết định đầu tư mà là hành vi văn hóa cầu may đầu năm. Nếu mục tiêu là tinh thần và phong tục, việc mua vào ngày này hoàn toàn có ý nghĩa riêng. Chỉ khi coi đó là quyết định tối ưu lợi nhuận, thì đây thường không phải thời điểm thuận lợi.

Ở góc nhìn nghiên cứu văn hóa, ông Nguyễn Hùng Vĩ - Nhà giáo, Nhà nghiên cứu Văn hóa Dân gian cho rằng, mỗi năm có một ngày gọi là ngày vía Thần Tài, về bản chất là một “điểm mốc” trong chu kỳ năm âm lịch để con người nhìn lại chuyện làm ăn.

Theo ông, ý nghĩa cơ bản của ngày này là người ta dành một ngày để tổng kết: năm qua được gì, mất gì, rồi kỳ vọng vào sự trợ giúp biểu tượng của Thần Tài cho năm tới thịnh vượng hơn. Việc thực hành tín ngưỡng giúp con người tự tin hơn, quyết tâm hơn trong làm ăn.

Còn hành vi mua một ít vàng trước hết là sự ghi nhận nỗ lực của năm cũ, một cách tích lũy vốn và gửi gắm mong muốn may mắn, bởi vàng từ lâu được xem là vật ngang giá và phương thức tích lũy hiệu quả. Ở bình diện rộng hơn, sự tiết kiệm qua vàng của cá nhân hay quốc gia đều mang ý nghĩa bảo đảm cho sự bền vững kinh tế.

Ông Nguyễn Hùng Vĩ - Nhà giáo, Nhà nghiên cứu Văn hóa Dân gian.

Tuy nhiên, ông Vĩ cũng nhấn mạnh rằng không phải thời kỳ nào người Việt cũng biết và thực hành ngày này. “Trước đây, cả làng xã nông nghiệp xưa làm gì có tiền để mua vàng. Chúng tôi sống cả đời, nếu không đọc sách thì cũng không biết đến ngày vía Thần Tài”, ông nói.

Theo đó, khi kinh tế phát triển, đời sống đô thị mở rộng thì phong tục này mới lan tỏa mạnh. Sau thời kỳ chiến tranh, bao cấp, cấm vận khi đời sống còn khó khăn thì ít ai nhắc tới ngày này; nhưng từ sau đổi mới, khi xã hội khá giả hơn, tín ngưỡng cũng rộn ràng trở lại.

Vì vậy, theo ông Vĩ, việc mua hay không mua vàng vào ngày vía Thần Tài là lựa chọn cá nhân, gắn với điều kiện kinh tế và niềm tin của mỗi người. Không thể vội quy kết đó là phai nhạt hay gia tăng niềm tin bởi “sự tiết kiệm, sự kỳ vọng được gửi gắm qua một phong tục mới là điều quan trọng”.

Phạm Thị Thanh Loan