Bí ẩn kho báu kim cương tỷ đô bên trong 'núi lửa' châu Phi

Giữa hoang mạc Kalahari khô cằn của quốc gia châu Phi ít người biết đến là Botswana có tồn tại một “núi lửa kim cương” khổng lồ có giá trị hàng tỷ đô, chôn giấu những viên ngọc đắt giá nhất hành tinh.

Đó chính là mỏ kim cương Jwaneng, được mệnh danh là “Hoàng tử của các mỏ kim cương” không phải vì quy mô lớn nhất mà bởi giá trị và chất lượng kim cương thuộc hàng cao nhất thế giới, nơi đã tạo ra nguồn sinh lực kinh tế cho cả một quốc gia.

Từ hoang mạc thành kinh đô kim cương

Tên gọi Jwaneng trong tiếng địa phương có nghĩa là “nơi của những viên ngọc” không chỉ là một cái tên mỹ miều mà còn là sự thật hiển hiện qua hàng triệu carat kim cương được khai thác từ đây mỗi năm.

Ở Botswana, những viên đá quý này đã trở thành ‘chìa khóa’ thay đổi vận mệnh cả một quốc gia. Ảnh: Lucara Diamond Corp

Mỏ Jwaneng nằm trên một ống kimberlite- dấu tích của núi lửa cổ, cách thủ đô Gaborone khoảng 170 km về phía Tây Nam. Chính các đợt phun trào cách đây hàng triệu năm đã đưa kim cương từ độ sâu hơn 150 km dưới lòng đất trồi lên gần bề mặt.

Từ khi tập đoàn kim cương đa quốc gia có trụ sở tại Anh De Beers phát hiện mỏ vào thập niên 1970 và đưa vào hoạt động năm 1982, Jwaneng đã từng bước trở thành mỏ kim cương có giá trị lớn nhất thế giới, với sản lượng kim cương thô có chất lượng và giá trị cao bậc nhất theo từng carat.

Chỉ riêng năm 2023, mỏ đã sản xuất 13,3 triệu carat kim cương, mang lại giá trị không nhỏ cho Debswana- liên doanh giữa De Beers và chính phủ Botswana.

Kim cương và phép màu kinh tế Botswana

Kim cương không chỉ để đeo, ở Botswana, chúng đã trở thành “chìa khóa” thay đổi vận mệnh cả một đất nước.

Trước khi phát hiện ra mỏ Jwaneng, Botswana là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới. Nhưng từ khi Debswana bắt đầu khai thác kim cương, nguồn thu này đã trở thành trụ cột nền kinh tế quốc dân.

Jwaneng đóng góp khoảng 60-70% doanh thu cho Debswana và nguồn thu từ kim cương chiếm tới khoảng 80% giá trị xuất khẩu quốc gia. Đây là một con số không tưởng đối với một quốc gia hoang mạc nhỏ bé.

Không chỉ góp phần cải thiện GDP, Jwaneng còn giúp nâng cao cơ sở hạ tầng, từ trường học, bệnh viện, đến sân bay, nhà ở cho người lao động và cả các chương trình bảo tồn thiên nhiên.

Chính phủ Botswana đã biết biến nguồn tài nguyên thiên nhiên thành máy phát triển xã hội thay vì chỉ tập trung vào lợi ích tài chính thuần túy.

Công nghệ hiện đại và những bí mật dưới lòng đất

Để đạt được thành quả này, Jwaneng còn ứng dụng công nghệ khai thác siêu hiện đại.

Toàn cảnh mỏ Jwaneng với miệng núi lửa cổ, nơi kim cương được hình thành hàng triệu năm trước. Ảnh: Shalev Diamonds

Những máy khoan khổng lồ băm nát đá, sau đó xe tải chuyên dụng vận chuyển quặng về nhà máy. Tại đây, hệ thống x‑ray và laser sorter tách kim cương ra khỏi đá, đây là một quy trình vừa tinh vi vừa tốn kém, giúp tối ưu hóa giá trị mỗi carat kim cương.

Đáng chú ý, Jwaneng là mỏ đầu tiên ở Botswana đạt chứng nhận ISO 14001 về quản lý môi trường, cho thấy nỗ lực cân bằng giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm với thiên nhiên. Debswana còn đầu tư vào bảo tồn động vật hoang dã.

Mỏ Jwaneng hiện vẫn là mỏ có giá trị kinh tế cao nhất trong giới khai thác kim cương trên thế giới nhưng tương lai của nó còn lớn hơn nhiều.

Dự án mở rộng mang tên Cut‑9 với ngân sách lên tới khoảng 1,5-2 tỷ USD đang giúp mỏ tiếp tục khai thác sâu và rộng hơn, dự kiến bổ sung tới 53 triệu carat kim cương mới.

Nhiều chuyên gia kỳ vọng dự án này sẽ kéo dài tuổi thọ của mỏ đến ít nhất 2035, thậm chí xa hơn nữa khi chuyển sang khai thác dưới lòng đất để duy trì sản xuất trong nhiều thập kỷ tới.

Việc mở rộng không chỉ tạo ra hàng nghìn việc làm cho người dân địa phương mà còn mang lại dòng thu nhập mới cho chính phủ, trong bối cảnh nhu cầu kim cương tự nhiên trên thị trường toàn cầu đang biến động mạnh.

Hơn cả một mỏ khoáng sản, Jwaneng là biểu tượng kinh tế-văn hóa cho thấy kim cương không chỉ là đá quý mà còn là bàn đạp thúc đẩy phát triển xã hội. Botswana từ một nước nghèo đã vươn lên người dẫn đầu thế giới về khai thác kim cương có trách nhiệm, với mô hình cộng sinh giữa doanh nghiệp và chính phủ.

Trong khi nhiều quốc gia khai thác tài nguyên rơi vào bẫy “độc canh” và tụt hậu, Botswana lại biết cách biến tài nguyên thành phát triển con người, giáo dục và môi trường.

Với những con số sản lượng ấn tượng, công nghệ hiện đại và lộ trình mở rộng dài hạn, Jwaneng chắc chắn vẫn sẽ là “Hoàng tử” hay có thể là “Vua của các mỏ kim cương” trong nhiều thập kỷ tới.

Theo NDTV, Debswana, Mining.com

Tử Huy