Biến thách thức môi trường thành cơ hội xanh tại Trường THCS Hòa Minh

Nhóm 5 sinh viên thực hiện - Ảnh: Kim Anh

Bài toán nước thải sinh hoạt và nhu cầu về giải pháp bền vững

Tại tỉnh Vĩnh Long, một sáng kiến đến từ sinh viên đã mở ra hướng tiếp cận mới cho vấn đề này. Sau khi nhận được tài trợ từ chương trình UNESCO Water Challenge for Young Innovators, nhóm STARS Water đã thiết kế và lắp đặt hệ thống Eco Wetlands tại Trường THCS Hòa Minh, đưa một ý tưởng nghiên cứu trở thành mô hình ứng dụng thực tiễn gắn liền với cộng đồng.

Theo sinh viên Nguyễn Thị Kim Anh, nhóm STARS Water gồm 5 sinh viên: Nguyễn Thị Kim Anh, Nguyễn Thị Thu Trâm, Huỳnh Thị Hồng Xuyến, Phạm Thái Ngọc Vi và Trầm Văn Lộc, cùng là sinh viên khóa 2023 ngành Quản lý Tài nguyên Môi trường. Nghiên cứu được bắt đầu vào đầu tháng 8.2025 và nhóm đã đạt Top 2 cuộc thi UNESCO Water Challenge for Young Innovators 2025, qua đó nhận được nguồn tài trợ để phát triển và triển khai hệ thống.

Eco Wetlands của STARS Water là mô hình đất ngập nước nhân tạo (constructed wetlands) được thiết kế nhằm xử lý nước thải sinh hoạt thông qua các quá trình sinh – hóa – lý tự nhiên. Hệ thống gồm các lớp vật liệu lọc như sỏi, cát, giá thể tái chế, kết hợp với thực vật thủy sinh bản địa có khả năng hấp thu các chất ô nhiễm.

Trong quá trình vận hành, nước thải được dẫn qua các tầng lọc, nơi vi sinh vật phát triển trên bề mặt vật liệu và vùng rễ cây sẽ phân hủy chất hữu cơ, giảm hàm lượng nitơ, photpho, đồng thời hạn chế mùi và cải thiện chất lượng nước. Toàn bộ hệ thống hoạt động gần như không tiêu tốn năng lượng, ít phát sinh bùn thải và có chi phí bảo trì thấp.

Sinh viên Nguyễn Thị Kim Anh cho rằng, điểm đặc biệt của Eco Wetlands nằm ở cách tiếp cận “mềm”, tận dụng các quy luật tự nhiên thay vì phụ thuộc vào máy móc phức tạp. Nhờ đó, mô hình phù hợp với điều kiện thực tế tại nhiều địa phương còn hạn chế về nguồn lực tài chính và kỹ thuật, nhưng vẫn cần những giải pháp bền vững để bảo vệ môi trường.

Bên cạnh chức năng xử lý nước thải, Eco Wetlands còn đóng vai trò như một không gian sinh thái thu nhỏ, góp phần cải thiện cảnh quan, tăng diện tích cây xanh và hỗ trợ điều hòa vi khí hậu trong khuôn viên trường học.

Vật liệu sử dụng thực hiện chương trình - Ảnh: Kim Anh

Trường THCS Hòa Minh – không gian hội tụ của kỹ thuật và giáo dục

Việc lựa chọn Trường THCS Hòa Minh làm địa điểm triển khai Eco Wetlands mang nhiều ý nghĩa. Đây là nơi phát sinh lượng nước thải sinh hoạt ổn định, đủ để đánh giá hiệu quả xử lý của mô hình trong điều kiện thực tế. Quan trọng hơn, trường học là môi trường lý tưởng để kết hợp giữa ứng dụng kỹ thuật môi trường và giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên cho học sinh.

Hệ thống Eco Wetlands được thiết kế mở, dễ quan sát, giúp học sinh trực tiếp nhìn thấy quá trình nước thải được xử lý và vai trò của cây cối, vi sinh vật trong việc làm sạch nước. Những khái niệm như ô nhiễm nước, tuần hoàn sinh thái hay phát triển bền vững nhờ đó trở nên gần gũi, sinh động hơn so với kiến thức lý thuyết trong sách giáo khoa.

Bên cạnh giá trị giáo dục, mô hình còn góp phần cải thiện cảnh quan và vi khí hậu trong khuôn viên trường. Không gian xanh giúp giảm nhiệt, nâng cao chất lượng môi trường học tập và tạo cảm giác thân thiện, gần gũi với thiên nhiên cho học sinh và giáo viên.

Thông qua việc tích hợp mô hình vào các hoạt động học tập, nhà trường có thể xây dựng các bài học thực hành về bảo vệ môi trường, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh đối với tài nguyên nước và hệ sinh thái xung quanh.

Xanh hóa vườn trường từ Eco Wetlands - Ảnh: Kim Anh

Gắn kết với các mục tiêu phát triển Bền vững

Thầy Hồ Văn Giang, hiệu trưởng THCS Hòa Minh cho rằng, Eco Wetlands được xây dựng với định hướng gắn kết chặt chẽ với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.

Trước hết, mô hình đóng góp cho SDG 6 – Nước sạch và vệ sinh, thông qua việc cải thiện chất lượng nước thải trước khi xả ra môi trường và thúc đẩy khả năng tái sử dụng nước cho các mục đích như tưới cây. Việc tích hợp hệ thống xử lý sinh thái vào không gian trường học cũng phù hợp với SDG 11 – Đô thị và cộng đồng bền vững.

Ngoài ra, việc tận dụng vật liệu tái chế góp phần thực hiện SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất bền vững. Đồng thời, mô hình giúp nâng cao khả năng thích ứng với các tác động của biến đổi khí hậu, phù hợp với SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu nhiều áp lực từ xâm nhập mặn và khan hiếm nước ngọt.

Mô hình Eco Wetlands góp phần xanh hóa vườn trường - Ảnh: Kim Anh

TS Trần Thị Ngọc Bích - Phó hiệu trưởng Trường Kỹ thuật Công nghệ – Đại học Trà Vinh, cố vấn cho nhóm sinh viên thực hiện mô hình Eco Wetlands của STARS Water - cho rằng, STARS Water là ví dụ tiêu biểu cho việc sáng kiến của sinh viên có thể vượt ra khỏi phạm vi nghiên cứu học thuật để trở thành giải pháp thực tiễn phục vụ cộng đồng. Việc lọt vào Top 3 của UNESCO Water Challenge for Young Innovators không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận về mặt chuyên môn, mà còn tạo điều kiện để dự án tiếp cận nguồn lực, kết nối với các đối tác và triển khai ngoài thực tế.

Theo đại diện nhóm, mục tiêu dài hạn của STARS Water là nhân rộng Eco Wetlands tại các trường học, khu dân cư và cơ sở công cộng, đặc biệt ở những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi ô nhiễm môi trường nước và biến đổi khí hậu.

Văn Kim Khanh