Biểu hiện thiếu máu không nên bỏ qua

Trên thực tế, thiếu máu có nhiều loại và nhiều hình thức khác nhau, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây ra những biến chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Trong các dạng thiếu máu, thiếu máu do thiếu sắt là loại thường gặp nhất. Đây là tình trạng cơ thể không có đủ sắt để đáp ứng nhu cầu tạo hemoglobin và hồng cầu, khiến khả năng vận chuyển oxy trong máu bị suy giảm.

Đáng lưu ý, trước khi biểu hiện thiếu máu rõ ràng xuất hiện, tình trạng thiếu sắt tiềm ẩn đã có thể ảnh hưởng đến nhiều chức năng quan trọng của cơ thể như: Hệ miễn dịch suy yếu, dễ nhiễm trùng; Hệ thần kinh bị ảnh hưởng, giảm khả năng tập trung, suy giảm nhận thức; Giảm sức bền thể chất, dễ mệt mỏi; Ở trẻ em, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ và thể chất.

1. Các yếu tố làm tăng nguy cơ bị thiếu máu

Một số thói quen sinh hoạt, đặc điểm sinh lý hoặc yếu tố di truyền có thể khiến nguy cơ thiếu máu ở một số người cao hơn mức bình thường.

● Hiến máu với tần suất dày đặc

Hiến máu là hành động nhân đạo rất đáng trân trọng. Tuy nhiên, nếu hiến máu quá thường xuyên mà không có thời gian hồi phục đầy đủ, cơ thể sẽ không kịp tái tạo lượng hồng cầu đã mất, từ đó dễ dẫn đến thiếu máu, đặc biệt là thiếu máu thiếu sắt.

Thiếu máu là tình trạng có thể phát hiện sớm và điều trị hiệu quả nếu được quan tâm đúng mức.

● Độ tuổi

Trẻ em, nhất là trong giai đoạn tăng trưởng nhanh, có nhu cầu sắt cao để phát triển thể chất và trí não. Chế độ ăn không đầy đủ sắt dễ khiến trẻ thiếu máu. Thanh thiếu niên thường có thói quen ăn uống thất thường, thiếu ngủ, học tập căng thẳng, cũng là nhóm dễ bị thiếu máu mà ít được chú ý.

● Chu kỳ kinh nguyệt

Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có nguy cơ thiếu máu cao do mất máu trong kỳ kinh nguyệt hằng tháng, đặc biệt ở những người có kinh nguyệt nhiều hoặc kéo dài.

● Mang thai và giai đoạn hậu sản

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ cần tạo thêm lượng máu lớn để nuôi dưỡng thai nhi. Nếu không được bổ sung đủ sắt, mẹ bầu rất dễ bị thiếu máu. Sau sinh, tình trạng mất máu trong quá trình sinh nở cũng làm tăng nguy cơ thiếu máu nếu không được bù đắp kịp thời.

● Chế độ dinh dưỡng kém

Những người ăn uống thiếu cân đối, thiếu sắt, vitamin B12, axit folic hoặc bị suy dinh dưỡng kéo dài đều có nguy cơ thiếu máu, không chỉ riêng thiếu máu thiếu sắt.

● Yếu tố di truyền

Nếu trong gia đình có người mắc các bệnh thiếu máu di truyền như thalassemia, thiếu máu hồng cầu hình liềm, nguy cơ mắc bệnh ở các thành viên khác cũng cao hơn so với người bình thường.

2. Biểu hiện thiếu máu thường gặp

● Dấu hiệu trên da và niêm mạc

Hồng cầu chứa hemoglobin – thành phần tạo nên màu đỏ của máu. Khi số lượng hồng cầu giảm, màu sắc này trở nên nhạt hơn, dẫn đến: Da nhợt nhạt; Niêm mạc mắt nhạt màu; Niêm mạc miệng nhợt; Lòng bàn tay, bàn chân nhạt màu rõ rệt hơn người bình thường.

Ngoài ra, người thiếu máu thường cảm thấy lạnh tay chân do lượng máu và oxy cung cấp đến ngoại vi giảm.

● Mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt

Khi thiếu máu, khả năng vận chuyển oxy đến các mô và cơ quan bị suy giảm, dẫn đến: Cơ thể thiếu năng lượng; Luôn cảm thấy mệt mỏi, uể oải; Đau đầu, chóng mặt, ù tai; Các triệu chứng này thường rõ rệt hơn khi: Thay đổi tư thế đột ngột (đứng lên, ngồi xuống); Làm việc trí óc hoặc thể lực kéo dài.

● Hồi hộp, đánh trống ngực, khó thở

Khi cơ thể thiếu oxy, tim và phổi phải hoạt động nhiều hơn để bù đắp, dẫn đến: Nhịp tim nhanh; Nhịp thở tăng; Cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực; Người bị thiếu máu có thể thở gấp hoặc tim đập nhanh chỉ với những vận động rất nhẹ như đi bộ, leo cầu thang, điều mà người khỏe mạnh ít khi gặp phải.

3. Biểu hiện thiếu máu khi bệnh tiến triển nặng

Ở giai đoạn đầu hoặc khi thiếu máu diễn tiến chậm, người bệnh có thể không nhận thấy triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi tình trạng thiếu máu trở nên nghiêm trọng, các biểu hiện sau có thể xuất hiện:

Da xanh xao, mắt và môi thiếu sức sống; Móng tay yếu, dễ gãy, có đường sọc; Thèm ăn bất thường như ăn đất, đá (hội chứng pica); Choáng váng, dễ mất thăng bằng, đi không vững; Thở dốc ngay cả khi nghỉ ngơi; Viêm miệng, đau lưỡi, loét miệng; Trẻ em chậm tăng cân, chậm phát triển chiều cao; Phụ nữ có thể bị rong kinh, kinh nguyệt nhiều; Giảm ham muốn tình dục; Trường hợp thiếu máu hồng cầu hình liềm có thể khiến nước tiểu sẫm màu; Nặng hơn có thể rối loạn ý thức, hôn mê, đe dọa tính mạng.

Lời khuyên của bác sĩ

Thiếu máu không chỉ khiến người bệnh: Yếu ớt; Giảm khả năng lao động; Khó tập trung mà còn làm suy giảm hệ miễn dịch khiến cơ thể dễ nhiễm trùng; Làm các cơ quan hoạt động kém do thiếu oxy và dưỡng chất, tăng nguy cơ biến chứng tim mạch do tim phải làm việc quá sức.

Thiếu máu là tình trạng có thể phát hiện sớm và điều trị hiệu quả nếu được quan tâm đúng mức. Khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, da nhợt nhạt, chóng mặt, hồi hộp, khó thở, người bệnh không nên chủ quan mà cần đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Chủ động theo dõi sức khỏe, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và khám định kỳ chính là cách tốt nhất để phòng ngừa và kiểm soát tình trạng thiếu máu, bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.

Bs Nguyễn Văn Việt