Biểu tượng đẹp trong đời sống văn hóa - tâm linh làng Bùi

Đình - chùa làng Bùi (phường Nam Sầm Sơn).

Chiều tháng 4 trên vùng đất biển, chúng tôi ghé thăm cụm di tích đình - chùa làng Bùi trong niềm háo hức, rộn ràng khám phá vùng đất lần đầu tiên đặt chân tới. Đình, chùa ở đây vẫn mang dáng vẻ, kiến trúc đậm nét truyền thống với những cột biểu, linh thú, chạm khắc hoa văn, tiêu biểu hiện vật... Nhưng phía sau mỗi di tích lại ẩn chứa câu chuyện riêng và mỗi vùng đất lại thổi hồn vào di tích theo cách riêng của mình. Bởi vậy mà đi bao nhiêu vẫn là chưa đủ, gặp bấy nhiêu lần vẫn cứ thấy mới mẻ, hấp dẫn!

Đình - chùa làng Bùi gieo ấn tượng đầu tiên về không gian khoáng đạt, rộng rãi, khuôn viên xanh mát bóng cây, điểm tô thêm sắc màu cờ, hoa tươi tắn. Nụ cười hồn hậu cùng sự đon đả, hiếu khách của mấy người thường xuyên làm công quả tại đây khiến cho cuộc gặp gỡ càng thêm thân tình, cởi mở.

Nhiều thông tin về lịch sử hình thành, phát triển của làng, của đình - chùa làng Bùi đan xen trong những câu chuyện bên chén trà chiều. Tương truyền, vào thời nhà Lý, ở vùng đất này chỉ mới có hai gia đình, đó là gia đình ông Phi và gia đình ông Y. Ít lâu sau, có một vị hòa thượng đi qua, thấy vùng đất này có thế phong thủy đẹp - “hội thủy lai triều, ngũ long quần tụ” nên chiêu mộ dân đinh đến sinh cơ, lập nghiệp, mượn quý danh của hai người đầu tiên đến khai mở để đặt tên cho làng. Trong văn tự Hán, chữ Phi ghép với chữ Y tạo thành chữ Bùi.

Lại nói về ngôi đình làng Bùi, có tài liệu ghi chép, thời gian làng xây dựng đình là năm Quý Mùi 1763. Đình thờ ngài Cao Sơn tôn thần, vốn là vị tướng tài giỏi thời Hùng Vương, đã có công dạy dân trị thủy, khai hoang lấn biển. Nhằm tỏ bày tấm lòng tri ân sâu sắc, tưởng nhớ công đức của ngài, Nhân dân trong làng Bùi đã tôn ngài làm Thành hoàng, lập nên không gian thờ tự trang trọng, ấm cúng. Cùng với Cao Sơn tôn thần, đình phối thờ danh nhân Vũ Xương Trung hầu Nguyễn Xuân Mậu.

Trong quá trình hình thành và phát triển, đình làng Bùi trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo. Thời vua Tự Đức, năm Mậu Thân (1848), đình làng được trùng tu, tôn tạo. Lúc bấy giờ, đình có kết cấu 5 gian, làm thêm hiên tiền, kẻ chuyền, địa thu bằng đá, xây 2 cột tháp và dựng văn bia ghi chép. Năm 1861, đời vua Tự Đức, kiến trúc đình 5 gian, mái lợp ngói mũi hài, kết cấu 6 vì gỗ. Những người thợ, nghệ nhân xây dựng đình làng Bùi xưa đã rất dụng công, tỉ mỉ trong từng đường nét chạm khắc. Các họa tiết chạm phượng, kẻ chuyền chạm khắc long hóa ẩn vân, nách kẻ hạ chạm đầu long ẩn, kẻ hạ chạm ly chạy ngược lên nóc... hay bộ xà ngạch gồm 5 chiếc làm bằng đá nguyên khối, bậc trong đục lỗ tròn để lắp cửa, viền ngoài mặt xà được chạm chân khay... góp phần tạo điểm nhấn cho tổng thể kiến trúc.

Trải qua thời gian, các mảng chạm khắc bị mất và mối mọt, phần mái bị hư hỏng dột nát. Năm 2009, được sự quan tâm của chính quyền địa phương, phát tâm cung tiến của con em làng Bùi, du khách thập phương, đình được trùng tu phần mái, lát lại phần nền, xây sân tường bao quanh. Một số cấu kiện chạm khắc bị xuống cấp, hư hỏng đã được trùng tu mô phỏng theo nguyên gốc.

Bước qua cửa vòm nhỏ dẫn lối đến chùa Thống Tự nằm ngay phía sau đình làng. Cũng như số phận của nhiều di tích trên dải đất hình chữ S này, chùa Thống Tự từng là ngôi chùa khang trang, không gian thờ tự quan trọng trong đời sống văn hóa - tâm linh của người dân trong làng. Thế nhưng, sau những biến động lịch sử, ngôi chùa có thời kỳ bị phá hủy, trở thành phế tích. Đến năm 1995, nhằm đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của đông đảo người dân và bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, chính quyền địa phương cùng các thế hệ cháu con làng Bùi chung tay xây dựng lại ngôi chùa như đã có hôm nay.

Trong ánh chiều tà, tiếng kinh cầu vọng ra từ ngôi chùa Thống Tự khiến tâm hồn mỗi người như được lắng lại, thư thái, an yên. Quy mô, kiến trúc chùa không còn được như xưa nhưng tinh thần, đạo lý nhà Phật vẫn được lưu giữ, truyền thừa, vừa là điểm tựa vừa là lời nhắc nhở các thế hệ cháu con nơi đây luôn biết hướng tới giá trị chân - thiện - mỹ và không ngừng nỗ lực, phấn đấu để xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp hơn.