Bình dân học vụ số nhìn từ thế giới Thái Lan xây 'hạ tầng con người' cho nền kinh tế tương lai

Ảnh tạo bằng AI/The Nation

Chiến lược THAILAND² nhằm mục tiêu đào tạo lại nguồn nhân lực trong toàn bộ vòng đời, thay vì chia cắt giữa giáo dục phổ thông, đại học, đào tạo nghề và việc làm, để đối phó với 4 sức ép lớn đối với lực lượng lao động gồm: già hóa dân số, đột phá công nghệ, biến động địa chính trị và chuyển đổi xanh. Chiến lược được thiết kế dựa trên 5 trụ cột chính:

1. Sự phối hợp của 5 bộ

Sáng kiến mang tên “THAILAND²: Tăng cường sức mạnh cho Thái Lan, nâng cao nguồn nhân lực”, là cơ chế phối hợp giữa 5 bộ: Bộ Giáo dục đại học, Khoa học, Nghiên cứu và Đổi mới; Bộ Giáo dục; Bộ Lao động; Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã; Bộ Phát triển xã hội và An ninh con người.

Mục tiêu là phát triển nguồn nhân lực trong toàn bộ vòng đời, thay vì chia cắt giữa giáo dục phổ thông, đại học, đào tạo nghề và việc làm. Chính phủ xác định 4 sức ép lớn đối với lực lượng lao động gồm già hóa dân số, đột phá công nghệ, biến động địa chính trị và chuyển đổi xanh.

Theo định hướng được công bố, các trường đại học không chỉ đào tạo sinh viên mới mà còn phải trở thành trung tâm đào tạo lại người trưởng thành, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa nghiên cứu và hỗ trợ hình thành doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Bốn động lực tăng trưởng mới được ưu tiên gồm bán dẫn, chăm sóc sức khỏe, công nghệ vũ trụ và AI.

2. Doanh nghiệp tham gia thiết kế nhu cầu đào tạo

Thông qua chương trình Fit4Work: Skills Tailored for Employers, Bộ Lao động Thái Lan chuyển từ vị trí tự xây dựng chương trình đào tạo sang đồng thiết kế chương trình đào tạo cùng doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp thuộc 5 nhóm ngành gồm công nghệ số, sản xuất hiện đại, dịch vụ - du lịch, nông nghiệp - thực phẩm và tài chính - đầu tư tham gia xác định kỹ năng, xây dựng nội dung và đánh giá kết quả. AI, phân tích dữ liệu và an ninh mạng được coi là nhóm kỹ năng then chốt để thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cấp cơ cấu sản xuất.

Cách tiếp cận này nhằm giải quyết một hạn chế phổ biến của đào tạo nghề: số người được cấp chứng chỉ có thể lớn nhưng kỹ năng chưa chắc phù hợp với công việc thực tế.

3. Đào tạo AI trên quy mô lớn

Dự án “AI cho lực lượng lao động” (AI for Workforce), triển khai từ tháng 7/2025 với sự hợp tác giữa Cục Phát triển kỹ năng thuộc Bộ Lao động và Microsoft, đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng AI cho 150.000 lao động. Đặc biệt, chương trình trình cung cấp hơn 280 khóa học bằng tiếng Thái trên nền tảng đào tạo trực tuyến, được phân tầng từ kiến thức AI cơ bản đến phân tích dữ liệu chuyên sâu, đồng thời dành chương trình riêng cho các đối tượng, từ những lao động đang đứng trước nguy cơ mất việc làm do AI, người thất nghiệp cho đến các công chức, cán bộ quản lý và hoạch định chính sách.

Thái Lan cũng đang xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng quốc gia đối với AI tạo sinh và các công cụ như Copilot để chuyển từ các khóa học ngắn hạn mang tính phong trào sang hệ thống kỹ năng có thể đánh giá và chứng nhận.

4. Gắn đào tạo lại với chính sách công nghiệp

Thái Lan đặt mục tiêu phát triển 280.000 nhân lực công nghệ cao trong 5 năm, gồm 80.000 người cho công nghiệp bán dẫn, 150.000 người cho ngành xe điện và 50.000 nhân lực AI.

Doanh nghiệp đưa người lao động tham gia đào tạo có thể được hưởng mức khấu trừ thuế lên tới 250% chi phí. Chính sách này cho thấy nhà nước không chỉ tài trợ trực tiếp cho người học mà còn sử dụng ưu đãi thuế để buộc đào tạo lại gắn với nhu cầu tuyển dụng và chuyển đổi công nghệ của doanh nghiệp.

Ngân sách năm 2026 của Bộ Lao động dành khoảng 6,9 tỷ baht cho các chương trình nâng cao kỹ năng trong AI, bán dẫn, điện - điện tử và công nghệ số. Cùng với đó là cơ chế chuyển đổi tín chỉ thông qua “ngân hàng tín chỉ”, cho phép người lao động tích lũy kết quả từ những khóa đào tạo khác nhau.

5. Hướng tới tài khoản học tập cá nhân

Tại Hội nghị thượng đỉnh kỹ năng OECD năm 2026, Thái Lan nhấn mạnh định hướng phát triển học tập suốt đời thông qua chứng chỉ vi mô và Tài khoản học tập cá nhân.

Cách tiếp cận này cho phép quyền lợi đào tạo đi theo người lao động thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào doanh nghiệp đang sử dụng họ. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với lao động tự do, lao động phi chính thức, người thất nghiệp và những người phải chuyển nghề do tự động hóa.