Bịt 'kẽ hở' trong chính sách bảo hiểm thất nghiệp

Cần hiểu đúng để hưởng đúng

Thực tiễn quá trình giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp, các cơ quan chức năng ghi nhận nhiều trường hợp lao động đã ký hợp đồng lao động mới, tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại doanh nghiệp khác, nhưng vẫn tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp. Cũng có trường hợp chậm thông báo tình trạng việc làm, dẫn đến phát sinh khoản tiền hưởng sai và phải thực hiện thu hồi.

Người lao động tìm kiếm cơ hội việc làm tại một phiên giao dịch việc làm. Ảnh: THU HƯƠNG 

Sau hơn 3 tháng hưởng trợ cấp thất nghiệp, anh N.V.T (ở phường Xuân Đỉnh, TP Hà Nội) ký hợp đồng lao động tại một doanh nghiệp mới. Theo quy định, ngay khi có việc làm, anh phải thông báo với cơ quan chức năng để chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp. Thế nhưng, do không thực hiện nghĩa vụ khai báo, anh tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp thêm 2 tháng. Chỉ đến khi cơ quan chức năng đối chiếu dữ liệu, khoản trợ cấp hưởng sai mới được phát hiện và yêu cầu hoàn trả.

Anh N.V.T chia sẻ: “Tôi cứ nghĩ khoản trợ cấp đã được giải quyết thì sẽ được nhận đến hết thời gian hưởng. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp mới ký hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm xã hội cho tôi, cơ quan chức năng đối soát dữ liệu, tôi mới biết mình phải hoàn trả số tiền đã nhận không đúng quy định”. Chị Đ.T.T (xã Nội Bài, TP Hà Nội) là một trường hợp tương tự. Sau khi nghỉ việc tại một công ty liên doanh, chị làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Hai tháng sau, chị được tuyển vào làm thử việc tại một công ty khác. Do nghĩ rằng khi chưa ký hợp đồng lao động chính thức thì chưa được coi là có việc làm, chị Đ.T.T vẫn nhận trợ cấp thất nghiệp hằng tháng. Sau khi dữ liệu được đối soát, chị nhận được thông báo phải hoàn trả số tiền hưởng sai.

Tình trạng nói trên gây thất thoát quỹ bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện cơ chế quản lý, bịt những “kẽ hở” trong thực hiện chính sách để quỹ được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng. 

Cần tăng cường chia sẻ dữ liệu

Trong quá trình tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã xử lý nhiều trường hợp hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định. Tuy nhiên, theo đại diện trung tâm, chưa có số liệu thống kê đầy đủ để phân định rõ bao nhiêu trường hợp do người lao động thiếu hiểu biết pháp luật, bao nhiêu trường hợp là hành vi cố tình gian dối nhằm trục lợi chính sách.

Nhằm góp phần "bịt" kẽ hở trong thực hiện chính sách, ông Nguyễn Quang Giáp, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội cơ sở Hương Sơn, Hà Tĩnh cho rằng: “Cần tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, trung tâm dịch vụ việc làm, cơ quan thuế, cơ quan lao động và các đơn vị liên quan để kịp thời phát hiện người lao động đã có việc làm nhưng vẫn hưởng trợ cấp thất nghiệp. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, VNeID và các hệ thống quản lý để đối chiếu, xác minh thông tin người hưởng”.

Cùng với đó, theo các chuyên gia, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với người sử dụng lao động và người lao động có dấu hiệu vi phạm; xử lý nghiêm các hành vi gian lận, trục lợi theo quy định của pháp luật. Nâng cao chất lượng thẩm định hồ sơ, kiểm tra chặt chẽ tính xác thực của giấy tờ trước khi giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người lao động và doanh nghiệp hiểu rõ quyền, nghĩa vụ cũng như hậu quả pháp lý của hành vi trục lợi. Công khai các trường hợp vi phạm điển hình theo quy định của pháp luật nhằm nâng cao tính răn đe và ý thức chấp hành. Tiếp nhận và xử lý kịp thời phản ánh, tố giác của người dân, doanh nghiệp về các hành vi gian lận trong thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp...

Chính sách bảo hiểm thất nghiệp không chỉ giúp bù đắp một phần thu nhập cho người lao động trong thời gian thất nghiệp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong việc tìm kiếm việc làm mới. Tuy nhiên, cũng vì ý nghĩa nhân văn ấy, mọi hành vi hưởng sai, dù vô tình hay cố ý đều cần được ngăn chặn, xử lý bằng cơ chế quản lý chặt chẽ, minh bạch và hiện đại hơn. Khi dữ liệu được liên thông, công nghệ trở thành “người gác cổng” của chính sách và ý thức chấp hành pháp luật của người lao động được nâng lên, quỹ bảo hiểm thất nghiệp sẽ thực sự trở thành nguồn lực an sinh bền vững, được chuyển đến đúng người, đúng thời điểm và đúng mục đích.