Bitcoin có một bí mật chưa thể mua được bằng tiền

Trong cuốn sách Truy tìm Satoshi - 15 năm theo dấu cha đẻ Bitcoin, nhà báo Benjamin Wallace đã lần theo dấu vết người đứng sau Bitcoin, đồng thời tái hiện hành trình hình thành một cuộc cách mạng tài chính, theo New York Times.

Truy tìm danh tính người đứng sau Bitcoin

Năm 1999, Peter Thiel, nhà đồng sáng lập PayPal, từng hình dung về một thế giới trong đó các loại tiền tệ tư nhân có thể được trao đổi qua điện thoại di động, còn các chính phủ dần mất đi quyền kiểm soát độc quyền đối với tiền tệ. Đó không chỉ là một ý tưởng táo bạo về công nghệ mà còn là tham vọng tái định hình hệ thống tài chính toàn cầu.

Nhiều năm sau, khi nhắc lại tầm nhìn này, Keith Rabois, một thành viên của nhóm doanh nhân thường được gọi là “Mafia PayPal”, thừa nhận việc hiện thực hóa nó khó khăn hơn nhiều so với dự tính ban đầu. PayPal từng hướng tới mục tiêu thay đổi ngành tài chính, nhưng xây dựng một hệ thống tiền tệ mới có thể vận hành độc lập với những thiết chế hiện hữu là bài toán không dễ giải.

Bitcoin sau đó xuất hiện như một trong những nỗ lực đáng chú ý nhất nhằm hiện thực hóa tham vọng ấy. Tuy nhiên, bên cạnh cuộc cách mạng về công nghệ và tài chính, đồng tiền số này còn mang theo một bí ẩn kéo dài gần hai thập kỷ: Ai thực sự là Satoshi Nakamoto, là một người hay nhóm người đã tạo ra Bitcoin?

Đây cũng là câu hỏi trung tâm trong cuốn Truy tìm Satoshi - 15 năm theo dấu cha đẻ Bitcoin của Benjamin Wallace, nhà báo từng cộng tác với các tạp chí New York và Vanity Fair.

Ý tưởng về một loại tiền kỹ thuật số không phụ thuộc vào quốc gia hay các tổ chức tài chính truyền thống đã xuất hiện từ lâu trước khi Bitcoin ra đời. Dù vậy, biến một ý tưởng thành hệ thống tiền tệ thực sự hoạt động vẫn là thách thức lớn. Bitcoin chỉ trở thành hiện thực sau khi Satoshi Nakamoto công bố thiết kế của hệ thống vào năm 2008, mở ra hướng tiếp cận mới đối với việc xác minh giao dịch và vận hành tiền tệ trên mạng lưới phi tập trung.

Benjamin Wallace đã theo dõi câu chuyện này từ những ngày đầu. Năm 2011, ông viết về Bitcoin cho tạp chí Wired và tham dự hội nghị Bitcoin đầu tiên tại New York. Khi đó, cộng đồng những người quan tâm đến đồng tiền số còn nhỏ bé. Một nhóm người tham dự thậm chí đã thử dùng Bitcoin để thanh toán bữa tối nhưng không thành công.

Cuốn sách Truy tìm Satoshi - 15 năm theo dấu cha đẻ Bitcoin”, nhà báo Benjamin Wallace. Ảnh: Alphabooks.

Hiện nay Bitcoin đã trải qua một hành trình đáng chú ý. Giá trị thị trường tăng mạnh qua nhiều chu kỳ, đồng tiền số thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tổ chức và ngày càng được nhìn nhận như một tài sản có khả năng lưu trữ giá trị.

Sự phát triển ấy khiến câu hỏi về danh tính Satoshi càng trở nên hấp dẫn. Nếu Bitcoin đã trở thành một tài sản được giao dịch trên phạm vi toàn cầu, tại sao người tạo ra nó vẫn ẩn danh? Và liệu việc tìm ra danh tính này có giúp công chúng hiểu rõ hơn về nguồn gốc cũng như mục đích thực sự của Bitcoin?

Wallace tìm cách trả lời những câu hỏi đó bằng cách rà soát các ứng viên từng được cho là Satoshi, phân tích dấu vết ngôn ngữ, thói quen lập trình và những manh mối liên quan đến quá trình hình thành Bitcoin. Tuy nhiên, việc điều tra mỗi manh mối mới lại mở ra thêm nhiều nghi vấn, thay vì đưa đến kết luận cuối cùng.

Ứng viên quen thuộc và ngõ cụt kéo dài

Một trong những nhân vật được Wallace dành nhiều sự chú ý là Nick Szabo, nhà khoa học máy tính đứng sau ý tưởng Bit Gold, một thiết kế tiền kỹ thuật số thường được xem là tiền thân về mặt ý tưởng của Bitcoin.

Szabo từ lâu đã nằm trong danh sách những người bị nghi ngờ là Satoshi Nakamoto. Những điểm tương đồng giữa Bit Gold và Bitcoin, cùng kiến thức chuyên sâu về mật mã học của Szabo, khiến giả thuyết này nhận được sự quan tâm đáng kể. Trước Wallace, nhà báo Nathaniel Popper của The New York Times cũng từng phân tích những lập luận hướng đến Szabo trong một bài viết năm 2015.

Một nhân vật khác là Craig Wright, doanh nhân người Australia từng tuyên bố mình chính là Satoshi Nakamoto. Tuy nhiên, những tuyên bố này đã vấp phải tranh cãi gay gắt. Năm 2024, Tòa án Tối cao Anh kết luận Wright không phải người tạo ra Bitcoin và không phải tác giả của tài liệu công bố Bitcoin.

Wallace không chỉ dựa vào những câu chuyện đã được công chúng biết đến. Ông còn xây dựng các tiêu chí để đánh giá ứng viên, từ phong cách lập trình, cách sử dụng ngôn ngữ đến những đặc điểm trong cách suy nghĩ và biểu đạt cảm xúc. Nhà báo cũng thử vận dụng phân tích văn bản và phương pháp thống kê nhằm xác định liệu những dấu vết còn lại có thể dẫn đến một danh tính cụ thể hay không.

Nhưng sau gần 200 trang điều tra, Wallace vẫn chưa tiến được bao xa. Ông thừa nhận bản thân bắt đầu tuyệt vọng vì kết quả thu được quá ít so với công sức bỏ ra. Tác giả cuối cùng đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Liệu bí ẩn về Satoshi Nakamoto có hấp dẫn hơn chính lời giải của nó?

Danh tính cha đẻ của Bitcoin hiện vẫn là một "ẩn số". Ảnh: Pexels.

Khi sự ẩn danh trở thành một phần giá trị của Bitcoin

Dù chưa thể giải mã danh tính Satoshi, Wallace vẫn đem đến một bức tranh tương đối hữu ích về những con người, tư tưởng và thử nghiệm công nghệ đã góp phần tạo nên Bitcoin.

Đồng tiền ảo này được thiết kế để vận hành trên một mạng lưới phi tập trung, không phụ thuộc vào một tổ chức duy nhất. Trong bối cảnh đó, việc người sáng lập không xuất hiện trước công chúng có thể củng cố hình ảnh một hệ thống không cần dựa vào uy tín hay quyền lực của bất kỳ cá nhân nào.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa danh tính Satoshi hoàn toàn không quan trọng. Người hoặc nhóm người tạo ra Bitcoin có thể nắm giữ lượng Bitcoin đáng kể, và việc xác định danh tính có thể làm dấy lên những câu hỏi về quyền sở hữu, ảnh hưởng thị trường cũng như lịch sử phát triển của đồng tiền số.

Nhưng xét từ góc độ vận hành, mạng lưới Bitcoin đã chứng minh rằng không cần sự hiện diện thường xuyên của người sáng lập để tiếp tục hoạt động trơn tru.

Bí ẩn ấy càng đáng chú ý khi Bitcoin được đưa vào các cuộc thảo luận về chính sách tài chính và dự trữ tài sản. Việc chính phủ Mỹ thúc đẩy ý tưởng xây dựng kho dự trữ Bitcoin chiến lược cho thấy đồng tiền số đã đi xa khỏi cộng đồng lập trình viên và những người theo chủ nghĩa tự do công nghệ từng đặt nền móng cho nó.

Từ thử nghiệm nhằm thách thức hệ thống tiền tệ truyền thống, Bitcoin đang trở thành đối tượng được các chính phủ và nhà đầu tư lớn cân nhắc trong những chiến lược tài sản của mình. Và với “Truy tìm Satoshi - 15 năm theo dấu cha đẻ Bitcoin”, Benjamin Wallace vẫn chưa thể khép lại cuộc điều tra.

Bù lại, cuốn sách nhắc độc giả rằng đằng sau một tài sản có giá trị toàn cầu vẫn tồn tại những khoảng trống lịch sử chưa thể lấp đầy. Đôi khi, điều khiến một câu chuyện tiếp tục thu hút sự chú ý không phải là lời giải cuối cùng, mà chính là những câu hỏi chưa ai có thể trả lời dứt khoát.