Bộ Công an đề xuất mở rộng xử lý hình sự từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội

Bộ Tư pháp đã công bố tài liệu thẩm định hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) (BLHS).

Theo báo cáo Tổng kết thực tiễn thi hành Bộ luật hình sự, Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 25 tội mà người chuẩn bị phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự, chủ yếu về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, một số tội xâm phạm tính mạng, sở hữu có tính chất bạo lực và các tội về khủng bố.

Có những tội danh hành vi chuẩn bị phạm tội đã gây nguy hiểm cho xã hội. Ảnh: Minh họa

Tuy nhiên, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi phạm tội như nêu trên là không phù hợp với diễn biến của tình hình tội phạm vì có những tội danh hành vi chuẩn bị phạm tội đã gây nguy hiểm cho xã hội.

Tại các văn bản của Đảng cũng chỉ đạo tinh thần “lấy phòng ngừa là chính” như tại Kết luận số 13 KL/TW ngày 16-8-2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW 26 ngày 22-10-2010 của Bộ Chính trị khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, nên cần thể chế hóa quan điểm nêu trên trong quy định của Bộ luật Hình sự.

Do vậy, Bộ Công an cho rằng cần phải nghiên cứu mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với một số tội danh khác cho phù hợp với thực tiễn.

Trong Dự thảo Tờ trình, Bộ Công an đề xuất mở rộng thêm tội danh mà người chuẩn bị phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Danh sách cụ thể các tội danh được bổ sung đối với hành vi chuẩn bị phạm tội chưa được công bố.

Quá trình tham vấn chính sách, Văn phòng Chủ tịch nước lưu ý việc chuẩn bị phạm tội là giai đoạn can thiệp rất sớm của Nhà nước vào quyền tự do của công dân. Do đó chỉ nên áp dụng đối với các tội đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ gây hậu quả lớn để tránh rủi ro gây oan, sai.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) bày tỏ lo ngại về việc hình sự hóa các ý định hoặc giao dịch chuẩn bị trong hoạt động kinh doanh. VCCI kiến nghị không mở rộng sang nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế ở giai đoạn chuẩn bị để bảo đảm môi trường đầu tư lành mạnh.

Bộ Y tế đề nghị nghiên cứu làm rõ phạm vi mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội theo hướng giới hạn trong các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ gây hậu quả lớn.

PGS.TS Trịnh Tiến Việt, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, đề nghị nếu mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của giai đoạn chuẩn bị phạm tội, cần làm rõ mở rộng các tội nào, lý do mở rộng là gì.

Một cá nhân/ tổ chức Trung Nguyên cho rằng các quy định về chuẩn bị phạm tội có nguy cơ hình sự hóa các giao dịch dân sự/kinh tế. Việc chuẩn bị phạm tội thường chỉ dừng lại ở hành vi tìm kiếm công cụ, phương tiện hoặc tạo điều kiện.

Nếu không được định nghĩa bằng một danh mục tội danh cụ thể và cực kỳ hạn chế (như khủng bố, giết người, xâm phạm an ninh quốc gia), việc mở rộng này dễ dẫn đến việc hình sự hóa các ý định hoặc các giao dịch chuẩn bị trong kinh doanh.

Do đó, kiến nghị chỉ nên mở rộng hành vi chuẩn bị phạm tội đối với các nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng có tính chất bạo lực. Không mở rộng sang nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế ở giai đoạn chuẩn bị.

Tiếp thu các ý kiến này, Bộ Công an (cơ quan chủ trì soạn thảo) đã xác định rõ hướng hoàn thiện quy định. Việc mở rộng sẽ chỉ tập trung vào các hành vi chuẩn bị đáp ứng đủ 3 tiêu chí: Mang tính nguy hiểm cao cho xã hội; Có tính chất tổ chức; Có khả năng dẫn ngay đến hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng nếu không được phát hiện và ngăn chặn sớm.

Danh mục các tội danh bổ sung sẽ được cụ thể hóa trong hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội, sau khi các định hướng chính sách lớn này được thông qua.

Bộ luật dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.