Bộ Công Thương nói về đề xuất chuyển Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia về Bộ Công Thương

Tách truyền tải điện khỏi EVN để thực hiện thị trường điện cạnh tranh

Bộ Tài chính chưa muốn tách khâu truyền tải khỏi EVN

Mới đây, Bộ Công Thương cho biết, trong đề án tái cơ cấu ngành điện, Bộ này đề xuất tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) khỏi EVN và chuyển về Bộ Công Thương. Tuy nhiên, cho ý kiến về Tờ trình về việc phê duyệt Đề án tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phù hợp với thị trường điện cạnh tranh, Bộ Tài chính lại không thống nhất quan điểm với Bộ Công Thương.

Bộ Tài chính cho biết: “Đã báo cáo Đảng ủy Chính phủ theo hướng không thành lập Tổng công ty Phát điện Chiến lược Quốc gia, chỉ tái cấu trúc các đơn vị phát điện trong toàn tập đoàn và vẫn đảm bảo các nhà máy điện khi tham gia thị trường phát điện cạnh tranh theo yêu cầu không có phát sinh vướng mắc gì”.

Liên quan đến đề xuất tách EVNNPT ra khỏi EVN và tổ chức thành doanh nghiệp độc lập do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, Bộ Tài chính viện dẫn điểm 2 mục III văn bản số 822/BC-BCT ngày 28.9.2026, Bộ Công Thương có ý kiến: "Xây dựng và triển khai phương án tách EVNNPT khỏi EVN và tổ chức thành doanh nghiệp độc lập do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, trực thuộc Bộ chuyên ngành...;

... Trường hợp không tách EVNNPT khỏi EVN: Bộ Công Thương kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét giao Bộ Công Thương thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu đối với EVN, nhằm tạo sự đồng bộ hoàn chỉnh trong chuỗi quản lý ngành, tổ chức thực hiện quy hoạch và điều phối doanh nghiệp nòng cốt, giúp Bộ Công Thương có đủ công cụ chủ sở hữu để xử lý các khoảng trống của thị trường, bảo đảm đồng bộ nhiên liệu - nguồn - lưới và an ninh năng lượng quốc gia".

Theo Bộ Tài chính, kiến nghị của Bộ Công Thương nêu tại văn bản số 822/BC-BCT có sự mâu thuẫn và chưa thống nhất với quan điểm cần phải tách EVNNPT ra khỏi EVN để bảo đảm điều kiện tiên quyết vận hành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh; đồng thời chưa đúng với tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ.

Do đó, Bộ Tài chính đã báo cáo Đảng ủy Chính phủ: "Trước mắt đề xuất tiếp tục duy trì mô hình EVNNPT tiếp tục là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ như hiện nay để có thời gian nghiên cứu, đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, song song với việc bảo đảm cho EVN/EVNNPT có thể hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Sau khi các vấn đề này được giải quyết, EVN cần nghiên cứu, rà soát để báo cáo cấp có thẩm quyền về phương án tách EVNNPT ra khỏi EVN theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp hiệu quả và tốt hơn hiện tại".

Tách khâu truyền tải là cần thiết?

Theo Bộ Công Thương, sau hơn 14 năm vận hành thị trường điện cạnh tranh (phát điện cạnh tranh và bán buôn điện cạnh tranh), ngoài các kết quả tích cực đã đạt được, thì một trong những nguyên nhân dẫn đến còn nhiều tồn tại, khó khăn đó chính là công tác tái cơ cấu còn chậm và chưa thực hiện đầy đủ theo Quyết định số 168/QĐ-TTg ngày 07 tháng 02 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành điện giai đoạn 2016-2025.

Trong giai đoạn tiếp theo, mục tiêu của tái cơ cấu ngành điện là cần thúc đẩy việc hoàn thiện cơ cấu ngành điện, từng bước phân định rõ ràng về tài chính, vận hành và pháp lý để chuyển từ mô hình độc quyền liên kết dọc sang mô hình tách bạch độc lập giữa các khâu độc quyền tự nhiên (điều độ hệ thống điện, đầu tư, quản lý vận hành lưới điện truyền tải, phân phối) với các khâu cạnh tranh (phát điện, mua buôn, bán lẻ điện), điều này là cần thiết và đã được quy định tại Luật Điện lực năm 2024.

Bộ Công Thương cho biết, kinh nghiệm từ 10 nước Đông Nam Á có thị trường điện cạnh tranh phát triển cho thấy, cả 10 nước đều đã thực hiện ít nhất một hình thức tách bạch hoặc phân định lại chức năng giữa phát điện, truyền tải, vận hành hệ thống, phân phối và bán lẻ điện; Phát điện là khâu được tái cấu trúc đầu tiên và phổ biến nhất; Và tách bạch sở hữu truyền tải là cách tiếp cận phổ biến, trong 9/10 nước, hoạt động truyền tải đã được tổ chức thành chức năng hoặc pháp nhân riêng so với phát điện và bán lẻ.

Đáng chú ý, tại phần lớn các quốc gia có thị trường giao ngay cạnh tranh phát triển, tách bạch sở hữu truyền tải khỏi phát điện và bán lẻ là cách tiếp cận phổ biến.

Ngoài ra, nếu Bộ Công Thương chịu trách nhiệm chính trị cuối cùng về cung ứng điện nhưng lại thiếu các công cụ quản lý trực tiếp đối với hạ tầng cốt lõi thì sẽ tạo ra khoảng cách lớn giữa trách nhiệm được giao và công cụ thực thi.

Thực tế tại Việt Nam, đến nay mới chỉ có đơn vị vận hành hệ thống điện, thị trường điện (NSMO) được tách khỏi EVN.

“Trong bối cảnh EVN hiện đang tham gia đồng thời các khâu mang tính độc quyền tự nhiên (truyền tải, phân phối điện) và các khâu mang tính cạnh tranh (phát điện, mua buôn/bán lẻ điện), tại Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường cạnh tranh các cấp độ tại Việt Nam, Bộ Công Thương đề xuất tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) khỏi EVN và chuyển về Bộ Công Thương.

Đây là điều kiện cần thiết không chỉ để đảm bảo phát triển thị trường điện cạnh tranh theo quy định tại Luật Điện lực và chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 70-NQ/TW, mà còn bảo đảm hạ tầng truyền tải chiến lược (xương sống của hệ thống điện, độc quyền tự nhiên) được đầu tư đi trước một bước, phục vụ tổng thể an ninh hệ thống mà không bị chi phối đơn thuần bởi tín hiệu lợi nhuận thị trường ngắn hạn”- Bộ Công Thương cho hay.

Đối với 5 Tổng công ty điện lực, Đề án đề xuất tách khâu phân phối điện và khâu bán lẻ điện thành đơn vị hạch toán độc lập trực thuộc Tổng công ty Điện lực đáp ứng yêu cầu và tiến độ hình thành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.