Bỏ giấy phép mà không có hệ thống truy xuất là 'thay ổ khóa bằng lời hứa'

Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) cho biết có 2 đạo luật đang được xem xét tại kỳ họp có liên quan chặt chẽ đến nhau là Luật Đầu tư và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Với túi ngậm nicotine và shisha, theo ông Nhân, dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh hai sản phẩm này. Nhưng tại dự thảo Luật Đầu tư danh mục cấm chỉ ghi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, còn túi ngậm và shisha chưa vào danh mục cấm.

"Một luật cấm, một luật im lặng - đây là kẽ hở để doanh nghiệp khiếu kiện và cơ quan thực thi lúng túng" - ông nhận xét.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân

Đại biểu Nhân cũng bày tỏ lo ngại các sản phẩm nicotine thế hệ mới khác chưa có tên và đề nghị giữ danh mục cấm ngay trong luật, không giao Chính phủ.

Ông phân tích dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá giao Chính phủ xác định "sản phẩm khác" là thuốc lá, và chỉ cấm sử dụng, chưa cấm kinh doanh thành phẩm, còn Luật Đầu tư chỉ giao cho Chính phủ rà soát rồi trình Quốc hội. Điều này, theo ông, làm nảy sinh một nghịch lý là khi có một sản phẩm mới mà Chính phủ xác định là thuốc lá sẽ rơi vào quy định thành “ngành kinh doanh hợp pháp có điều kiện”, rồi phải chờ một kỳ sửa luật mới cấm được.

Từ bất cập này, đại biểu Nhân đề nghị thiết kế danh mục cấm theo nhóm sản phẩm, có loại trừ rõ ràng, thay vì theo đuổi danh sách từng tên gọi. Ông đề nghị sửa luật theo hướng “cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác, trừ thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào; loại trừ các thuốc thuộc phạm vi pháp luật về dược và mục đích nghiên cứu, kiểm nghiệm”.

“Khi đó, lệnh cấm nằm trong luật, Chính phủ chỉ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định, không được mở rộng lệnh cấm” - ông Nhân nhấn mạnh.

Với rượu, ông cho biết Luật Đầu tư được thông qua hồi tháng 8 đã quy định "kinh doanh rượu" không còn là ngành nghề có điều kiện riêng, chỉ còn được quản lý như thực phẩm từ 1/3/2027. Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019 vẫn quy định cấp phép sản xuất rượu công nghiệp, mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên.

“Tôi ủng hộ cắt thủ tục, nhưng nếu rượu không thuộc tiêu chí sức khỏe cộng đồng thì mặt hàng nào mới thuộc? Và khi các vụ ngộ độc methanol vẫn xảy ra, chúng ta lấy gì truy nguồn gốc một chai rượu?” - ông đặt vấn đề.

Ông ví von việc bỏ giấy phép mà không có hệ thống truy xuất là “thay ổ khóa bằng lời hứa”, đồng thời đề nghị đưa kinh doanh rượu trở lại ngành nghề kinh doanh có điều kiện, kèm cấp phép điện tử và hậu kiểm theo rủi ro.

Tinh thần được đại biểu TPHCM nhấn mạnh là giữ điều kiện, đổi công cụ, đơn giản thủ tục.

"Luật cấm mà không khép được cánh cửa sau thì không khác gì chỉ là tấm biển treo ở cửa trước. Phải đóng cả 2 cánh cửa ngay trong kỳ họp này mới giữ đúng lời và làm tròn trách nhiệm với sức khỏe người dân" - đại biểu nhấn mạnh.

Cần ngăn chặn đầu tư núp nóng, đầu tư chui

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) thì cho rằng cần bổ sung cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tình trạng đầu tư núp bóng, đầu tư chui và lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

"Bên cạnh những nhà đầu tư chân chính, hoạt động đầu tư cũng có thể bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát doanh nghiệp, hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp, thâu tóm tài sản, doanh nghiệp và quyền kiểm soát các lĩnh vực, địa bàn nhạy cảm.

Các phương thức có thể được sử dụng là nhờ người Việt Nam đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần; sử dụng nhiều tầng doanh nghiệp trung gian để che giấu chủ sở hữu thực sự; chia nhỏ tỷ lệ sở hữu nhằm né tránh thủ tục thẩm tra; chuyển vốn qua nhiều tổ chức, cá nhân để che giấu nguồn gốc tài sản" - ông Kiên phân tích.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên

Ông cho rằng việc lợi dụng đầu tư không chỉ dừng lại ở hành vi trốn tránh điều kiện đầu tư mà còn có thể phục vụ rửa tiền, buôn lậu, sản xuất và kinh doanh hàng giả, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, chuyển giao công nghệ trái phép, thu thập thông tin và xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Đại biểu đánh giá các quy định trong dự thảo luật chủ yếu đề cập đến điều kiện đầu tư và xử lý khi có nguy cơ gây phương hại, trong khi chưa hình thành đầy đủ một cơ chế phòng ngừa chủ động, xuyên suốt từ khâu đăng ký, góp vốn, chuyển nhượng đến quá trình thực hiện dự án.

Vì vậy, ông đề nghị bổ sung quy định rõ: “Hoạt động đầu tư kinh doanh phải bảo đảm tính minh bạch về chủ thể đầu tư, chủ sở hữu hưởng lợi, nguồn vốn và mục đích đầu tư; không được lợi dụng hoạt động đầu tư để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát hoạt động đầu tư, hợp thức hóa tài sản do phạm tội mà có, thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội”.

Ông cũng cho rằng cần có cơ chế kiểm soát đối với cả trường hợp nhà đầu tư sử dụng người khác đứng tên, ủy quyền hoặc thông qua nhiều tầng tổ chức trung gian để che giấu quyền sở hữu và quyền kiểm soát thực tế.