Bỏ quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, tạng, kiểm soát chặt quy trình xác định chết não

Sáng 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Sáng 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng Thông tin điện tử Quốc hội

Hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm sự tự nguyện, công bằng, minh bạch trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

Theo Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đã tạo thành hành lang pháp lý quan trọng, thúc đẩy sự phát triển của kỹ thuật ghép tạng ở nước ta, mang lại cơ hội sống cho hàng nghìn người bệnh; đồng thời lan tỏa tinh thần nhân ái, sẻ chia sự tự nguyện, hiến tặng một phần cơ thể của mình để cứu chữa người khác, kể cả sau khi sự sống đã kết thúc.

Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh nhiều vấn đề, luật hiện hành chưa được điều chỉnh và chưa quy định đầy đủ. Vì vậy, việc sửa đổi toàn diện Luật này không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý cho một lĩnh vực chuyên sâu, mà còn là hoàn thiện thể chế để sự sống được tiếp nối từ nghĩa cử nhân văn cao đẹp; khắc phục những bất cập, mở rộng cơ hội cứu chữa cho bệnh nhân; bảo đảm sự tự nguyện, công bằng, minh bạch trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; đấu tranh phòng ngừa, xử lý nghiêm khắc các hành vi trục lợi làm sai lệch bản chất nhân văn, nhân đạo của chính sách.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng Thông tin điện tử Quốc hội

Những ngày qua, dự án Luật đã nhận được sự quan tâm lớn của dư luận và nhân dân. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, Quốc hội trân trọng cảm ơn và ghi nhận những ý kiến mang tính xây dựng của cử tri và nhân dân, các chuyên gia y tế, chuyên gia pháp luật.

Ngày 1/11/2026, Bộ Y tế đã có Công văn số 8236 kèm dự thảo báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình, chỉnh lý trên cơ sở ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng như nhiều ý kiến xác đáng của cử tri, nhân dân, chuyên gia y tế, chuyên gia pháp luật. Trong số 138 nội dung, đã có 97 nội dung đã được tiếp thu, 41 nội dung được giải trình.

Bỏ quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, tạng

Dự thảo Luật đã bỏ quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến, bỏ việc phân nhóm theo độ tuổi, tuyệt đối cấm việc lấy bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi và lấy mô không tái sinh từ người sống dưới 18 tuổi.

Luật cũng quy định thu hẹp các điều kiện hiến mô tái sinh cho các thành viên trong gia đình như: chỉ hiến cho anh, chị, em ruột và chỉ được thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp; người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập; có sự đồng ý của cả người hiến và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Phát biểu thảo luận tại hội trường, các đại biểu Quốc hội ghi nhận việc Chính phủ, Bộ Y tế đã kịp thời lắng nghe và điều chỉnh các quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi; đánh giá cao tinh thần cầu thị của cơ quan chủ trì soạn thảo.

Các đại biểu đánh giá, đây là sự điều chỉnh cần thiết, phù hợp với ý kiến của cử tri, đồng thời vẫn bảo đảm chặt chẽ tính khoa học và thực tiễn về điều kiện hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục xem xét, đánh giá đầy đủ tác động trên các khía cạnh đời sống, đạo đức và sự đồng thuận chung của xã hội.

Kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để phạm tội

Các đại biểu đồng thời nhấn mạnh, cần phân biệt sự đồng ý của cha mẹ và ý chí của người hiến; đảm bảo người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành; tuyệt đối không được thực hiện lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi có văn bản đồng ý của cha mẹ.

Liên quan tới quy định về việc hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn đối với người dưới 18 tuổi, đại biểu đề nghị phải kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để phạm tội. 

Luật phải bảo vệ tối đa sức khỏe, sinh mệnh người dân, tạo cơ hội cứu chữa an toàn và có cơ chế hữu hiệu để ngăn chặn hành vi cưỡng ép hiến, mua bán, ghép tạng trái pháp luật.

Có ý kiến đề nghị bổ sung nguyên tắc: Tuyệt đối không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.

Không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nêu rõ, dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt: mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; đặc biệt không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay lợi dụng trong việc triển khai thực hiện dự án Luật.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng Thông tin điện tử Quốc hội

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, một trong những nút thắt giải tỏa những vấn đề băn khoăn, vướng mắc trong thời gian qua chính là độ tuổi đăng ký hiến. 

Cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, triển khai thực hiện theo tinh thần của luật cũ: việc đăng ký hiến chỉ áp dụng cho người từ 18 tuổi trở lên, nhằm đảm bảo người đăng ký hiến có đủ trách nhiệm với việc quyết định một vấn đề hệ trọng của cuộc đời.

Dự thảo Luật cũng quy định nhiều nội dung để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn các hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến; bổ sung quy định xác định, xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bổ sung quy định đảm bảo tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và lấy ghép; bổ sung các quy định về hành vi nghiêm cấm.

Trước đây theo luật cũ, chúng ta chỉ có 10 nhóm hành vi nghiêm cấm. Dự án Luật này tăng lên 21 nhóm hành vi nghiêm cấm để làm cơ sở cho các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý các hành vi lạm dụng, lợi dụng liên quan đến việc lấy, ghép mô, tạng.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan

Dự thảo Luật cũng bổ sung các quy định về việc cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và việc đưa, tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn và bảo đảm độc lập với việc điều trị, vận động, hiến, lấy, ghép mô tạng.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, từ năm 2007, để xác định chết não, cần tuân thủ những quy định pháp lý rất chặt chẽ. 

Cụ thể, phải xác định 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và các tiêu chuẩn này phải được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu là 12 giờ. 

Đây là những quy định đã được các đơn vị triển khai rất nghiêm túc. Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ 4 trên thế giới về mức độ chặt chẽ trong quy định xác định chết não.

Liên quan tới triển khai thực hiện đối với người dưới 18 tuổi, cũng là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo Luật đã quy định rõ: Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, ví dụ như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi và phải đáp ứng các điều kiện hết sức chặt chẽ. 

Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi. Việc tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải được thực hiện độc lập, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi.

Không thực hiện lấy bộ phận cơ thể ở người sống khi người đó từ chối hiến tại bất cứ thời điểm nào

Tiếp thu ý kiến của đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ thể hiện trong dự thảo Luật nguyên tắc: trong quá trình tư vấn, nguyện vọng và sự đồng ý của trẻ em là cao hơn hết và trước hết, theo đúng tinh thần bảo vệ trẻ em.

Dự thảo Luật đã bổ sung quy định không thực hiện lấy bộ phận cơ thể ở người sống khi người đó từ chối hiến tại bất cứ thời điểm nào. Bộ Y tế sẽ tiếp thu ý kiến, hoàn thiện nội dung này, áp dụng cho cả mô và bộ phận cơ thể người.