Bổ sung quy định về 'trung học nghề' trong hệ thống giáo dục quốc dân và khung trình độ quốc gia Việt Nam

Sau gần một thập kỷ thực hiện, Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân và Khung trình độ quốc gia ban hành năm 2016 đã góp phần định hình cấu trúc, thúc đẩy chuẩn hóa và hội nhập giáo dục. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy cấu trúc cũ vẫn thiên về liệt kê các cấp học theo logic hành chính, cơ chế phân luồng – liên thông chưa thật rõ, mô tả trình độ còn dàn trải, khó đo lường, chưa theo sát yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số.

Hai khung mới được kỳ vọng sẽ chuẩn hóa lại “bộ khung xương” của hệ thống giáo dục, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi công dân, đồng thời tăng khả năng đối sánh và công nhận bằng cấp trên trường quốc tế.

Việc hoàn thiện Khung trình độ quốc gia giúp mở lối liên thông trong toàn hệ thống giáo dục. Ảnh minh họa

Bổ sung quy định về “trung học nghề”

Dự thảo Quyết định phê duyệt Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân chuyển Khung cơ cấu từ mô tả hành chính sang khung phân loại cấu trúc. Theo đó, Khung cơ cấu được xác định là khung phân loại và sắp xếp cấu trúc của hệ thống giáo dục quốc dân, làm rõ các cấp học, trình độ đào tạo, các luồng giáo dục và mối quan hệ giữa các yếu tố này, thay vì chỉ liệt kê các bậc học như trước đây.

Hệ thống giáo dục được tổ chức theo các cấp độ từ cấp 0 đến cấp 8, bảo đảm thống nhất với Khung trình độ quốc gia và có khả năng tham chiếu với Khung phân loại giáo dục quốc tế (ISCED).

Điểm mới đáng chú ý là bổ sung quy định về “trung học nghề”, bên cạnh trung học phổ thông trong giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp. Học sinh sau trung học cơ sở sẽ có hai lựa chọn song song: học tiếp THPT hoặc theo học trung học nghề phù hợp với năng lực, nguyện vọng và điều kiện thực tế

Khung cơ cấu mới cũng làm rõ hơn cơ chế phân luồng và liên thông sau trung học cơ sở và trung học phổ thông, nhấn mạnh các lộ trình học tập mở, tạo cơ sở cho việc liên thông giữa luồng học thuật và luồng nghề nghiệp theo quy định của pháp luật.

Vai trò của giáo dục thường xuyên trong hệ thống được chuẩn hóa theo hướng hỗ trợ học tập suốt đời, đồng thời cho phép chuyển đổi sang các hình thức giáo dục khác khi đáp ứng đủ điều kiện chương trình.

Việc tổ chức thực hiện Khung cơ cấu được cập nhật phù hợp với việc sắp xếp bộ máy, trong đó Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì triển khai Khung cơ cấu đối với các phân hệ, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm khả năng tham chiếu với Khung phân loại giáo dục quốc tế.

Lần đầu tiên bổ sung nguyên tắc công nhận học tập trước, liên thông và chuyển đổi

Dự thảo Quyết định phê duyệt Khung trình độ quốc gia Việt Nam làm rõ bản chất pháp lí của Khung trình độ quốc gia là hệ thống phân loại, mô tả và chuẩn hóa trình độ dựa trên chuẩn đầu ra, bao gồm kiến thức, kĩ năng và mức độ tự chủ, trách nhiệm, với tám bậc trình độ áp dụng cho giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Dự thảo nhấn mạnh vai trò của Khung trình độ quốc gia trong bảo đảm và kiểm định chất lượng, công nhận văn bằng, thúc đẩy liên thông, chuyển đổi và tham chiếu quốc tế; đồng thời bổ sung quy định về phạm vi và đối tượng áp dụng, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lí, cơ sở đào tạo, người học, tổ chức sử dụng lao động và các chủ thể liên quan.

Cấu trúc mô tả các bậc trình độ được chuẩn hóa theo ba thành phần cốt lõi là kiến thức, kĩ năng và tự chủ, trách nhiệm, với nội dung mang tính định hướng, khái quát và áp dụng chung. Dự thảo cũng lần đầu tiên bổ sung nguyên tắc công nhận học tập trước, liên thông và chuyển đổi, cho phép đánh giá, đối sánh kết quả học tập không chính quy, phi chính quy và kinh nghiệm làm việc với các bậc trình độ trong Khung, làm căn cứ cho việc liên thông và chuyển đổi, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, dự thảo có quy định riêng đối với một số lĩnh vực đào tạo đặc thù. Đối với lĩnh vực sức khỏe, Khung trình độ quốc gia được sử dụng làm căn cứ tham chiếu trình độ nhưng không thay thế các quy định chuyên môn, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật và các quy định chuyên ngành nhằm bảo đảm an toàn nghề nghiệp.

Đối với lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật và thể dục – thể thao, dự thảo ghi nhận đặc thù đào tạo sớm, kéo dài và tích lũy theo lộ trình, trong đó việc công nhận trình độ được thực hiện trên cơ sở kết quả học tập đạt được và đối chiếu với bậc trình độ tương ứng.

Dự thảo cũng thiết lập cơ chế điều phối, rà soát và cập nhật Khung trình độ quốc gia thông qua Hội đồng tư vấn và việc rà soát định kì, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập. Việc tổ chức thực hiện được tinh gọn, phù hợp với việc sắp xếp bộ máy, xác định Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chủ trì quản lí nhà nước thống nhất đối với hệ thống giáo dục, bao gồm cả giáo dục nghề nghiệp, đồng thời lược bỏ các quy định phân công chi tiết theo từng bộ, ngành nhằm bảo đảm tính ổn định và linh hoạt khi chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan có sự thay đổi.

Phương Anh