Dạy âm nhạc trong trường học là cần thiết, nhưng còn nhiều khó khăn

Nhiều khó khăn trong dạy âm nhạc bậc phổ thông

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh một thông điệp vừa sâu sắc, vừa mang tính chỉ dẫn chiến lược đối với sự nghiệp giáo dục và phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới: “Trong hòa bình, các cháu học hết lớp 12 ít nhất phải biết chơi một loại nhạc cụ”. Đây cũng là một trong những mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 khi yêu cầu giáo dục hướng tới phát triển toàn diện. Tuy nhiên, việc triển khai dạy học âm nhạc trong trường học đang gặp khó khăn lớn.

Âm nhạc trong giáo dục Tiểu học đóng vai trò phát triển toàn diện cho học sinh

TS Phạm Tuấn Anh - Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD-ĐT) chỉ rõ, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở đội ngũ giáo viên âm nhạc vừa thiếu, vừa yếu. Khi chương trình mới được ban hành, ở nhiều địa phương gần như không có giáo viên âm nhạc ở bậc THPT, bậc Tiểu học và THCS cũng thiếu hụt nghiêm trọng. TS Phạm Tuấn Anh cho biết, cả nước hiện có khoảng 2.400 trường THPT. Nếu mỗi trường cần 1 giáo viên âm nhạc thì bậc này thiếu khoảng 2.400 người (chưa kể bậc Tiểu học và THCS). Số sinh viên sư phạm âm nhạc ở các trường có thể đáp ứng được, song thực tế nhiều người không theo nghề, chất lượng giáo viên cũng chưa đủ tốt. Có chuyên gia chỉ ra thực trạng, có sinh viên sư phạm ra trường dạy phổ thông không nhận diện được thế nào là ca trù, xẩm, chèo, quan họ. Đi cùng đó là thiếu trang thiết bị và cơ sở vật chất. “Âm nhạc muốn học tốt phải có nhạc cụ, phòng học chuyên biệt. Nhưng với những trường vùng sâu vùng xa, đây vẫn là điều vô cùng khó khăn” - TS Phạm Tuấn Anh nhấn mạnh.

Hạn chế về phòng học cách âm, nhạc cụ, hệ thống âm thanh, ánh sáng khiến việc triển khai chương trình mới thiếu nền tảng để đạt hiệu quả. Thêm vào đó, từ phía xã hội, nhiều phụ huynh vẫn có tâm lý coi âm nhạc là “môn phụ”, không nằm trong các kỳ thi quan trọng nên không chú trọng đầu tư. Quan niệm này tác động trực tiếp đến động lực học tập của học sinh và sự ưu tiên nguồn lực của nhà trường.

TS Nguyễn Quang Tùng, tác giả viết sách giáo khoa âm nhạc của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cho biết thêm, sự chênh lệch trình độ giáo viên giữa các địa phương khiến việc triển khai chương trình mới không đồng đều. “Trong các buổi tập huấn, nhiều giáo viên hỏi nhạc cụ ở đâu? Ai đầu tư? Điều này cho thấy khó khăn thực tế của các trường” - ông chia sẻ.

15 năm “dệt âm nhạc” thành bản sắc của trường học Hà Nội

Trong bối cảnh nhiều trường còn loay hoay, mô hình giáo dục âm nhạc của trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm - Cầu Giấy được xem là một ví dụ khả thi, đã chứng minh hiệu quả xuyên suốt 15 năm. Năm 2010, khi âm nhạc trong nhiều trường học còn bị xem là môn phụ, phòng học đơn giản, thiếu sân khấu và thiết bị, nhà trường cũng trong tình cảnh tương tự. Tuy nhiên, nhà giáo Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch Hội đồng sáng lập nhà trường đã sớm nhận thấy tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thổi hồn bằng cái đẹp và cảm xúc. Từ đó, nhà trường đặt mục tiêu rõ ràng với giáo dục âm nhạc: Không dạy cho có, không chạy phong trào, mà xây dựng chiến lược 3 - 5 năm, phát triển liên mạch từ Tiểu học lên THPT. Theo đó, ở bậc Tiểu học, học sinh được tiếp cận nhạc cụ, làm quen tiết tấu và cảm thụ âm nhạc. Đến bậc THCS, các em đạt mức thành thạo: Hòa tấu, hợp xướng, trình diễn sân khấu. Ở THPT, học sinh được sáng tạo, lập ban nhạc, sản xuất âm nhạc, biểu diễn dự án nghệ thuật lớn. Âm nhạc trở thành niềm mong chờ mỗi ngày đến trường, các em học sinh không chỉ học hát hay, múa đẹp, mà còn học đồng cảm, sáng tạo, biết lắng nghe và chia sẻ. Với trường Nguyễn Bỉnh Khiêm, âm nhạc chính là “chất keo” kết nối thầy và trò, là nơi năng khiếu được phát hiện, giấc mơ nghệ thuật đầu tiên được chắp cánh.

Âm nhạc chính là “chất keo” kết nối thầy và trò, là nơi năng khiếu được phát hiện, giấc mơ nghệ thuật đầu tiên được chắp cánh.

TS Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch Hội đồng quản trị trường Nguyễn Bỉnh Khiêm

Với tầm nhìn chiến lược, Chủ tịch Hội đồng quản trị trường Nguyễn Bỉnh Khiêm, TS Nguyễn Văn Hòa đã quyết định từ năm học 2017 - 2018 hệ thống trường chất lượng cao Nguyễn Bỉnh Khiêm phải đi trước một bước, tạo nên môi trường hoạt động, giáo dục âm nhạc, nghệ thuật mang tính phổ cập cho mỗi học sinh. Đưa vào chương trình học chính khóa dưới dạng tự chọn các môn âm nhạc, nghệ thuật với hơn 10 phân môn khác nhau bao gồm nghệ thuật truyền thống, nghệ thuật đương đại, nghệ thuật sân khấu, nghệ thuật biểu diễn (dành cho học sinh khối Tiểu học, từ năm học 2018 - 2019 dành cho học sinh khối THCS). Dự kiến trong năm học tới trường sẽ áp dụng đối với học sinh khối PTTH theo khung năng lực và định hướng phát triển nghề, các môn sẽ được tự chọn theo chương trình sách giáo khoa mới. Điều này giúp học sinh có điều kiện để phát triển toàn diện, phát huy năng lực nổi trội, trở thành những con người có tâm hồn, có đạo đức trong sáng của một công dân toàn cầu.

Trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng đã đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho các lớp tự chọn ở mức độ cao nhất, từ phòng học, các loại nhạc cụ, dụng cụ biểu diễn đến đội ngũ giảng viên. Cùng đồng hành với học sinh là nhiều giảng viên có uy tín, kinh nghiệm, có tâm huyết đến từ Học viện Âm nhạc quốc gia, Đại học Sư phạm nghệ thuật Trung ương, Cao đẳng múa Việt Nam đến tham gia giảng dạy các môn như Piano, Violon, Guitar, T’rưng, đàn Tranh, sáo Flute, các nhạc cụ bộ gõ, múa, nhảy hiện đại, đồng diễn, Aerobic, thanh nhạc, hợp xướng, dân ca cùng nhiều bộ môn khác. Mục tiêu là hết mỗi cấp học, mỗi một học sinh biết sử dụng, sử dụng thành thạo một loại nhạc cụ hoặc một loai hình nghệ thuật, có khả năng tổ chức hoặc tham gia biểu diễn ở một số loại hình sân khấu…

Đầu tư cho người dạy - nền tảng của giáo dục âm nhạc

Chia sẻ về thành công đến thời điểm này với môn Âm nhạc, thầy Đàm Tiến Năm - Hiệu trưởng trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm cho biết, nhà trường chủ trương tuyển dụng những giáo viên được đào tạo bài bản, có tư duy sư phạm hiện đại. Song song đó, trường còn mời nghệ sĩ chuyên nghiệp thỉnh giảng, tạo một môi trường âm nhạc sống động, chuyên nghiệp, đầy cảm hứng. Từ 2 - 3 giáo viên ban đầu, hiện trường đã có đội ngũ 30 giáo viên cơ hữu và thỉnh giảng. Họ không chỉ dạy mà còn sáng tác, biểu diễn, đồng hành cùng học sinh trong hàng loạt dự án nghệ thuật. Đây là điểm then chốt giúp nhà trường duy trì mô hình xuyên suốt 15 năm. Hiện trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm đã tiến tới triển khai mô hình định hướng nghề nghiệp âm nhạc chuyên sâu: Học sinh được học thanh nhạc, hòa tấu, sản xuất âm nhạc, sáng tác, biểu diễn chuyên nghiệp, được kèm cặp bởi nghệ sĩ, đồng hành trong các dự án thực hành.

TS. NSND Cồ Huy Hùng đánh giá: “Trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm đã tạo được môi trường nghệ thuật đúng nghĩa, giúp học sinh hình thành năng lực nghệ thuật bài bản. Nhiều em đã tiếp tục học nghề và trở thành nghệ sĩ trẻ”. Với nền tảng bền vững, năm 2021, nhà trường hoàn toàn chủ động triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, kết hợp hài hòa giữa âm nhạc truyền thống và hiện đại, cá nhân hóa năng lực của từng học sinh.

TS Thái Văn Tài - Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT) nhìn nhận, trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm là đơn vị tiên phong đưa âm nhạc từ hoạt động bổ trợ trở thành chiến lược phát triển bền vững của nhà trường. Giáo dục hiện đại hướng tới 5 phẩm chất, 10 năng lực, trong đó âm nhạc đóng vai trò quan trọng để nuôi dưỡng cảm xúc, sáng tạo. Với mục tiêu phát triển toàn diện con người Việt Nam, việc đầu tư bài bản từ cơ sở vật chất tới đội ngũ giáo viên của nhà trường là mô hình lý tưởng để các trường trên cả nước học tập. TS. Thái Văn Tài nhấn mạnh: “Để đạt được như trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, cần sự kiên trì và tầm nhìn của người đứng đầu. Nhưng đây là mô hình hoàn toàn khả thi nếu thực hiện có lộ trình”.