Bộ Tài chính trình Đề án tái cấu trúc EVN phù hợp với thị trường điện cạnh tranh

Bộ Tài chính đã có tờ trình số 812/TTr-BTC ngày 2/10 gửi Đảng ủy Chính phủ về việc phê duyệt Đề án tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phù hợp với thị trường điện cạnh tranh; trong đó làm rõ phương án cơ cấu lại vốn tại các doanh nghiệp trực thuộc, tổ chức các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ điện.

Theo tờ trình, việc hoàn thiện Đề án được thực hiện trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, ý kiến của Bộ Công Thương và báo cáo của EVN, nhằm bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý, thẩm quyền và phù hợp với định hướng phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành lưới điện. Ảnh: EVNSPC

Trước đó, ngày 1/10, Bộ Công Thương đã có văn bản số 7976/BCT-ĐL gửi Bộ Tài chính về việc có ý kiến đối với Đề án tái cấu trúc EVN  phù hợp với thị trường cạnh tranh; trong đó ngoài ý kiến chung, Bộ Công Thương có các ý kiến sau:

Cụ thể, đối với khâu phát điện, Bộ Công Thương thống nhất đề xuất thực hiện giảm tỷ lệ vốn góp của EVN tại các Tổng công ty Phát điện EVNGENCO 2, 3 thông qua hình thức chuyển nhượng vốn hoặc EVNGENCO 2, 3 chào bán cổ phần để tăng vốn điều lệ trong giai đoạn 2026 -2030, đảm bảo EVN duy trì tỷ lệ nắm giữ trên 50% vốn điều lệ tại EVNGENCO 2, 3.

EVN sẽ nghiên cứu, đánh giá kỹ các phương án giảm vốn và tỷ lệ nắm giữ vốn chi phối của EVN tại các EVNGENCO 2, 3 với lộ trình phù hợp trong giai đoạn 2026 - 2030 để triển khai thực hiện. Lộ trình thực hiện cụ thể tại Kế hoạch cơ cấu lại vốn của EVN đầu tư tại doanh nghiệp khác giai đoạn 2026-2030.

Bộ Công Thương không thống nhất với đề xuất EVN tiếp tục nắm giữ 07 Công ty thủy điện hạch toán phụ thuộc EVN là Sơn La, Hoà Bình, Tuyên Quang, Ialy, Trị An, Phát triển Thủy điện Sê San, Huội Quảng-Bản Chát trong dài hạn như hiện nay; đề xuất EVN tiếp tục nắm giữ 100% vốn điều lệ tại EVNGENCO 1; việc cổ phần hoá EVNGENCO 1 sẽ được xem xét trong giai đoạn sau năm 2030 hoặc theo quy định của cấp có thẩm quyền.

Bộ Công Thương đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo EVN đánh giá tác động về tài chính đối với đơn vị phát điện hạch toán độc lập EVN được hình thành trên cơ sở các đơn vị phát điện hạch toán phụ thuộc chưa hoàn thành quyết toán; giải trình chi tiết về cơ chế, phương án tập trung khấu hao từ các nhà máy nêu trên để tạo nguồn lực đầu tư các dự án khác, đồng thời làm rõ tác động của việc kéo dài thời gian duy trì mô hình hạch toán phụ thuộc đến tính minh bạch chi phí trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Việc bổ sung các nội dung đánh giá, giải trình sẽ làm cơ sở để Bộ Công Thương xem xét, đề xuất sửa đổi Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ thay thế Quyết định số 63/2013/QD-TTg.

Đối với khâu truyền tải điện, Bộ Công Thương không thống nhất với đề xuất: “tiếp tục duy trì mô hình Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (NPT) tiếp tục là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ như hiện nay để có thời gian nghiên cứu, đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, song song với việc bảo đảm cho EVN/EVNNPT có thể hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Sau khi các vấn đề này được giải quyết, EVN cần nghiên cứu, rà soát để báo cáo cấp có thẩm quyền về phương án tách EVNNPT ra khỏi EVN theo đúng chỉ đạo của Lãnh đạo Chính phủ, đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp hiệu quả và tốt hơn hiện tại."

Tờ trình cũng nêu rõ, đối với khâu phân phối và bán lẻ, Bộ Công Thương không thống nhất với đề xuất: “... để thận trọng trong việc đảm bảo an ninh cung cấp điện cũng như an ninh năng lượng quốc gia, giảm thiểu những xáo trộn lớn về mặt tổ chức có thể làm ảnh hưởng đến cung ứng điện năng cho các khách hàng, trên cơ sở đề xuất của EVN, Bộ Tài chính báo cáo Đảng ủy Chính phủ xem xét, quyết định về phương án, lộ trình từng bước theo hướng chỉ thực hiện chuyển các đơn vị bán lẻ điện hạch toán phụ thuộc thành công ty bán lẻ hạch toán độc lập trong các Tổng công ty điện lực và cổ phần hóa khi đáp ứng đủ điều kiện” và lộ trình thực hiện tái cấu trúc khâu phân phối và bán lẻ.

Trên cơ sở ý kiến của Bộ Công Thương, Bộ Tài chính có ý kiến, các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu là các nhà máy có công suất lắp đặt và hồ chứa lớn, có tính quan trọng trong vận hành hệ thống điện, ảnh hưởng đến các vấn đề về an ninh, quốc phòng, ngoại giao. Các nhà máy điện này có chi phí phát điện thấp, vận hành linh hoạt và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng bên cạnh phát điện (chống lũ, tưới tiêu, giao thông thủy,....). Theo Bộ Tài chính, trong suốt các giai đoạn vừa qua, các nhà máy điện này đóng vai trò quan trọng đối với EVN để cân bằng chi phí mua điện với các nguồn điện giá cao khác mà EVN mua điện (BOT, diễn nhập khẩu, năng lượng tái tạo,...), từ đó điều tiết chi phí phân phối, bán lẻ điện, bình ổn giá điện đầu ra ở mức thấp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ công ích, an sinh xã hội.

Ngoài ra, các nhà máy điện này cũng giúp EVN tập trung khấu hao, là tài sản đảm bảo để EVN thực hiện vay vốn đầu tư các nguồn điện mới trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh (điện hạt nhân, thủy điện tích năng, các dự án nhiệt diễn lớn....). Hiện nay, Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ đánh giá lại các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu thời gian tới để tạo nguồn vốn cho EVN triển khai đầu tư dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và các dự án thành phần.

Đồng thời, tại Tờ trình số 5465/TTr-EVN ngày 22/9/2026, EVN báo cáo việc thành lập Tổng công ty Phát điện Chiến lược Quốc gia sẽ phát sinh các vấn đề như EVN không còn nguồn lực, không tập trung khẩu hao để thực hiện các dự án nguồn điện mới theo chỉ đạo của Chính phủ, đặc biệt là dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, các dự án thuỷ điện tích năng, các dự án nhiệt điện lớn để đảm bảo an ninh năng lượng.

Bên cạnh đó, giá thành phát điện rẻ từ các nguồn điện nêu trên không còn, trong khi các nguồn điện còn lại của hệ thống đều có giá thành cao (LNG, nhiệt điện, năng lượng tái tạo), dẫn đến EVN không có nguồn lực giữ bình ổn giá điện, đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng nhiên liệu hoặc giá bán lẻ điện chưa được điều chỉnh phù hợp. Để giữ bình ổn giá bán lẻ điện đầu ra đến người tiêu thụ cuối cùng, sẽ phải hình thành quỹ bù trực tiếp từ các nguồn ngân sách nhà nước, tuy nhiên hiện nay chưa có quy định cụ thể cho cơ chế này.

Mặt khác, việc hình thành Tổng công ty Phát điện Chiến lược Quốc gia không phải là quy định bắt buộc để triển khai thị trường điện cạnh tranh, theo Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg và dự thảo Quyết định thay thế Quyết định 63/2013/QĐ-TTg do Bộ Công Thương xây dựng không có nội dung này. Hiện nay các nhà máy thủy điện phối hợp vận hành hoạch toán  phụ thuộc EVN đã tham gia thị trường điện mà không có vướng mắc.

Trên cơ sở nội dung báo cáo nêu trên, thực hiện theo đúng chỉ đạo của Thường trực Đảng ủy Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Bộ Tài chính báo cáo Đảng ủy Chính phủ, thông qua nội dung về Đề án tái cấu trúc EVN phù hợp với thị trường điện cạnh tranh (do Bộ Tài chính trình) để báo cáo Bộ Chính trị theo yêu cầu tại văn bản số 3748/VPCP-TKBT ngày 14/8/2026 của Văn phòng Chính phủ.

Sau khi Bộ Chính trị có ý kiến, Đảng ủy Chính phủ có chỉ đạo, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện Đề án tái cấu trúc EVN phù hợp với thị trường điện cạnh tranh để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Hội đồng thành viên EVN có trách nhiệm phê duyệt hoặc điều chỉnh (nếu có) Kế hoạch cơ cấu lại vốn của EVN tại các doanh nghiệp khác giai đoạn 2026-2030, đảm bảo phù hợp với Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án tái cấu trúc EVN phù hợp với thị trường điện cạnh tranh.