Bộ trưởng Bộ Công an giải trình về Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 27/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thay mặt Chính phủ giải trình một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm. 

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thay mặt Chính phủ giải trình một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm.

Bộ trưởng Bộ Công an thông tin, tại phiên thảo luận ở tổ, có 123 lượt đại biểu phát biểu và 5 văn bản góp ý vào dự thảo Bộ luật. Cơ quan chủ trì soạn thảo đã có báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình gửi các đại biểu. 

Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại 

Góp ý cho dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đa số đại biểu nhất trí với các sửa đổi liên quan đến pháp nhân thương mại; một số ý kiến đề nghị cân nhắc khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với một số tội danh. 

Liên quan đến vấn đề trên, Bộ trưởng Bộ Công an thông tin, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự xuất phát từ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội. Nhiều trường hợp lợi dụng pháp nhân gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. “Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự của cá nhân hoặc chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả”, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh. 

Trên cơ sở căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm thu hồi của pháp nhân thương mại.  

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, dự thảo mở rộng thêm 24 tội danh pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, tập trung vào các nhóm: mua bán người; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; kinh doanh, thương mại, dịch vụ; môi trường, thực phẩm, ma túy; xâm phạm dữ liệu cá nhân; bảo hiểm, hóa đơn chứng từ. “Thực tiễn cho thấy trong nhiều trường hợp, hành vi vi phạm trong các nhóm tội nêu trên thường thực hiện dưới vỏ bọc pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh theo Bộ luật Hình sự”, Bộ trưởng nêu rõ. 

Cùng với xử lý nghiêm vi phạm, dự thảo quán triệt tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính, tạo lập môi trường đầu tư an toàn, minh bạch, bình đẳng, lành mạnh. 

Tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình 

Các đại biểu cơ bản nhất trí chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật; một số ý kiến đề nghị đánh giá cụ thể ở một số tội danh. 

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) phát biểu thảo luận tại hội trường.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Công an thông tin, chủ trương này nhằm thể chế hóa quan điểm nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp, giảm và hạn chế áp dụng hình phạt tử hình trên thực tế.  

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng Bộ Công an ghi nhận ý kiến đại biểu về tính chất đặc biệt nguy hiểm của loại tội phạm này. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, nhiều người phạm tội chưa nhận thức đầy đủ pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí bị lừa gạt, ép buộc. Cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên phương án thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với tội danh này. “Những đối tượng này vẫn có thể được cảm hóa, giáo dục và lập công chuộc tội, do vậy áp dụng hình phạt tử hình chưa thực sự phù hợp", Bộ trưởng Bộ Công an nhìn nhận. 

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng khẳng định, loại tội phạm này là đặc biệt nghiêm trọng, cần xử lý nghiêm. Tuy nhiên, xét tương quan hình phạt với các tội xâm phạm tính mạng, đặc biệt là tội giết người, việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là phù hợp. Nếu hành vi là nguyên nhân trực tiếp làm nạn nhân tử vong, người phạm tội có thể bị xử tử hình về tội giết người khi đủ yếu tố cấu thành. Các trường hợp cụ thể, hình phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe. 

Bổ sung 11 tội danh mới 

Về ý kiến của đại biểu đề nghị thận trọng khi bổ sung tội danh mới, Bộ trưởng Bộ Công an thông tin, thực tiễn nảy sinh nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và tội phạm về kinh tế. Thời điểm ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015, các hành vi này chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện nên chưa được quy định. “Việc bổ sung nhằm tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước; đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới”, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh.

Bộ trưởng Bộ Công an: “Bộ luật lần này có nhiều hành vi được quy định để người dân và doanh nghiệp thấy những hành vi bị nghiêm cấm, từ đó chủ động phòng ngừa”.

Dự thảo bổ sung 11 tội danh, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường tài sản mã hóa; tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép, thể hiện nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của Việt Nam. “Bộ luật lần này có nhiều hành vi được quy định để người dân và doanh nghiệp thấy những hành vi bị nghiêm cấm, từ đó chủ động phòng ngừa”, Bộ trưởng thông tin. 

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, dự thảo kết hợp nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua hoàn thiện các chế định loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích; bãi bỏ một số tội danh, hành vi; nâng mức định lượng bằng tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh. Nhờ đó, nhiều hành vi chưa đến mức phải xử lý hình sự được loại trừ, phù hợp với tình hình phát triển của đất nước.