Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo giải trình những vấn đề được cử tri, nhân dân quan tâm

Chủ trì phiên giải trình có Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn và lãnh đạo các bộ có liên quan tham gia giải trình về các nội dung.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh chủ trì phiên giải trình. Ảnh: media.quochoi.vn

Vẫn thiếu và mất cân đối cơ cấu giáo viên

Tại phiên giải trình, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã báo cáo việc tổ chức triển khai thực hiện các luật, nghị quyết; tiến độ, chất lượng xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện đối với từng luật, nghị quyết: Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Nghị quyết 248/2025/QH15 ngày 10-12-2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 249/2025/QH15 ngày 10-12-2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Về các vấn đề thuộc lĩnh vực giáo dục được cử tri và nhân dân quan tâm, đối với tình trạng thừa, thiếu giáo viên, báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, mặc dù số lượng giáo viên được tuyển dụng tiếp tục tăng, tình trạng thiếu và mất cân đối cơ cấu giáo viên vẫn chưa được khắc phục. Tính đến tháng 6-2026, cả nước còn thiếu 104.516 giáo viên mầm non, phổ thông trong biên chế so với định mức, gồm: Mầm non thiếu 14.757 giáo viên, tiểu học thiếu 30.949 giáo viên, trung học cơ sở thiếu 42.357 giáo viên và trung học phổ thông thiếu 16.453 giáo viên; số giáo viên còn thiếu tăng gần 2.000 người so với cuối năm học 2024 - 2025.

Tỷ lệ giáo viên/lớp ở nhiều cấp học, địa bàn còn thấp hơn định mức. Tính cả giáo viên hợp đồng, tỷ lệ giáo viên/lớp ở cấp mầm non là 1,97; tiểu học 1,47; trung học cơ sở 1,79 và trung học phổ thông 2,04. Nếu chỉ tính giáo viên trong biên chế, các tỷ lệ tương ứng là 1,88; 1,40; 1,69 và 2,02. Tình trạng thiếu giáo viên tập trung tại một số địa bàn có tốc độ tăng dân số cơ học cao, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và một số môn học còn hạn chế về nguồn tuyển.

Tình trạng thiếu và mất cân đối cơ cấu giáo viên xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Công tác quy hoạch, dự báo nhu cầu giáo viên ở một số địa phương chưa theo kịp biến động quy mô học sinh, lớp học và dịch chuyển dân cư; quy trình phân bổ biên chế, tuyển dụng còn mất nhiều thời gian; nguồn tuyển đối với một số môn học, địa bàn còn hạn chế; một số địa phương chưa tuyển dụng hết biên chế được giao hoặc thực hiện tinh giản biên chế còn cơ học. Việc học sinh được lựa chọn môn học theo định hướng nghề nghiệp ở cấp trung học phổ thông cũng làm phát sinh tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ giữa các môn học.

Đến ngày 31-5-2026, cả nước còn hơn 40.000 biên chế giáo viên được giao nhưng chưa tuyển dụng. Một số địa phương còn khó khăn trong bố trí kinh phí ký hợp đồng lao động, chi trả tiền lương dạy thêm giờ và thực hiện chính sách hỗ trợ, thu hút, trọng dụng nhà giáo.

Việc thực hiện mục tiêu của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, với quy mô khoảng 1 - 1,2 triệu thí sinh, khoảng 2.500 điểm thi và gần 200.000 người tham gia tổ chức, kỳ thi vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro; điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và năng lực tổ chức giữa các địa phương chưa đồng đều; các thiết bị công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và phương tiện truyền tin ngày càng tinh vi đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo mật, phòng, chống gian lận. Một số sai sót, vi phạm trong khâu coi thi vẫn xảy ra, chủ yếu liên quan đến yếu tố con người và việc thực hiện quy trình tại một số điểm thi.

Thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục giữ ổn định phương án thi, đồng thời hoàn thiện Quy chế thi, chuẩn hóa ngân hàng câu hỏi, tăng cường các giải pháp công nghệ, bảo mật, thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm; tiếp tục công khai, phân tích dữ liệu kỳ thi để phục vụ quản lý và nâng cao chất lượng dạy học.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn báo cáo tại phiên giải trình. Ảnh: media.quochoi.vn

Tránh thiếu sách đầu năm học

Về sách giáo khoa giáo dục phổ thông, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận thấy, sách giáo khoa là công cụ trực tiếp thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông, do đó trách nhiệm quản lý nhà nước không dừng ở khâu biên soạn, thẩm định mà còn phải bảo đảm yêu cầu: Cung ứng đầy đủ, kịp thời đến học sinh và nội dung chính xác, được rà soát, chỉnh sửa kịp thời khi phát hiện sai sót.

Về cung ứng, việc triển khai một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc đòi hỏi phương án dự báo nhu cầu, in ấn, phát hành và dự phòng chặt chẽ hơn. Qua đó, tránh để học sinh thiếu sách đầu năm học, nhất là học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, địa bàn giao thông khó khăn và đối với các nhóm học sinh được Nhà nước hỗ trợ, tránh để học sinh phải tự chịu chi phí phát sinh do bất cập trong khâu cung ứng.

Về nội dung, tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát toàn bộ vòng đời của sách giáo khoa, từ biên soạn, thẩm định, thực nghiệm, phát hành đến tiếp nhận phản hồi và chỉnh sửa. Việc phát hiện sai sót, thông tin chưa cập nhật hoặc nội dung chưa phù hợp cần được xác minh, công khai và xử lý kịp thời, tránh để sai sót tồn tại qua nhiều năm học.

Thường trực Ủy ban đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu, đánh giá đầy đủ cả hai mặt nêu trên để có giải pháp đồng bộ; chủ động phương án cung ứng, dự phòng cho địa bàn gắn với trách nhiệm cụ thể của các bên liên quan; thiết lập cơ chế rà soát, tiếp nhận phản ánh và công khai việc chỉnh sửa, đính chính thường xuyên, minh bạch, bảo đảm quyền lợi và chất lượng học tập của học sinh.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Khung năng lực số cho người học, khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo và Khung năng lực số cho giáo viên, cán bộ quản lý. Tuy nhiên, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục vẫn đang hoàn thiện, trong khi công nghệ phát triển nhanh và phát sinh nhiều rủi ro về dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư, nội dung độc hại, gian lận học tập và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong đánh giá người học. Nhu cầu cần được trang bị kỹ năng nhận diện nội dung độc hại, kỹ năng tự bảo vệ trên môi trường mạng của học sinh khá nhiều song năng lực hướng dẫn của giáo viên còn hạn chế.

Vì vậy, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực số và trí tuệ nhân tạo cho giáo viên, cán bộ quản lý hoàn thiện hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường theo nguyên tắc minh bạch, kiểm chứng được nội dung, bảo vệ dữ liệu cá nhân và không giao hoàn toàn cho trí tuệ nhân tạo quyết định các vấn đề liên quan đến đánh giá, kỷ luật hoặc quyền lợi của người học. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế liên ngành bảo vệ học sinh trên môi trường số, bổ sung các chỉ số về bắt nạt trực tuyến, nội dung độc hại, xâm phạm dữ liệu và rủi ro từ trí tuệ nhân tạo vào hệ thống theo dõi, thống kê.

Thường trực Ủy ban đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu, đánh giá đầy đủ, toàn diện các mặt của chính sách hiện hành về dạy thêm, học thêm để có giải pháp phù hợp nhất, vì lợi ích của người học; trong đó làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục khi để xảy ra ép buộc học thêm hoặc tổ chức dạy thêm không bảo đảm quy định; nghiên cứu, xem xét khả năng tổ chức học bổ trợ tại trường đối với trường hợp có nhu cầu, trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, không làm ảnh hưởng đến hoạt động dạy học chính khóa.