Bộ trưởng Bộ Nội vụ: Gần một nửa số xã thiếu cán bộ chuyên trách tiếp công dân

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu

Ngày 11/11, giải trình trước Quốc hội về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, chính quyền cấp xã đang chịu áp lực lớn sau khi tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện, trong khi nhân lực và năng lực chuyên môn chưa đáp ứng yêu cầu.

Theo số liệu tại 22 địa phương có báo cáo, mới có 1.213 trong tổng số 2.317 xã bố trí được công chức chuyên trách thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, đạt 52,35%. Như vậy, gần 48% số xã tại các địa phương này chưa có nhân sự chuyên trách.

Bộ trưởng cho biết, sau khi không còn chính quyền cấp huyện, trong tổng số 1.164 nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện, có 859 nhiệm vụ, tương đương 73,8%, được phân định, giao lại cho cấp xã. Điều này giúp xác định rõ hơn trách nhiệm của chính quyền cơ sở, song cũng làm gia tăng khối lượng công việc.

Theo số liệu tổng hợp sơ bộ của Thanh tra Chính phủ, từ ngày 15/12/2025 đến 14/10/2026, các địa phương tiếp nhận 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ.

Khoảng 86% nội dung công dân trình bày là kiến nghị, phản ánh; khiếu nại chiếm khoảng 10%, tố cáo khoảng 3,5%. Theo Bộ trưởng, phần lớn vụ việc có thể được giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở nếu chính quyền cấp xã có đủ nhân lực, năng lực chuyên môn và chủ động đối thoại từ sớm.

Tuy nhiên, đội ngũ cán bộ cấp xã hiện được hình thành từ nhiều nguồn, kinh nghiệm và năng lực chưa đồng đều, đặc biệt ở các lĩnh vực đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư.

Một số địa phương còn gặp khó khăn trong việc bàn giao hồ sơ từ cấp huyện trước đây. Đến nay, vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn.

Bên cạnh đó, một bộ phận người dân chưa nắm rõ cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc sau sắp xếp nên gửi đơn đến nhiều nơi hoặc vượt cấp.

Bộ trưởng nhận định nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời, những khó khăn này có thể dẫn đến tình trạng chậm giải quyết, chuyển đơn nhiều lần, ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân.

Đề nghị giám sát đến cùng các vụ việc tồn đọng

Trước phần giải trình của Bộ trưởng, đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn Đắk Lắk), Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, cho biết năm 2026, các cơ quan Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tiếp nhận gần 27.000 đơn thư. Trong đó, khoảng 12.500 đơn đủ điều kiện xử lý, nhưng chỉ có 2.878 đơn được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết, tương đương 23%.

Đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn Đắk Lắk), Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, phát biểu

Đại biểu Nguyễn Thái Học cho rằng tỷ lệ này còn thấp, cần được rà soát. Trong 268 vụ việc tồn đọng từ năm 2021 đến 2025 được Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu khẩn trương giải quyết, mới có 117 vụ được xử lý xong, còn 151 vụ chưa giải quyết dứt điểm.

Đáng chú ý, trong số hơn 2.800 đơn được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, chỉ có 66 vụ việc được các cơ quan Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội theo dõi, đôn đốc, giám sát.

Ông Nguyễn Thái Học đề nghị việc tiếp nhận, chuyển đơn phải đi đôi với theo dõi kết quả giải quyết, tăng cường đôn đốc các vụ việc tồn đọng và xác định trách nhiệm của người có thẩm quyền nếu chậm giải quyết hoặc giải quyết không đúng pháp luật.

Cán bộ đã nhận trợ cấp tinh giản không được tiếp tục nhận việc ở thôn

Cũng tại phiên giải trình, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải làm rõ việc bố trí công việc đối với người hoạt động không chuyên trách cấp xã sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Theo ông, khi thực hiện sắp xếp, địa phương cần rà soát, bố trí và phân công nhiệm vụ mới trước, ưu tiên đưa những người này về thôn, ấp, khóm để tiếp tục công tác. Chỉ những trường hợp còn dôi dư sau khi đã rà soát, bố trí mới thực hiện chính sách tinh giản.

Những trường hợp đã được giải quyết chế độ tinh giản nhưng sau đó tiếp tục được phân công làm người hoạt động không chuyên trách tại thôn, ấp là không đúng quy định. Bộ trưởng cho rằng không thể để một người trong cùng một việc được hưởng hai chính sách.

Nội dung này được ông làm rõ sau khi đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) phản ánh kiến nghị của cử tri về trường hợp người hoạt động không chuyên trách cấp xã đã nhận trợ cấp tinh giản, sau đó được bố trí làm việc ở thôn, tổ dân phố và đề nghị không phải hoàn trả khoản tiền đã nhận.

Theo đại biểu, câu trả lời của cơ quan chức năng chủ yếu viện dẫn quy định hiện hành về việc phải hoàn trả trợ cấp, trong khi điều cử tri mong muốn là được xem xét sự phù hợp của chính sách. Bà đề nghị cơ quan chức năng làm rõ có tiếp thu đề xuất sửa đổi hay không; nếu có cần nêu hướng xử lý, nếu không cần giải thích căn cứ.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng)

Theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP về tinh giản biên chế, người hoạt động không chuyên trách cấp xã nghỉ việc nhưng được bố trí làm người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố thì không được hưởng chính sách tinh giản.

Nghị định cũng quy định người đã tinh giản biên chế, nếu được tuyển dụng, bố trí lại vào cơ quan, tổ chức, đơn vị hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc làm người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố trong vòng 60 tháng kể từ ngày tinh giản, phải hoàn trả số tiền trợ cấp đã nhận.

Về giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp công dân ở cấp xã, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết Bộ Nội vụ sẽ phối hợp với Thanh tra Chính phủ hướng dẫn, đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức theo đúng vị trí việc làm; thống nhất đầu mối tham mưu và tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ.

Bên cạnh đó, Bộ sẽ đề cao trách nhiệm người đứng đầu, gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ với đánh giá cán bộ, đồng thời yêu cầu hoàn tất việc bàn giao hồ sơ các vụ việc từ các cơ quan trước đây để bảo đảm quá trình giải quyết không bị gián đoạn sau sắp xếp tổ chức bộ máy.