Bộ trưởng Bộ Y tế: Mở rộng cơ hội hiến tạng, nối dài sự sống cho người bệnh

Sáng 2/11, giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trân trọng cảm ơn các đại biểu đã dành thời gian nghiên cứu, đóng góp ý kiến đối với dự thảo Luật tại phiên thảo luận tổ và phiên họp toàn thể.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan. Ảnh: Media Quốc hội.

Theo Bộ trưởng, đây là dự án luật liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự sống và cái chết của con người, đồng thời gắn với y học, pháp lý, đạo đức, văn hóa xã hội và công tác phòng ngừa tội phạm. Vì vậy, dự án luật nhận được sự quan tâm lớn của dư luận.

Mở rộng quyền hiến tặng, tăng bảo vệ người hiến

Với tinh thần cầu thị, Bộ Y tế đã tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra và nhân dân. Dự thảo mới cơ bản đáp ứng yêu cầu mở rộng cơ hội sống cho người bệnh, đồng thời hoàn thiện quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người theo hướng chặt chẽ, công khai, minh bạch hơn.

Bộ trưởng nhấn mạnh, hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người là thành tựu quan trọng của y học hiện đại. Sau mỗi ca ghép thành công là thêm hy vọng sống cho người bệnh; sau mỗi nghĩa cử hiến tặng là tấm lòng nhân ái, sự sẻ chia của người hiến và gia đình. Do đó, việc sửa đổi luật được đặt ra nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn triển khai Luật được ban hành từ năm 2006.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại hội trường sáng 2/11. Ảnh: Media Quốc hội.

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Bộ Y tế đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhưng việc lựa chọn giải pháp phải phù hợp với văn hóa, đặc điểm tâm lý và tình cảm của người Việt Nam.

Nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng phải bảo đảm an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; không tạo điều kiện cho hành vi ép buộc, lừa dối hoặc trục lợi.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là độ tuổi đăng ký hiến. Tiếp thu ý kiến đóng góp, Bộ Y tế giữ quy định hiện hành, theo đó người đăng ký hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên, phù hợp với quyền quyết định đối với một vấn đề hệ trọng của đời người.

Trong khi đó, để ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự thảo nâng độ tuổi người được hiến từ 18 tuổi lên 25 tuổi nhằm bảo vệ thanh thiếu niên.

Dự thảo cũng bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và lấy, ghép. Số nhóm hành vi bị nghiêm cấm tăng từ 10 lên 21 nhóm, làm cơ sở để cơ quan pháp luật điều tra, xử lý các hành vi lạm dụng, lợi dụng hoạt động lấy, ghép mô, tạng.

Đáng chú ý, dự thảo cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm đưa, tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài, hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái pháp luật.

Đối với việc hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, dự thảo luật quy định rõ người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, chẳng hạn như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi và phải đáp ứng những điều kiện hết sức chặt chẽ. Tuyệt đối không được lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi.

"Đây là quy định quan trọng cần được hiểu rõ, tránh những cách hiểu chưa chính xác trong dư luận thời gian qua về việc cho phép lấy bộ phận cơ thể người để buôn bán", Bộ trưởng Đào Hồng Lan nêu rõ.

Dự thảo cũng quy định không được lấy mô, bộ phận cơ thể của người hiến khi còn sống tại bất kỳ thời điểm nào mà người đó thực hiện quyền từ chối. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể phải tuân thủ đúng nguyện vọng của người hiến. Tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ Y tế sẽ hoàn thiện để quy định này áp dụng đối với cả mô và bộ phận cơ thể người.

Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện tại cơ sở đủ điều kiện. Hoạt động tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải độc lập, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cũng cho biết, sẽ làm rõ hơn quy định về sự đồng ý của cha mẹ, đồng thời đặt quyền và sự đồng ý của trẻ em lên trên hết. Nguyện vọng của trẻ em phải được ưu tiên, phù hợp với tinh thần bảo vệ trẻ em theo Công ước mà Việt Nam đã tham gia từ năm 1990.

Để bảo đảm khách quan, người tư vấn không phải là người đã khám, chẩn đoán và quyết định người bệnh phải ghép mô, bộ phận cơ thể; người trực tiếp thực hiện ghép cũng không được tham gia tư vấn. Quy định này nhằm hạn chế xung đột lợi ích, bảo đảm người hiến được tiếp cận thông tin khách quan.

Điều phối hiến, ghép minh bạch, tôn trọng nguyện vọng gia đình

Liên quan đến quy trình chuyên môn, dự thảo quy định chặt chẽ việc thành lập hội đồng xác định chết não, xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm tính độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến, lấy, ghép mô, tạng.

Quang cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, từ năm 2007, việc xác định chết não đã có quy định pháp lý chặt chẽ. Theo đó, phải xác định 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ. Việt Nam được đánh giá là một trong những nước thực hiện quy trình này chặt chẽ, đứng thứ tư so với các nước trên thế giới.

Về hoạt động điều phối mô, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy vết, có kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí rõ ràng.

Việc điều phối phải bảo đảm công khai, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc. Nguyên tắc quan trọng nhất là bảo đảm sự hài hòa về các chỉ số y khoa, yếu tố được ưu tiên hàng đầu trong dự thảo luật.

Dự thảo nghiêm cấm cập nhật sai thông tin, sai người ghép, can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu hoặc điều phối để trục lợi. Tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ Y tế sẽ quy định rõ và chi tiết hơn các nội dung này.

Một vấn đề khác là quyền của người đã đăng ký hiến và nguyện vọng của gia đình khi người hiến chết não, chết tuần hoàn. Từ thực tiễn ngành y và phong tục, tập quán của người Việt Nam, Bộ trưởng cho rằng cần tôn trọng quyền quyết định của gia đình.

Theo Bộ trưởng, dù đây là vấn đề pháp lý nhưng cần bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo, tôn trọng nguyện vọng và quan niệm "nghĩa tử là nghĩa tận", đồng thời thấu hiểu những hoàn cảnh riêng của người Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, các quy định và quy trình phải thực sự minh bạch, tạo hành lang pháp lý bảo vệ người hiến, người nhận và đội ngũ y, bác sĩ khi xảy ra những mất mát, đau thương; đồng thời phòng, chống hành vi lạm dụng, lợi dụng, vi phạm pháp luật.

Bộ Y tế sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra của Quốc hội, tiếp tục tiếp thu ý kiến đại biểu và lắng nghe ý kiến nhân dân để hoàn thiện dự án Luật theo hướng chặt chẽ, khả thi hơn trong thời gian tới.