Bộ trưởng KH&CN: AI giả được gương mặt, giọng nói nhưng không làm giả được tình cảm và nhân cách

Đại biểu Sí Thị Mai Anh đặt câu hỏi chất vấn

Đặt câu hỏi chất vấn với Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (KH&CN) chiều 12-11, đại biểu Sí Thị Mai Anh (đoàn Lào Cai) cho biết, Bộ GD&ĐT đã có hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) an toàn, có trách nhiệm trong trường học.

Tuy nhiên, ngoài sự kiểm soát của nhà trường, học sinh vẫn có thể sử dụng AI tạo sinh để làm bài tập, viết bài hoàn chỉnh, làm giảm cơ hội tự suy nghĩ, rèn luyện tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân nêu giải pháp giúp học sinh, nhất là học sinh nhỏ tuổi khai thác lợi ích của AI nhưng không bị lệ thuộc vào công nghệ?

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ, ông từng là giảng viên và hiện nay vẫn thường xuyên giảng dạy tại các trường, quen với việc giảng dạy bằng phấn và bảng, nên hiểu những lo ngại về tác động của AI đối với quá trình học tập của học sinh. Nếu chúng ta quá lạm dụng AI thì đây sẽ là một sự lệ thuộc.

Về vai trò quản lý nhà nước của Bộ KH&CN, hiện nay Bộ đã tiến hành phân loại mức độ rủi ro của AI (rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp) cũng như đưa ra các cơ chế để đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng.

“Tuy nhiên, nếu hỏi về quan điểm cá nhân, tôi thấy nhiều nước tiên tiến hiện nay đã bắt đầu hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng mạng xã hội và AI, nhất là ở các bậc học phổ thông. Tôi đồng tình rằng có lẽ cần phải hạn chế bớt ở bậc phổ thông; khi các em trưởng thành, lớn lên thì việc phát huy sử dụng AI để học hỏi sẽ rất tốt” – Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói.

Với quan điểm đó, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, việc sử dụng AI trong giáo dục cần phù hợp với độ tuổi, tránh để công nghệ thay thế quá trình tự học, suy nghĩ và phát triển tư duy của học sinh.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân trả lời chất vấn

Tiếp tục phiên chất vấn, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) phản ánh tình trạng sử dụng AI để giả mạo chữ ký, giọng nói, chữ viết nhằm lừa đảo, tống tiền, trong khi chưa có quy chuẩn quốc gia riêng đối với các hệ thống AI rủi ro. Việc học sinh, sinh viên lạm dụng AI để giải bài tập, làm bài thi cũng đặt ra nhiều lo ngại. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng KH&CN cho biết giải pháp khắc phục?

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, các hành vi giả mạo hình ảnh, giọng nói bằng AI đã được pháp luật điều chỉnh. Việc quản lý liên quan đến ba nhóm chủ thể gồm nhà cung cấp AI, đơn vị đưa nền tảng AI vào Việt Nam và người sử dụng. Nội dung do AI tạo ra phải được gắn nhãn để người dùng nhận biết; không thực hiện nghĩa vụ gắn nhãn theo quy định sẽ bị coi là vi phạm pháp luật.

Song bên cạnh đó, theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, vai trò của gia đình trong việc bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bị lừa đảo bằng AI rất quan trọng.

“Điều tôi muốn nhấn mạnh sâu hơn ở đây là: AI có thể làm giả được gương mặt, giọng nói, nhưng không thể làm giả được mối quan hệ tình cảm, trí tuệ cảm xúc, sự gắn bó giữa các thành viên trong gia đình và nhân cách con người. Đối với tình trạng học sinh bị lừa đảo như đại biểu nêu, nếu cha mẹ dành nhiều thời gian quan tâm, trò chuyện với con cái nhiều hơn thì AI sẽ rất khó để lừa đảo được con em mình” – Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói.

Từ đó, Bộ trưởng mong muốn các gia đình tăng cường chia sẻ, gắn kết để giúp trẻ nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ trước những mặt trái của AI.

Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân trả lời chất vấn

Cũng trong phiên chất vấn chiều 12-11, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn Hà Nội) đề nghị Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp thống nhất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tránh tình trạng mỗi luật quy định một cơ chế riêng, trong khi vẫn bảo đảm phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ cho biết sandbox là cơ chế đột phá được quy định trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhằm tạo điều kiện thử nghiệm những công nghệ, mô hình mới khi hành lang pháp lý chưa đầy đủ.

Cơ chế này gồm ba nội dung chính: xác định phạm vi, địa điểm, thời gian và đơn vị thử nghiệm; quy định về miễn trừ trách nhiệm trong quá trình thử nghiệm; bảo đảm quyền lợi của cá nhân, tổ chức tham gia.

Theo Bộ trưởng, khó khăn là một công nghệ mới có thể liên quan đến thẩm quyền quản lý của nhiều cơ quan, đòi hỏi phải phối hợp để xây dựng quy định phù hợp.

Dẫn ví dụ với xe tự lái, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đặt câu hỏi: nếu phương tiện gây tai nạn thì ai phải chịu trách nhiệm: nhà sản xuất, đơn vị phát triển công nghệ hay chủ thể nào khác? Đây là vấn đề cần được xác định trong cơ chế thử nghiệm để bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ KH&CN đã xây dựng khung pháp lý chung về thử nghiệm có kiểm soát trong luật và các nghị định. Đối với những trường hợp chưa có quy định rõ ràng, Bộ sẽ phối hợp với địa phương có nhu cầu xây dựng cơ chế thử nghiệm phù hợp, tạo điều kiện phát triển công nghệ mới và bảo đảm an toàn cho người tham gia...