Bộ VHTT&DL yêu cầu đánh giá tác động mỏ đất đến di tích đèo Ba Dội

Bộ VHTT&DL vừa có Công văn số 5958/BVHTTDL-DSVH gửi UBND tỉnh Thanh Hóa, cho ý kiến về khu vực mỏ đất làm vật liệu san lấp tại phường Quang Trung, dự kiến thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Trước đó, ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, đã ký Công văn số 16118/UBND-CNXD gửi Bộ VHTT&DL, đề nghị cho ý kiến đối với khu vực mỏ đất nói trên.

Nhà bia trên đỉnh đèo Ba Dội. Ảnh: Tuấn Minh

Hồ sơ do UBND tỉnh Thanh Hóa gửi Bộ VHTT&DL cho biết khu vực mỏ đất có diện tích khoảng 13,9ha, nằm ngoài khu vực bảo vệ di tích quốc gia đèo Ba Dội, thuộc Khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn. Khu vực dự kiến đấu giá cách ranh giới bảo vệ di tích khoảng 220 - 350m.

Theo đó, khu vực dự kiến đấu giá quyền khai thác khoáng sản được giới hạn bằng các điểm góc có tọa độ cụ thể trên bản đồ kèm theo. Phía Tây Nam giáp khu vực quy hoạch mỏ sét xi măng Bắc Sơn; phía Đông Nam giáp đồi đất, cách hệ thống đường điện 220kV gần nhất khoảng 30m; các phía còn lại giáp đồi đất.

Nguồn gốc đất khu vực này là đất rừng sản xuất đã giao cho các hộ gia đình, cá nhân quản lý, sử dụng. Hiện trạng chủ yếu là đồi đất, trong đó một phần diện tích đang trồng keo, cây bụi và dứa.

Trong quá trình rà soát hồ sơ, Sở VHTT&DL Thanh Hóa cho rằng dù khu vực mỏ nằm ngoài phạm vi bảo vệ đèo Ba Dội, hoạt động khai thác khoáng sản tại đây có khả năng tác động đến cảnh quan thiên nhiên, môi trường - sinh thái, địa hình, địa mạo của khu vực và cảnh quan di tích. Từ đó, UBND tỉnh Thanh Hóa đề nghị Bộ VHTT&DL cho ý kiến theo quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024.

Tại văn bản trả lời, Bộ VHTT&DL đề nghị UBND tỉnh Thanh Hóa chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát, chịu trách nhiệm về sự phù hợp của đề xuất đấu giá quyền khai thác khoáng sản với các quy hoạch, dự án liên quan đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đồng thời, tỉnh cần kiểm tra tính chính xác về phạm vi ranh giới mỏ, thông tin, số liệu và bản đồ trong hồ sơ đề xuất.

Đáng chú ý, Bộ VHTT&DL yêu cầu nhận diện, đánh giá đầy đủ nguy cơ tác động của hoạt động khai thác khoáng sản đến các yếu tố gốc cấu thành giá trị di tích, cảnh quan văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, môi trường - sinh thái, địa hình, địa mạo và nguy cơ sạt lở, sụt lún, biến đổi địa hình đối với đèo Ba Dội thuộc Khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn.

Bên cạnh đó, cần đánh giá nguy cơ rung chấn, ô nhiễm môi trường không khí, nước, khói, bụi, tiếng ồn và các tác động tích lũy có thể phát sinh trong quá trình khai thác, vận chuyển khoáng sản nếu được triển khai hoạt động.

Trường hợp kết quả đánh giá cho thấy việc khai thác có khả năng ảnh hưởng đến các yếu tố gốc cấu thành giá trị di tích, cảnh quan văn hóa, Bộ VHTT&DL đề nghị nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh khu vực cấp phép khai thác.

Bộ cũng lưu ý nếu khu vực mỏ đất được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, cần xây dựng phương án đắp đất hoàn trả mặt bằng, kết hợp trồng cây phủ xanh thảm thực vật sau khai thác.

Bộ VHTTDL đồng thời đề nghị tỉnh Thanh Hóa rà soát tổng thể hoạt động khoáng sản tại khu vực phường Bỉm Sơn và phường Quang Trung có liên quan đến các di tích thuộc Khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn.

Bên trong nhà bia lưu giữ tấm bia đá khắc bài thơ của vua Thiệu Trị khi đi kinh lý qua đèo Ba Dội năm 1842 Ảnh: Tuấn Minh

Việc rà soát cần đánh giá đầy đủ tác động trực tiếp, gián tiếp và tác động tích lũy của hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản đối với các yếu tố gốc cấu thành giá trị di tích và cảnh quan văn hóa.

Trên cơ sở kết quả đánh giá, Bộ VHTT&DL đề nghị tỉnh Thanh Hóa thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu tác động; đồng thời triển khai các giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa và các quy định pháp luật liên quan.

Khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn được xếp hạng di tích quốc gia năm 1993, gồm nhiều địa danh gắn với lịch sử và cảnh quan khu vực như đèo Ba Dội, đường Thiên Lý, động Cửa Buồng, đình làng Gạo, đồi Ông, đền Sòng Sơn - Chín Giếng, đền Cây Vải và hồ Cánh Chim.

Trong đó, đèo Ba Dội là một trong những địa danh nổi bật của quần thể. Địa danh này gắn với tuyến đường Thiên Lý xưa và những dấu tích lịch sử liên quan đến phòng tuyến Tam Điệp - Biện Sơn; đồng thời được biết đến qua bài thơ cùng tên của nữ sĩ Hồ Xuân Hương và bài thơ của vua Thiệu Trị khắc trên bia đá khi đi kinh lý qua đây năm 1842.