Bộ Xây dựng đề xuất Nghị định mới, khơi thông nguồn lực phát triển không gian ngầm

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) vừa có Tờ trình đăng ký xây dựng Nghị định về quản lý không gian xây dựng ngầm, thay thế Nghị định số 39/2010/NĐ-CP ngày 7/4/2010 của Chính phủ về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị.

Không gian ngầm được kỳ vọng mở ra dư địa phát triển mới cho các đô thị, góp phần giảm áp lực hạ tầng, sử dụng hiệu quả quỹ đất và hướng tới phát triển bền vững. Ảnh: Khoa Trần.

Theo Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, sau 16 năm thực hiện, Nghị định số 39/2010/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho quản lý, phát triển công trình ngầm đô thị, góp phần cải thiện cảnh quan, tiết kiệm đất và giảm áp lực lên không gian mặt đất.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong phối hợp đầu tư, quản lý và chia sẻ dữ liệu. Thông tin về địa chất, đất đai, quy hoạch và công trình ngầm còn phân tán, thiếu chuẩn hóa, cập nhật.

Hạ tầng kỹ thuật chủ yếu được đầu tư riêng theo từng ngành, trong khi hệ thống tuy nen, hào kỹ thuật dùng chung chưa được triển khai rộng rãi. 

Điều này làm gia tăng nguy cơ xung đột giữa các công trình, gây khó khăn cho bảo trì, phát sinh tình trạng đào đường nhiều lần, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư và vận hành.

Đáng chú ý, các công trình ngầm hiện chủ yếu phát triển theo từng dự án riêng lẻ, thiếu điều phối không gian ba chiều, phân vùng chức năng và phân tầng phù hợp với điều kiện địa chất, thủy văn.

Việc thiếu đồng bộ còn dẫn đến nguy cơ chồng lấn, xung đột giữa các công trình, hạn chế khả năng khai thác không gian ngầm và bố trí hạ tầng trong tương lai.

Theo số liệu tại Tờ trình, tỷ lệ đô thị hóa của Việt Nam tăng từ 30,5% năm 2010 lên khoảng 45% năm 2025. 

Trong khi đó, quỹ đất tại các khu vực trung tâm đô thị ngày càng hạn chế, nhu cầu phát triển giao thông công cộng, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và không gian thương mại dưới mặt đất ngày càng gia tăng.

Một điểm nghẽn khác là chi phí đầu tư công trình ngầm lớn, kỹ thuật phức tạp, thời gian hoàn vốn dài, trong khi cơ chế hỗ trợ, ưu đãi và khai thác để hoàn vốn chưa phù hợp với đặc thù.

Nhiều dự án bãi đỗ xe, công trình ngầm kết hợp thương mại đã được quy hoạch nhưng chậm triển khai. Việc thiếu kế hoạch tổng thể, chưa xác định rõ thứ tự ưu tiên và phân kỳ đầu tư cũng gây khó khăn trong huy động nguồn lực.

Trước thực trạng trên, Nghị định mới được định hướng thiết lập khung pháp lý thống nhất về quản lý, phát triển không gian xây dựng ngầm, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về quy hoạch, xây dựng, đất đai và đầu tư.

Đáng chú ý, phạm vi điều chỉnh dự kiến mở rộng tới không gian xây dựng ngầm tại cả đô thị và nông thôn, bao gồm không gian dưới mặt đất, dưới mặt nước dành cho công trình ngầm độc lập, phần ngầm của công trình trên mặt đất và hạ tầng kỹ thuật ngầm.

Theo định hướng, không gian ngầm sẽ được quản lý theo chiều sâu, chức năng sử dụng, điều kiện địa chất, thủy văn và hiện trạng công trình. Các khu vực ưu tiên phát triển, khu vực cần bảo vệ, hạn chế xây dựng và không gian dự trữ cho hạ tầng sẽ được xác định phù hợp với quy hoạch.

Đồng thời, tăng cường kết nối công trình ngầm với đường sắt đô thị, các khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), không gian thương mại, dịch vụ và công trình công cộng.

Về nguồn lực, Nghị định hướng tới thúc đẩy huy động vốn xã hội, đặc biệt thông qua phương thức đối tác công tư (PPP); ưu tiên đầu tư hạ tầng kỹ thuật dùng chung, công trình công cộng và dữ liệu nền.

Cùng với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu không gian ngầm, kết nối thông tin về đất đai, quy hoạch, xây dựng và hạ tầng kỹ thuật được xác định là một trong những nội dung trọng tâm.

Ứng dụng mô hình thông tin công trình, bản đồ số ba chiều cũng được khuyến khích nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát xung đột và phòng ngừa rủi ro trong quá trình xây dựng, vận hành.