Bốc thăm xếp lớp đầu cấp: Có chặn được chuyện 'xin lớp, chọn cô'?

Ảnh minh họa

Khi việc xếp lớp không còn là “chuyện nội bộ”

Mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp, bên cạnh chuyện con học trường nào, một câu hỏi khác cũng thường khiến phụ huynh quan tâm: con sẽ vào lớp nào, học với cô giáo nào? Đây cũng là lúc những câu chuyện “xin lớp”, “chọn cô”, tìm cách để con được vào một lớp được cho là tốt hơn dễ xuất hiện. Khi ấy, dù nhà trường có thực hiện đúng quy định, chỉ cần quy trình thiếu công khai, phụ huynh vẫn có thể đặt câu hỏi về tính công bằng.

Năm học 2026 - 2027, nhiều trường tại Hà Tĩnh đang thử một cách làm: bốc thăm ngẫu nhiên để xếp lớp và phân công giáo viên chủ nhiệm. Từ ngày 6 - 12.8, hàng loạt trường tiểu học và THCS trên địa bàn phường Thành Sen tổ chức bốc thăm xếp lớp học sinh đầu cấp. Theo hướng dẫn của UBND phường Thành Sen, nguyên tắc được đặt ra khá rõ: công bằng, khách quan, công khai, minh bạch; không có ngoại lệ, không hình thành lớp chọn, không lựa chọn giáo viên chủ nhiệm hay phân loại học sinh dưới bất kỳ hình thức nào.

Điểm đáng chú ý là phụ huynh được trực tiếp tham gia vào quá trình bốc thăm và chứng kiến ngay kết quả xếp lớp của con. Đại diện cha mẹ hoặc người giám hộ bốc thăm xếp lớp cho học sinh; giáo viên được phân công chủ nhiệm lớp đầu cấp cũng bốc thăm để nhận lớp. Cách làm này nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại đánh vào đúng điểm nhạy cảm lâu nay: ai quyết định học sinh vào lớp nào và giáo viên nào sẽ đứng lớp?

Tại phường Thành Sen hiện có 17 trường công lập, gồm 11 trường tiểu học và 6 trường THCS. Việc bốc thăm có sự giám sát của đại diện UBND phường, Ban Thanh tra Nhân dân và Ban đại diện cha mẹ học sinh. Sau khi hoàn tất, các trường phải gửi biên bản, danh sách kết quả bốc thăm, danh sách phân lớp, phân công giáo viên chủ nhiệm và video ghi lại toàn bộ quá trình về Phòng Văn hóa - Xã hội để theo dõi, lưu trữ.

Như vậy, “minh bạch” ở đây không chỉ nằm trên giấy. Nhà trường phải để phụ huynh chứng kiến, có lực lượng giám sát và có dữ liệu lưu lại sau khi việc bốc thăm kết thúc.

Tại Trường Tiểu học Hà Huy Tập, sáng 7.8, phụ huynh có con vào lớp 1 trực tiếp theo dõi phần mềm bốc thăm điện tử trên màn hình lớn. Sau khi công khai danh sách học sinh, số lượng lớp và nguyên tắc phân lớp, từng phụ huynh lần lượt thực hiện thao tác trên hệ thống. Kết quả lớp của học sinh hiện ngay trên màn hình và được cập nhật vào danh sách điện tử.

Ở Trường Tiểu học Nguyễn Du, hơn 280 học sinh cũng được xếp lớp bằng hình thức bốc thăm ngẫu nhiên trên nền tảng số. Cách làm tương tự được triển khai tại Trường Tiểu học Bắc Hà...

Giáo viên cũng bốc thăm

Nếu chỉ bốc thăm học sinh mà việc phân công giáo viên vẫn do một cá nhân hoặc một nhóm người quyết định, câu chuyện “chọn cô” chưa chắc đã được giải quyết tận gốc.

Vì thế, tại Trường Tiểu học Nguyễn Du, sau khi hoàn tất việc chia lớp, các giáo viên chủ nhiệm lớp 1 cũng lần lượt bốc thăm để nhận lớp phụ trách. Đây có lẽ là chi tiết đáng chú ý nhất của cách làm này. Khi cả học sinh và giáo viên đều được phân lớp theo nguyên tắc ngẫu nhiên, sẽ khó có cơ sở để nói lớp này được “ưu tiên” cho một giáo viên nào đó, hoặc một giáo viên nào đó được lựa chọn trước cho một lớp cụ thể.

Với phụ huynh, điều này cũng giúp giảm tâm lý phải tìm cách “chạy” vào một lớp nhất định. Khi quy trình đã được công khai và kết quả phụ thuộc vào bốc thăm, kỳ vọng của phụ huynh cũng buộc phải thay đổi: thay vì tìm cách tác động vào việc xếp lớp, họ có thể quan tâm nhiều hơn đến chất lượng dạy học thực tế.

Bốc thăm có thật sự chặn được “xin lớp, chọn cô”?

Câu trả lời có lẽ là có thể hạn chế rất rõ, nhưng không nên xem đây là chiếc chìa khóa duy nhất. Bốc thăm giúp loại bỏ một phần yếu tố chủ quan trong khâu phân lớp. Nhưng để công bằng thực chất, cách tổ chức phải đi cùng những điều kiện khác: sĩ số các lớp phải tương đối đồng đều, tỉ lệ nam - nữ và học sinh khuyết tật được cân đối; dữ liệu đầu vào phải chính xác; quy trình phải được giám sát và có thể kiểm tra lại...

Thành Sen cũng đặt ra những yêu cầu này. Việc phân lớp không phải là cho học sinh vào lớp một cách hoàn toàn ngẫu nhiên rồi mặc kệ kết quả, mà vẫn phải tính toán để các lớp tương đối đồng đều về sĩ số, tỉ lệ học sinh nam, nữ và học sinh có nhu cầu hỗ trợ.

Đây là điểm cần phân biệt. Ngẫu nhiên không có nghĩa là tùy tiện. Việc bốc thăm chỉ quyết định yếu tố phân bổ trong một quy trình đã được chuẩn hóa; còn nhà trường vẫn phải chịu trách nhiệm bảo đảm các lớp có điều kiện tương đối cân bằng để tổ chức dạy học.

Một ví dụ khác là Trường THCS Lý Tự Trọng (Ninh Bình), nơi ngày 28.6 đã tổ chức bốc thăm xếp lớp và bốc thăm giáo viên chủ nhiệm lớp 6 năm học 2026 - 2027. Trong 436 học sinh diện phổ cập giáo dục đủ điều kiện nhập học, có 254 học sinh nam và 182 học sinh nữ, được chia thành 10 lớp. Dữ liệu học sinh được kiểm tra, đối chiếu và sắp xếp cân đối về giới tính trước khi bốc thăm. Nhà trường cũng ứng dụng chuyển đổi số, đối chiếu thông tin trên VNeID để nâng độ chính xác của dữ liệu tuyển sinh...

Có thể nói, nếu quy trình được công khai từ đầu, có người giám sát, có dữ liệu lưu trữ và cả học sinh lẫn giáo viên đều chịu cùng một nguyên tắc ngẫu nhiên, khoảng trống cho những can thiệp không chính thức sẽ hẹp lại.

Và có lẽ đó mới là giá trị lớn nhất của cách làm này. Bởi một năm học công bằng không bắt đầu từ việc học sinh được vào lớp nào, mà bắt đầu từ cảm giác rằng mọi học sinh đều có cơ hội như nhau ngay từ lúc bước qua cánh cửa đầu cấp.