Bốn bước chuyển từ Hội nghị Trung ương 3: Bảo vệ toàn diện đất nước từ vị thế chủ động

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 (ngày 20/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ rằng an ninh là điều kiện của phát triển và cần có bước chuyển trong chiến lược an ninh, từ xử lý từng nguy cơ sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước.

Về lý do để thực hiện bước chuyển thứ tư trong tổng thể “bốn bước chuyển” được nêu ra tại Hội nghị, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ trong một thế giới mà các nguy cơ đan xen, tác động dây chuyền thì an ninh không thể chỉ được bảo đảm theo từng lĩnh vực; môi trường không thể chỉ được xử lý sau khi thiệt hại xảy ra.

Còn tại phiên họp bế mạc của Hội nghị, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh về bảo vệ đất nước và phát triển bền vững, Trung ương đã nhất trí với những quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ chủ yếu của Chiến lược an ninh quốc gia; yêu cầu đặt an ninh trong tổng thể phát triển đất nước, chủ động nhận diện, dự báo, phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa các nguy cơ truyền thống, phi truyền thống, liên ngành, xuyên biên giới; bảo vệ vững chắc Đảng, chế độ, Nhà nước, nhân dân, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo đảm an ninh con người, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước, lương thực và hạ tầng trọng yếu.

Điểm mới cốt lõi trong Nghị quyết về Chiến lược an ninh quốc gia vừa được Hội nghị Trung ương 3 thông qua là khái niệm “bảo vệ đất nước và phát triển bền vững” - đồng thời với việc bảo vệ đất nước theo quan điểm truyền thống thì phải bảo vệ sự phát triển bền vững của đất nước. Điều này có nghĩa là gắn bảo vệ lãnh thổ, an ninh, trật tự với phát triển kinh tế-xã hội. Đó là “an ninh toàn diện.”

“An ninh toàn diện,” “an ninh tổng thể” bao gồm cả những lĩnh vực không được tính đến trong quan niệm an ninh trước đây, chẳng hạn như việc bảo vệ nguồn nước và phòng, chống thiên tai.

Không phải ngẫu nhiên mà Hội nghị Trung ương 3 vừa thông qua Nghị quyết về Chiến lược an ninh quốc gia vừa thông qua kết quả tổng kết Nghị quyết số 24-NQ/TW (năm 2013) và ban hành Kết luận về bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Các đại biểu tham dự phiên bế mạc Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

Trung ương Đảng xác định phải chuyển mạnh từ khắc phục hậu quả sang phòng ngừa, thích ứng, phục hồi trong lĩnh vực biến đổi khí hậu; quản trị không gian phát triển của đất nước theo hệ sinh thái, lưu vực sông và vùng biển; gắn chuyển đổi xanh với nâng cao sức cạnh tranh, bảo đảm an toàn phát triển và trách nhiệm với các thế hệ mai sau.

Như vậy là khái niệm an ninh phi truyền thống có tính đến những mối đe dọa không mang tính quân sự nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho sự ổn định và phát triển của đất nước như biến đổi khí hậu, dịch bệnh và tội phạm mạng.

Đặc điểm nổi rõ của mối đe dọa an ninh phi truyền thống là tính xuyên quốc gia, lan truyền nhanh, không dùng đến vũ khí quân sự nhưng vẫn rất nguy hiểm và khó dự báo.

Còn an ninh truyền thống xoay quanh nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia và chế độ chính trị trước các cuộc xâm lược quân sự, chiến tranh hoặc xung đột vũ trang từ bên ngoài. Lực lượng chủ công là quân đội và các lực lượng vũ trang. Chiến lược an ninh quốc gia mới của Việt Nam chú trọng tới yêu cầu tự chủ, chủ động trong việc bảo vệ đất nước với 5 trụ cột:

Chủ động nhận diện, ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm, từ xa các nguy cơ, rủi ro an ninh.

Chủ động chuẩn bị nguồn lực quốc gia, nâng cao khả năng huy động, đáp ứng yêu cầu trong mọi tình huống quốc phòng, an ninh.

Xây dựng và củng cố năng lực tự chủ, tự cường về công nghệ, nhân lực chất lượng cao trong bảo đảm an ninh.

Tạo đột phá về phát triển công nghiệp an ninh tự lực, tự chủ, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại gắn với tăng cường đầu tư hợp lý nâng cao sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựng nền an ninh hiện đại.

Chăm lo xây dựng thế trận lòng dân vì thế trận lòng dân vững thì quốc phòng, an ninh vững, đồng thời đẩy mạnh hội nhập quốc tế và đối ngoại.

Việc tự chủ chiến lược về an ninh đòi hỏi sự đầu tư lớn về nhân lực và khoa học-kỹ thuật, ứng dụng công nghệ và dữ liệu số như trí tuệ nhân tạo (AI), dùng các thuật toán thông minh để phân tích dữ liệu lớn, nhận diện nhanh các xu hướng bất thường hoặc dấu hiệu rủi ro tiềm ẩn; sử dụng hệ thống vệ tinh, radar và camera ảnh nhiệt để giám sát từ xa các khu vực trọng điểm theo thời gian thực; nâng cấp các mô hình mô phỏng thời tiết, địa chất và không gian số (GIS) nhằm đưa ra các kịch bản dự báo có độ chính xác cao hơn.

Công nghiệp an ninh được đòi hỏi phải đạt được sự đột phá về mức độ tự chủ, tự cường, lưỡng dụng và hiện đại. Lưỡng dụng là vừa phục vụ công tác thực thi pháp luật của lực lượng công an vừa đáp ứng các nhu cầu hợp pháp của xã hội và nền kinh tế đất nước.

Chỉ khi công nghiệp an ninh phát triển thì lực lượng chức năng mới làm tốt nhiệm vụ chiến lược là nhận diện, ngăn ngừa từ sớm, từ xa các nguy cơ an ninh.

Công nghiệp an ninh chưa đủ mạnh thì chúng ta khó giành thế chủ động và buộc phải ứng phó theo tình thế, dẫn đến các biện pháp khắc phục trở nên tốn kém, ít hiệu quả, tăng nguy cơ tổn thất về tính mạng con người, tài sản vật chất hoặc sự đình trệ của hệ thống hạ tầng số.

Phát biểu về tư duy mới trong chiến lược an ninh quốc gia được nêu ở Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, nhấn mạnh an ninh quốc gia trong giai đoạn mới không chỉ là an ninh biên giới, lãnh thổ, mà còn là an ninh chế độ, an ninh cầm quyền, an ninh văn hóa tư tưởng, an ninh kinh tế, an ninh tài chính, an ninh dữ liệu, an ninh môi trường, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh con người, an ninh số, an ninh hạt nhân, an ninh truyền dẫn, cáp quang, an ninh vệ tinh và an ninh không gian kinh tế tầm thấp./.