Brazil - Trung Quốc: 'Xoay trục' về phương Nam

Trong tháng qua, Bắc Kinh tiếp tục cho thấy vai trò ngày càng nổi bật trong các hoạt động ngoại giao quốc tế khi trở thành điểm dừng chân của hàng loạt lãnh đạo và quan chức cấp cao đến từ nhiều khu vực trên thế giới. Chuyến thăm của Ngoại trưởng Brazil Mauro Vieira vào ngày cuối cùng của tháng Năm một lần nữa cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của quan hệ song phương.

Trong 72 giờ tại Bắc Kinh, ông cùng người đồng cấp Vương Nghị chủ trì Đối thoại chiến lược toàn diện Brazil - Trung Quốc tại Điếu Ngư Đài, gặp Bộ trưởng Thương mại Vương Văn Đào và Phó Chủ tịch nước Hàn Chính. Lịch trình dày đặc này phản ánh quan điểm của Bắc Kinh, coi mối quan hệ với Brazil là một ưu tiên chiến lược, thay vì một đối tác làm ăn, hợp tác đơn thuần.

Khi thuế quan là cơ hội

Sau những căng thẳng thương mại kéo dài giữa Mỹ và Brazil từ năm 2025, trong đó có việc Washington từng công bố mức thuế lên tới 50% đối với một số hàng hóa của Brazil, Brasilia tiếp tục tìm kiếm thêm các đối tác và dư địa hợp tác mới để giảm thiểu rủi ro từ những biến động bên ngoài.

Thậm chí, nhóm phân tích Eurasia Group (Mỹ) chỉ ra rằng quyết định đánh thuế của Washington chẳng những khiến Brazil suy yếu mà còn góp phần củng cố vị thế của ông Lula da Silva, đồng thời tạo điều kiện để nước này xoay trục mạnh mẽ, định hình và củng cố các mối quan hệ hợp tác thực chất, hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh, đối tác thương mại lớn nhất của Brazil, tiếp tục mang đến nhiều cơ hội hợp tác phù hợp với các ưu tiên phát triển của Brazil. Tiếp vị khách Nam Mỹ, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị chỉ ra hai bên cần “chung tay đẩy lùi thách thức bên ngoài”, nhấn mạnh “nhân dân hai nước chưa bao giờ gần gũi tới như vậy”.

Chuyến thăm cũng là một phần trong các hoạt động ngoại giao truyền thống song phương kéo dài suốt hai thập kỷ qua. Giới chức Trung Quốc khẳng định quan hệ với Brazil từ lâu đã là “một ưu tiên hàng đầu trong chính sách xây dựng quan hệ với các quốc gia đều đang trong quá trình phát triển”, nhấn mạnh quan hệ song phương vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây dưới định hướng của lãnh đạo hai nước. Lần gần đây nhất hai bên tổ chức Đối thoại chiến lược toàn diện là tại Brazil vào tháng 1/2024.

Từ đậu nành tới Liên hợp quốc

Quan trọng hơn, cuộc Đối thoại đã đi sâu vào nhiều nội dung thực chất, phản ánh mối quan tâm của cả hai bên. Ngoại trưởng hai nước tái khẳng định cam kết làm sâu sắc quan hệ song phương, củng cố lòng tin và tăng cường phối hợp trong quản trị toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh sự ủng hộ đối với chủ nghĩa đa phương và sự phát triển của các quốc gia Phương Nam trên toàn cầu. Số liệu thương mại đã chứng minh điều đó: Riêng trong tháng 3/2026, Brazil đã xuất khẩu tới 10,5 tỷ USD hàng hóa sang Trung Quốc, chủ yếu là đậu nành, dầu thô và quặng sắt, và nhập khẩu 6,66 tỷ USD.

Ngoài thương mại truyền thống, Brazil cũng bày tỏ mong muốn thu hút thêm đầu tư từ Trung Quốc trong các lĩnh vực hiện đại hóa công nghiệp, chuyển đổi năng lượng và công nghệ cao.

Ông Vieira khẳng định Brazil luôn tôn trọng nguyên tắc “Một Trung Quốc”, khẳng định nước này mong muốn củng cố quan hệ đối tác chiến lược, thúc đẩy hợp tác thực chất vì sự thịnh vượng chung. Đồng thời, nhà ngoại giao này nhấn mạnh Brasilia sẵn sàng hợp tác với Bắc Kinh để tăng cường phối hợp đa phương, chung tay cải tổ hệ thống quản trị toàn cầu và duy trì tiếng nói của Liên hợp quốc.

Đáp lại, Ngoại trưởng Vương Nghị kêu gọi thúc đẩy hợp tác, giao lưu văn hóa, giáo dục, du lịch, thể thao, thanh niên và truyền thông, nhấn mạnh tầm quan trọng của tăng cường hợp tác trong các cơ chế của Liên hợp quốc và BRICS, thúc đẩy một hệ thống quản trị toàn cầu công bằng hơn. Ông cũng khẳng định Trung Quốc đã và sẽ tiếp tục là “người bạn tin cậy” với các nước Mỹ Latinh và Caribbean.

Tương tự, Phó Chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính đánh giá dưới sự định hướng chiến lược của lãnh đạo hai nước, hai bên đã tích cực thúc đẩy xây dựng một “Cộng đồng Trung Quốc - Brazil chia sẻ tương lai”, kêu gọi hai bên tiếp tục củng cố quan hệ đối tác, tiếp tục là trụ cột trong bảo vệ chủ nghĩa đa phương trước những sóng gió hiện nay.

Tự chủ chiến lược vẫn là cốt lõi

Nhận định về chuyến thăm này, ông Lý Hải Đông, Giáo sư tại Đại học Quan hệ quốc tế Trung Quốc, cho rằng quan hệ đối tác với Brazil ẩn chứa ý nghĩa quan trọng, vượt ra ngoài khuôn khổ song phương.

Tuy nhiên, việc tăng cường hợp tác với Trung Quốc không đồng nghĩa với việc Brazil sẽ lựa chọn đứng về một bên trong cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn. Với Brazil, “tự chủ chiến lược” không đồng nghĩa với việc nước này sẽ thay đổi hoàn toàn mạng lưới quan hệ của mình, nhất là với Mỹ. Thay vào đó, thực trạng hiện nay phản ánh nỗ lực cân bằng khéo léo của Brasilia với cả Washington và Bắc Kinh.

Nhóm phân tích Eurasia Group lưu ý nỗ lực bình thường hóa quan hệ của Mỹ với Brazil thời gian gần đây phản ánh mong muốn giảm sự phụ thuộc vào khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc thông qua việc đa dạng hóa nguồn cung. Trước tình hình đó, chính quyền ông Lula da Silva sẽ không bỏ lỡ cơ hội này.

Bắc Kinh cũng nhận thức rõ thực trạng này. Những lời có cánh dành cho vị khách từ Nam Mỹ và Brasilia, cùng các nội dung trao đổi ở trên đã phản ánh mong muốn đó. Cuộc Đối thoại chiến lược toàn diện lần thứ năm là cơ hội để cả Trung Quốc và Brazil tăng cường hợp tác, đóng vai trò then chốt trong định hình, củng cố vị thế của khối các nước Phương Nam toàn cầu trên bản đồ địa chính trị thế giới.

Nhìn rộng hơn, chuyến thăm phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét của nhiều quốc gia phương Nam toàn cầu trong việc mở rộng không gian hợp tác và gia tăng tiếng nói trong các cơ chế quản trị quốc tế, thay vì phụ thuộc vào một trung tâm quyền lực duy nhất.