Bức tranh tổng thể về cách ông Trump nhìn thế giới và vai trò của nước Mỹ

Thông điệp hòa bình "kiểu Trump"

“Tôi thực sự tin mình là một người kiến tạo hòa bình. Có thể hiện tại chưa thấy rõ, nhưng tôi tin là như vậy”, đó là tuyên bố đầy tự tin của Tổng thống Donald Trump tại Hội nghị Sáng kiến Đầu tư Tương lai (FII) tổ chức ở Miami, Florida ngày 27/3, khi ông phác họa lại vai trò của mình trong việc định hình trật tự toàn cầu.

Tuy nhiên, khác với các đời Tổng thống tiền nhiệm, khái niệm "hòa bình" trong từ điển của Tổng thống Trump gắn liền với hành động phủ đầu. Chiến dịch quân sự mang tên "Cơn thịnh nộ khủng khiếp" (Operation Epic Fury) nhắm vào Iran là minh chứng rõ nét cho học thuyết hòa bình "kiểu Trump": Để có hòa bình, trước hết phải loại bỏ khả năng gây chiến của đối thủ.

Trong bài phát biểu kéo dài gần 90 phút tại Miami, ông Trump dành phần lớn thời gian nói về chiến dịch này. Theo đó, ông Trump nói rằng Operation Epic Fury đã thành công phá hủy các cơ sở hạt nhân then chốt của Iran, bao gồm cả những mục tiêu nằm sâu trong lòng núi đá, bằng các loại bom xuyên phá công nghệ cao. Những con số được đưa ra mang tính phô diễn sức mạnh: 101/101 tên lửa bị đánh chặn, khiến hệ thống quân sự của Iran bị “vô hiệu hóa gần như hoàn toàn” chỉ trong thời gian ngắn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters

Trong cách tiếp cận của ông Trump, việc ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân không phải là một mục tiêu đàm phán, mà là một “lằn ranh đỏ” không thể thỏa hiệp. Ông nhắc lại quyết định rút khỏi thỏa thuận hạt nhân trước đây và chỉ trích chính quyền tiền nhiệm Barack Obama vì chính sách mà ông gọi là “nhượng bộ sai lầm”.

Việc Iran bắt đầu phát tín hiệu đàm phán ngay sau khi chịu tổn thất nặng nề chính là minh chứng mà ông Trump dùng để khẳng định rằng, sức mạnh không kéo dài xung đột, sức mạnh kết thúc chúng.

Thái độ đối với các đồng minh NATO

Cách tiếp cận quyền lực mới của ông Trump cũng đánh dấu sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong hệ thống liên minh toàn cầu. Nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần công khai tỏ ra lạnh nhạt với các liên minh truyền thống như NATO. Tại Miami, ông không ngần ngại chỉ trích châu Âu nhưng lại dành những lời có cánh cho Saudi Arabia và các nước vùng Vịnh.

Tầm nhìn về một "Trung Đông mới" của ông Trump gắn liền với việc mở rộng Hiệp định Abraham, nhưng với một "trái tim" kinh tế mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Ông dẫn chứng các con số cam kết đầu tư khổng lồ, từ 1.000 tỷ USD đến 3.000 tỷ USD từ các quốc gia này, để minh chứng rằng an ninh và kinh tế là hai mặt của một đồng xu. Bằng cách làm suy yếu Iran, Mỹ đang tạo ra một khoảng trống an toàn để dòng vốn chảy vào khu vực, biến Trung Đông từ một khu vực bất ổn thành một trung tâm đầu tư toàn cầu. Cách tiếp cận này cho thấy: Đồng minh của Mỹ trong tương lai không chỉ là những người cùng chung lý tưởng, mà phải là những người cùng chung lợi ích và sẵn sàng đầu tư vào sự thịnh vượng chung.

Tổng thống Donald Trump cho biết Washington có thể xem xét cắt giảm chi tiêu dành cho việc bảo vệ các đồng minh NATO, sau khi một số quốc gia châu Âu không đáp ứng lời kêu gọi hỗ trợ của ông trong chiến dịch nhằm vào Iran.

Nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh rằng Washington đang gánh vác phần lớn chi phí bảo đảm an ninh cho liên minh, với khoản chi “hàng trăm tỷ USD mỗi năm”. Tuy nhiên, theo ông, việc các đồng minh không có động thái hỗ trợ tương xứng đang đặt ra câu hỏi về mức độ cam kết của Mỹ trong tương lai.

“Tôi cho rằng đó là một sai lầm lớn khi NATO không cho thấy nỗ lực trong vấn đề này", ông Trump nói.

“Chúng ta chi hàng trăm tỷ USD mỗi năm để bảo vệ họ và luôn sẵn sàng hỗ trợ. Nhưng với cách họ hành động hiện nay, có lẽ chúng ta không cần phải tiếp tục như vậy nữa, phải không?”, nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm.

Cách tiếp cận mới về hòa bình

Điểm mới trong cách tiếp cận của ông Trump là việc coi Trí tuệ nhân tạo (AI) và Bitcoin là những vũ khí chiến lược tương đương với hàng không mẫu hạm. Ông Trump xác định rằng Mỹ không thể có hòa bình lâu dài nếu thua trong cuộc đua công nghệ với Trung Quốc. Việc biến Mỹ thành "thủ đô tiền điện tử" và dẫn đầu về AI là cách ông duy trì vị thế trung tâm không thể thay thế của đồng USD và nền kinh tế Mỹ.

Ông Trump mô tả nền kinh tế Mỹ như một “con tàu vũ trụ” đang tăng tốc, với các chỉ số thị trường chứng khoán lập kỷ lục và hàng nghìn tỷ USD giá trị tài sản mới được tạo ra. Những con số như Dow Jones vượt 50.000 điểm hay tổng tài sản tăng thêm 9.000 tỷ USD được sử dụng để củng cố lập luận rằng nước Mỹ đủ mạnh để “vừa chiến đấu, vừa tăng trưởng”.

Đằng sau đó là một chiến lược tái công nghiệp hóa rõ nét. Ông nhấn mạnh các chính sách thuế nhằm khuyến khích sản xuất trong nước, đặc biệt là cơ chế cho phép doanh nghiệp khấu trừ 100% chi phí đầu tư ngay trong năm đầu. Theo ông, đây là động lực khiến hàng loạt tập đoàn quay trở lại Mỹ, với tổng cam kết đầu tư lên tới 18.000 tỷ USD trong chưa đầy một năm.

Ở cấp độ địa kinh tế, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh vai trò của thuế quan như một công cụ chiến lược, đặc biệt trong cạnh tranh với Trung Quốc. Mức thuế cao không chỉ là biện pháp phòng vệ mà còn là đòn bẩy buộc các tập đoàn quốc tế phải đặt nhà máy tại Mỹ, từ đó khôi phục vị thế dẫn đầu trong các ngành như sản xuất ô tô. Dẫu vậy, ông vẫn để ngỏ khả năng hợp tác, cho thấy một cách tiếp cận vừa cứng rắn vừa thực dụng: cạnh tranh quyết liệt, nhưng không đóng cửa đối thoại.

Như vậy, trật tự thế giới mới theo Học thuyết Trump không để lại khoảng trống cho sự lưỡng lự. Các quốc gia buộc phải đưa ra lựa chọn: hoặc trở thành đối tác đầu tư với Mỹ, hoặc đối mặt với "cơn thịnh nộ" của một siêu cường đang nỗ lực định hình thế giới theo cách của riêng mình.

Diệp Thảo/VOV.VN Tổng hợp