Bước đi đầu tiên hướng tới nền dân chủ của nước Việt Nam độc lập

Tiến sĩ Petr Tsvetov, Cán bộ khoa học cấp cao Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc Viện Trung Quốc và châu Á đương đại, Viện Hàn lâm Khoa học Nga. (Ảnh: XUÂN HƯNG)

Theo ông Petr Tsvetov, 80 năm trước, ngày 6/1/1946, ở Việt Nam đã diễn ra cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội. Tất cả công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử đại biểu Quốc hội - những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thông qua việc quyết định các vấn đề quan trọng và xây dựng pháp luật, qua đó góp phần định hướng, quản lý sự phát triển của đất nước.

Việc Quốc hội được thành lập dựa trên ý chí và nguyện vọng của đại đa số người dân cả nước có ý nghĩa vô cùng to lớn. Xét cho cùng, Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền và tuyên bố nước Việt Nam độc lập là thành quả của tổ chức quần chúng nhân dân, dù phạm vi hoạt động có hạn.

Khi đó, 89% công dân đủ điều kiện đã tham gia bầu cử và người dân đã khẳng định niềm tin vào Chủ tịch Hồ Chí Minh và Mặt trận Việt Minh do Người thành lập. Luật pháp và các quyết định khác của Quốc hội sau cuộc Tổng tuyển cử có một hiệu lực hoàn toàn khác. Đó là những quyết định hợp pháp dựa trên các nguyên tắc mà thế giới văn minh trong thế kỷ 20 đều mong muốn hướng tới. Theo đó, không ai có quyền nghi ngờ tính hợp pháp của Chính phủ do lãnh tụ Hồ Chí Minh đứng đầu. Cũng từ đây, quyền phát triển độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa một lần nữa được khẳng định.

Không gian trưng bày tại Triển lãm “Quốc hội Việt Nam - 80 năm đồng hành cùng dân tộc”. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Sau này, nhà hoạt động tài năng của Đảng và Nhà nước Việt Nam Đồng Sỹ Nguyên đã từng nói: Ý nghĩa lịch sử của Quốc hội khóa đầu tiên nằm ở chính sự chuyển biến đời sống nhân dân, biến họ từ nô lệ thành chủ nhân đất nước, chính quyền về tay nhân dân và giành được tự do, độc lập.

Tiến sĩ Petr Tsvetov nhấn mạnh, cần phải khẳng định, vai trò của lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam Hồ Chí Minh quyết định sự thành công của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946. Trong bối cảnh tình hình phức tạp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khéo léo bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra thành công và kết quả được tất cả các lực lượng chính trị trong nước công nhận.

Thực tế, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã vừa cứng rắn về nguyên tắc, vừa mềm dẻo về sách lược trong việc tập hợp các đảng phái chính trị khác, cụ thể là “Quốc dân Đảng” và “Đồng minh Hội”. Người đã trao ghế trong Quốc hội cho đại diện của các đảng này. Nhằm thực hiện đại đoàn kết dân tộc, củng cố chính quyền non trẻ, không ủng hộ chế độ quân chủ, lãnh tụ của Đảng Cộng sản Việt Nam đã mời cựu hoàng Bảo Đại, lúc đó là công dân mang tên Vĩnh Thụy, tham gia bầu cử. Đảng Cộng sản đã giành được số ghế lớn nhất trong Quốc hội và Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận được nhiều phiếu bầu nhất, điều này trực tiếp cho thấy quần chúng nhân dân thực sự tín nhiệm Người.

Theo ông Petr Tsvetov, Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã định hình các yêu cầu về thủ tục bầu cử theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất, đó là trực tiếp, bỏ phiếu kín, bình đẳng và phổ thông.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết cách đây 80 năm: "Những người trúng cử sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập cho Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung quên lợi riêng. Phải làm cho xứng đáng với đồng bào, cho xứng đáng với Tổ quốc".

Một trong những thành tựu lớn nữa của Quốc hội khóa đầu tiên là thông qua luật cơ bản của đất nước - Hiến pháp. Hiến pháp Việt Nam đã ghi nhận những thành quả của Cách mạng tháng Tám, tuyên bố độc lập và chủ quyền của nhân dân Việt Nam, bình đẳng giữa mọi công dân, tự do ngôn luận, báo chí, hội họp, tôn giáo và công nhận quyền sở hữu tư nhân. Những nguyên tắc dân chủ cốt lõi này đã được kế thừa qua các Hiến pháp của Việt Nam và hiện diện đầy đủ hơn trong Hiến pháp hiện hành của Việt Nam (thông qua năm 2013).

Nhà nghiên cứu người Nga kết luận, 80 năm trước, một ngày trước khi diễn ra cuộc Tổng tuyển cử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” đăng trên báo Cứu quốc số 134 ngày 5/1/1946 với lời lẽ rất giản dị và dễ hiểu: Ngày mai là một ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ. Và đúng như vậy, lời tiên tri của Người đã trở thành hiện thực. Trong suốt 8 thập kỷ qua, Việt Nam đã và đang tiến bước trên con đường mới, gặt hái hết thắng lợi này đến thắng lợi khác, tự tin tiến bước vào kỷ nguyên mới.

XUÂN HƯNG Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Nga