Bưởi da xanh Sông Xoài: Đổi mới sáng tạo, nâng giá trị bằng sở hữu trí tuệ

Bưởi da xanh từ lâu là một trong những cây trồng mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nông dân khu vực phường Tân Thành. Gắn với vùng đất Hắc Dịch - Sông Xoài, cây bưởi phát triển trên vùng đất đỏ bazan màu mỡ, cùng hệ thống sông suối và nguồn nước thuận lợi. Những lợi thế về vùng trồng cũng tạo nền tảng để các HTX ở đây xây dựng thương hiệu và phát triển giá trị sở hữu trí tuệ gắn với sản phẩm bưởi da xanh.

Chuẩn hóa vùng trồng, nâng giá trị sở hữu trí tuệ

Từ lợi thế vùng trồng, các HTX tại phường Tân Thành đang chuyển dần từ sản xuất theo kinh nghiệm sang tổ chức sản xuất dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu và kỹ thuật. Quá trình này không chỉ giúp nâng chất lượng nông sản mà còn tạo nền tảng xây dựng thương hiệu và phát triển tài sản trí tuệ.

Khách hàng nước ngoài tìm hiểu bưởi da xanh tại HTX Sông Xoài, mở thêm cơ hội kết nối thị trường, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị sở hữu trí tuệ cho sản phẩm.

HTX bưởi da xanh Sông Xoài là một trong những đơn vị đi theo hướng này. HTX hiện có 120 thành viên, với khoảng 200ha bưởi, đồng thời liên kết hơn 1.000ha của nông dân. Theo ông Hồ Hoàng Kha, Giám đốc HTX, vùng liên kết cung ứng khoảng 5.000 tấn bưởi mỗi năm, trong đó sản lượng phục vụ xuất khẩu đạt khoảng 700 - 800 tấn. Năm 2025 vừa qua, HTX cung ứng khoảng 800 tấn bưởi da xanh cho xuất khẩu. Sản phẩm bưởi tươi được công nhận OCOP 4 sao, góp phần nâng nhận diện và mở rộng thị trường.

Để đi xa hơn, HTX này xác định chất lượng là điều kiện tiên quyết. Vùng trồng của HTX đã được cấp mã phục vụ xuất khẩu sang Mỹ. Đây là cơ sở kiểm soát quy trình canh tác, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Dưới góc độ sở hữu trí tuệ, việc chuẩn hóa vùng trồng và xây dựng dữ liệu sản xuất còn giúp xác lập rõ nguồn gốc, đặc tính và giá trị sản phẩm. Đây là nền tảng để xây dựng thương hiệu, phát triển nhãn hiệu và bảo vệ các giá trị được hình thành trong quá trình sản xuất.

Cách đây 2 năm, HTX xuất khẩu thành công một container bưởi sang Mỹ. Sau thời gian gián đoạn, cuối tháng 3/2026, HTX nối lại xuất khẩu sang Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Australia. Kết quả này đến từ việc kiểm soát chặt kỹ thuật chăm sóc, giúp bưởi loại 1 đạt gần 80% sản lượng. HTX cũng phát triển 5ha bưởi theo hướng hữu cơ, từng bước chuẩn bị cho các thị trường cao cấp với yêu cầu khắt khe về dư lượng, kích thước, mẫu mã và trọng lượng trái.

Những tiêu chuẩn này không chỉ giúp sản phẩm an toàn, chất lượng ổn định mà còn tạo nền tảng tích lũy tài sản trí tuệ. Từ mã vùng trồng, quy trình canh tác, dữ liệu truy xuất đến thương hiệu, tiêu chuẩn sản phẩm và sáng kiến sản xuất, mỗi yếu tố đều góp phần gia tăng giá trị. Vì vậy, HTX cần chủ động nhận diện, quản lý và bảo vệ những tài sản trí tuệ được hình thành trong quá trình sản xuất.

Khi chất lượng được chuẩn hóa và sở hữu trí tuệ được chú trọng, bưởi da xanh Sông Xoài không còn cạnh tranh đơn thuần bằng giá. Giá trị vùng trồng, uy tín HTX và những sáng tạo trong sản xuất cùng góp phần đưa sản phẩm vươn xa.

Đổi mới từ phụ phẩm, tạo tài sản trí tuệ

Nếu chỉ bán trái tươi, giá trị của cây bưởi vẫn còn bỏ ngỏ. Thực tế có thời điểm giá bưởi giảm mạnh, nông dân phải bỏ trái ngoài vườn. Cùng với thiệt hại kinh tế, lượng phụ phẩm như vỏ, cùi, múi và hạt bưởi cũng trở thành vấn đề môi trường.         

Trước thực tế đó, HTX bưởi da xanh Sông Xoài đã thay đổi cách nghĩ. Ban Giám đốc thống nhất với các thành viên đầu tư máy móc, thiết bị và nhân lực để phát triển sản phẩm mới. Đây cũng là bước chuyển từ khai thác giá trị sẵn có sang tạo thêm sản phẩm, thương hiệu và tài sản trí tuệ từ chính vùng nguyên liệu.

“Vùng nguyên liệu của quê hương rất dồi dào. Trái bưởi chín, bưởi non, cành, lá…, lâu nay bà con bỏ đi. Tôi đã mời các kỹ sư trẻ nghiên cứu, tạo ra sản phẩm từ những phần bỏ đi đó”, ông Kha chia sẻ.

Đến nay, HTX đã phát triển nhiều sản phẩm như nước bưởi lên men, rượu bưởi, tinh dầu, bưởi sấy, trà bưởi, nhang bưởi... Cách làm này cho thấy đổi mới sáng tạo có thể bắt đầu từ việc biến những thứ từng bị bỏ đi thành sản phẩm có giá trị, đồng thời mở ra các tài sản trí tuệ như công thức, quy trình, bao bì và nhãn hiệu cần được nhận diện, bảo vệ.

Khi được quản lý tốt, các giá trị này không chỉ giúp HTX tạo thêm sản phẩm mà còn xây dựng thương hiệu, bảo vệ lợi thế cạnh tranh và mở rộng khả năng thương mại hóa tài sản trí tuệ. HTX vì thế không chỉ bán trái bưởi mà từng bước gia tăng giá trị từ chất lượng, thương hiệu, quy trình và những sáng tạo phía sau sản phẩm.         

Từ năm 2022 đến nay, HTX bưởi da xanh Sông Xoài chuyển sang chăm sóc bưởi theo hướng hữu cơ. Cùng với việc nâng chất lượng vùng nguyên liệu, HTX tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm chế biến để đa dạng hóa đầu ra, đồng thời tạo thêm không gian cho đổi mới sáng tạo và phát triển tài sản trí tuệ.

Khi mỗi phần của trái bưởi được khai thác hiệu quả, giá trị kinh tế được kéo dài. Khi mỗi sáng kiến được nhận diện, bảo vệ và phát triển thành sản phẩm, giá trị sở hữu trí tuệ cũng được hình thành, giúp HTX giữ lại nhiều hơn giá trị do chính mình tạo ra.

HTX xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo

Câu chuyện đổi mới không chỉ diễn ra tại HTX bưởi da xanh Sông Xoài. Tại phường Tân Thành có HTX bưởi da xanh Hắc Dịch cũng đang thay đổi phương thức sản xuất, từ kỹ thuật canh tác đến ứng dụng công nghệ và quản lý chất lượng.         

Bưởi da xanh Sông Xoài được nâng chất lượng nhờ ứng dụng khoa học công nghệ, hướng tới đổi mới sáng tạo và gia tăng giá trị sở hữu trí tuệ.

HTX này hiện có 40 thành viên, với hơn 40ha bưởi sản xuất theo quy trình VietGAP và định hướng hữu cơ. Trong giai đoạn đầu, HTX được cán bộ Trung tâm Nghiên cứu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam hướng dẫn kỹ thuật.

Nông dân được tập huấn sử dụng phân hữu cơ, tự ủ phân, kết hợp tạo cành, tỉa tán và thả kiến vàng để kiểm soát sâu bệnh. Nhờ đó, tỷ lệ bưởi loại 1 và 2 đạt trên 70%. HTX còn ứng dụng tưới tự động và đưa vào sử dụng dây chuyền sơ chế gồm phân loại, rửa ozone, phun dung dịch bảo vệ, đóng gói tự động từ cách đây 3 năm. 

Theo bà Nguyễn Thị Thùy Dung, Phó Giám đốc HTX bưởi da xanh Hắc Dịch, dây chuyền giúp năng suất tăng, nhân công giảm và hạn chế hao hụt sau thu hoạch. “Từ lúc có máy, trái bưởi sạch hơn, bóng hơn và để được lâu hơn. Nhờ đó, sản phẩm đạt chuẩn siêu thị, giá bán tăng thêm khoảng 20% ở các đơn hàng cao cấp”, bà cho biết.

Nhờ những cải tiến này, năng suất bưởi của HTX hiện đạt khoảng 35 tấn/ha/năm, tạo nền tảng để HTX mở rộng vào hệ thống siêu thị và hướng tới thị trường xuất khẩu.

Nhìn vào thực tế này cho thấy, khoa học công nghệ chỉ tạo giá trị bền vững khi đi cùng tư duy đổi mới và khả năng làm chủ công nghệ. Với khu vực kinh tế tập thể, cần hình thành văn hóa mạnh dạn thử nghiệm, cải tiến quy trình và ứng dụng kỹ thuật mới. Đồng thời, HTX cần tôn trọng, nhận diện và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sáng kiến, công thức, quy trình, thương hiệu và thiết kế tạo ra giá trị.

Khi HTX chủ động nhận diện và bảo vệ tài sản trí tuệ, thành quả sáng tạo sẽ trở thành nguồn lực xây dựng thương hiệu, tạo lợi thế cạnh tranh và khuyến khích tiếp tục đổi mới. Với bưởi da xanh Sông Xoài, hành trình vươn xa vì thế không chỉ nằm ở những container xuất khẩu mà còn ở việc hình thành những HTX biết đổi mới, tôn trọng và bảo vệ giá trị trí tuệ do mình tạo ra.