Bưởi tiến vua 'đắt khách' vụ Tết

Trước Tết vài tháng, gia đình ông Tư được thương lái đặt mua 50% số quả trong vườn.

Thương lái đặt mua trước Tết

Thanh Hóa, một vùng đất được mệnh danh là “địa linh nhân kiệt”, là nơi được biết đến với nhiều phong tục, sản vật độc đáo. Trong số những sản vật tinh hoa đó không thể bỏ qua bưởi Luận Văn, một biểu tượng đặc sắc không chỉ của Thanh Hóa mà còn của nền nông nghiệp truyền thống Việt Nam. Loại bưởi này từ lâu đã được dâng lên vua chúa như một món quà cao quý, lâu dần được gọi với cái tên mỹ miều: Bưởi tiến vua.

Những ngày giáp Tết, không khí chăm sóc bưởi đỏ Luận Văn (xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa) trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Trong các khu vườn, từng quả bưởi được bọc túi giấy cẩn thận, treo lơ lửng trên cành, chờ ngày thu hái. Nhiều chủ vườn cho biết, dù chưa vào vụ thu hoạch rộ nhưng phần lớn sản lượng đã được thương lái đặt mua từ sớm.

Bưởi tiến Vua Luận Văn được thị trường ưa chuộng nhiều năm nay.

Hơn 1 tuần nay, trang trại rộng hơn 4 ha của gia đình ông Nguyễn Văn Tư (60 tuổi), một trong những hộ trồng bưởi lâu năm ở làng Luận Văn, nhịp độ lao động sản xuất trở nên tất bật. Ông Tư cho biết, năm nay, thời tiết không được thuận lợi nhưng nhờ tích cực chăm sóc, tăng cường áp dụng các tiến bộ kỹ thuật nên cả sản lượng lẫn mẫu mã bưởi đều đạt. Dự kiến hơn 1.000 gốc bưởi của gia đình sẽ cho thu hoạch khoảng 10.000 - 12.000 quả, trong đó khoảng 50% lượng quả đã được thương lái đặt hàng từ khoảng tháng 11 âm lịch.

Bưởi được thu hoạch trước Tết để cho khách dâng lễ cuối năm.

Từ nay đến Tết, giá bưởi sẽ còn có sự chênh lệch nhất định, tùy thuộc vào trọng lượng quả, mẫu mã, độ lên màu, độ tuổi cây… nhưng nhìn chung vẫn sẽ được giữ ở mức giá hợp lý để bảo đảm sức tiêu thụ trên thị trường dịp Tết.

Không chỉ bán bưởi thương phẩm, ông Tư còn ươm hạt, chiết cành từ cây đầu dòng để nhân giống, mỗi năm cung cấp ra thị trường hàng nghìn cây bưởi con. “Muốn giữ được giống quý thì phải làm bài bản, từ khâu chọn cây mẹ đến chăm sóc, nhân giống”, ông Tư chia sẻ.

Gắn bó với giống bưởi này từ năm 2011, ông Lê Huy Cần (xã Lam Sơn), trong số người khôi phục lại giống bưởi này hiện sở hữu vườn bưởi với hơn chục gốc nhưng năm nào cũng “cháy hàng” từ tháng 10-11 âm lịch.

Bưởi đỏ Luận Văn từ xa xưa được chọn làm lễ vật tiến vua.

“Đến tháng Chạp là các hộ trong làng hầu như không còn bưởi để bán lẻ. Khách từ Hà Nội, TP HCM, các tỉnh phía Nam đặt mua rất sớm để làm quà biếu”, ông Cần nói.

Khác với những giống bưởi quen thuộc có vỏ xanh hoặc vàng nhạt, bưởi đỏ Luận Văn nổi bật ngay từ hình thức. Khi vào độ chín, lớp vỏ chuyển sang màu đỏ rực, ánh lên sắc son trầm ấm, trông như được phủ một lớp màu Tết.

Quả chín tỏa hương thơm dịu, múi mọng nước, vị ngọt thanh. Chính sự hội tụ đủ “sắc, hương, vị” ấy khiến bưởi đỏ Luận Văn từ xa xưa được chọn làm lễ vật tiến vua, dùng trong những dịp lễ trọng của hoàng cung. Trung bình mỗi cây cho từ 40-50 quả, trọng lượng 1-1,5 kg/quả.

Bưởi quý cho thu nhập cao

Bưởi Luận Văn hiện nay được trồng chủ yếu theo hình thức vườn đồi trong các hộ gia đình với tổng diện tích hơn 60 ha tập trung chủ yếu tại làng Luận Văn, Xuân Bái, Lam Sơn… Năm 2025, dù chịu nhiều thiệt hại do tác động của các đợt mưa, bão liên tiếp, song nhờ kinh nghiệm và áp dụng các kỹ thuật chăm sóc, người trồng bưởi Luận Văn vẫn giữ được vườn cây ổn định phục vụ nhu cầu tiêu dùng và biếu tặng dịp Tết Nguyên đán.

Bưởi tiến vua có múi mọng, vị ngọt thanh, hương thơm nhẹ.

Vào dịp Tết, bưởi đỏ Luận Văn có giá bán lẻ ngoài thị trường phổ biến từ 100.000 đến 200.000 đồng/quả. Những cặp bưởi đẹp, được tuyển chọn kỹ để làm quà biếu hoặc chưng Tết, có thời điểm lên tới 500.000 đồng/cặp. Bưởi chín có thể giữ hương từ 1 – 2 tháng, bày trên bàn thờ cả tháng không hỏng nên rất được ưa chuộng dịp Tết.

Với mức giá như vậy, nhiều gia đình thu về hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi vụ Tết.

Ông Phan Bá Tài, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thọ Xương (xã Lam Sơn) cho biết: “Hiện bưởi đỏ Luận Văn đã có chỗ đứng vững trên thị trường trong và ngoài tỉnh, đặc biệt tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... trở thành món quà biếu Tết được nhiều người lựa chọn”.

Theo ông Tài, mỗi năm, cây bưởi đỏ tiến vua mang lại nguồn thu hàng chục tỷ đồng, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Thời gian tới, các Hợp tác xã sẽ tăng cường hỗ trợ người dân về kỹ thuật chăm sóc, quảng bá thương hiệu cũng như quan tâm nhiều hơn đến việc tạo hình, tạo dáng để nâng cao giá trị của sản phẩm cũng như phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu các giải pháp cải tạo chất lượng bưởi Luận Văn, nhất là giảm độ chua, tăng độ ngọt, mọng nước phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

Bưởi tiến vua mang lại thu nhập cao cho người dân.

Đã có thời điểm, giống bưởi tiến Vua tưởng chừng bị mai một, mất giống. Năm 2005, bưởi Luận Văn được đưa vào chương trình khôi phục và phát triển cây ăn quả đặc sản của tỉnh Thanh Hóa.

Những cây bưởi đầu dòng ít ỏi còn sót lại trong các vườn nhà được tuyển chọn, phục tráng để nhân rộng. Tiếp đó Viện Nghiên cứu rau quả - Học viện Nông nghiệp Việt Nam cũng ứng dụng tiến bộ khoa học để nhân giống loại cây trồng này.

Vào tháng 12/2013, bưởi Luận Văn đã được Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00039, khẳng định giá trị và nguồn gốc đặc biệt của nó. Năm 2020, qua kiểm tra, đánh giá nghiêm ngặt của cơ quan chức năng chuyên môn, bưởi đỏ Luận Văn đã được xếp hạng 3 sao trong danh mục sản phẩm OCOP của tỉnh Thanh Hóa.

Để nâng tầm giá trị cây bưởi tiến Vua, năm 2024, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt đề án cải tạo và phát triển giống bưởi Luận Văn đến năm 2030, định hướng đến năm 2040 với mục tiêu sẽ hình thành vùng sản xuất bưởi Luận Văn tập trung được ứng dụng đồng bộ tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng hiệu quả kinh tế, giá trị thẩm mỹ và đời sống tinh thần của nhân dân. Đồng thời bảo vệ nguồn gen cây trồng đặc sản, bản địa quý hiếm phục vụ cho nghiên cứu khoa học và phát triển sản phẩm.

Nguyễn Thùy