Buôn lậu diễn biến phức tạp trên các tuyến trọng điểm

Hai đối tượng cùng tang vật trong vụ vận chuyển trái phép ma túy đá bị lực lượng chức năng bắt giữ. (Ảnh: CHQ)

Dấu hiệu hình sự gia tăng, tuyến biển chiếm gần 70% số vụ

Theo đánh giá của Cục Hải quan, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong tháng 8/2026 tiếp tục diễn biến phức tạp. Số vụ vi phạm được phát hiện tăng 299 vụ so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, số vụ việc có dấu hiệu hình sự có chiều hướng gia tăng mạnh. Trong tháng 8/2026, lực lượng hải quan phát hiện 22 vụ việc có dấu hiệu hình sự, trong khi cùng kỳ năm 2025 là 9 vụ. Các hành vi buôn lậu có dấu hiệu hình sự chủ yếu xảy ra trên tuyến đường biển và đường hàng không.

Đối với vi phạm hành chính, các hành vi không chấp hành đúng quy định về khai hải quan chiếm 45,6% tổng số vụ; vi phạm quy định về thời hạn chiếm 40,9%. Đây là hai nhóm hành vi phổ biến nhất trong số các vụ việc được lực lượng hải quan phát hiện và xử lý.

Trong kỳ báo cáo tháng 8, tính từ ngày 15/7 đến 14/8/2026, cơ quan hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.860 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 3.391 tỷ đồng.

Cơ quan hải quan đã khởi tố 6 vụ, tăng 2 vụ, tương ứng tăng 50% so với cùng kỳ năm 2025; chuyển nguồn tin, kiến nghị khởi tố 17 vụ, tăng 9 vụ, tương ứng tăng 112,5%. Số thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 174,4 tỷ đồng, bao gồm tiền phạt, tiền ấn định thuế và tiền bán hàng tịch thu, tăng 458,3% so với cùng kỳ năm trước.

Xét theo tuyến, đường biển tiếp tục là địa bàn chiếm tỷ trọng vi phạm lớn nhất, với 69,8% tổng số vụ do cơ quan hải quan phát hiện, bắt giữ và xử lý. Số vụ vi phạm trên tuyến biển tăng 57,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Hàng hóa vi phạm tập trung chủ yếu qua các cảng biển lớn như Cát Lái, Cái Mép tại Thành phố Hồ Chí Minh, khu vực cảng Hải Phòng và khu vực cảng Đà Nẵng. Các hành vi phổ biến gồm khai sai mã số, thuế suất dẫn đến thiếu số thuế phải nộp; nhập khẩu hàng hóa không có giấy phép; nhập khẩu hàng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành nhưng không có thông báo kết quả kiểm tra chuyên ngành.

Một trong những vụ việc đáng chú ý được phát hiện tại cảng Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai. Cơ quan Hải quan phối hợp các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 1.193kg ngà voi, gồm 221 khúc, cùng 79,3kg xương của động vật thuộc họ mèo lớn. Số hàng được vận chuyển từ Cộng hòa Dân chủ Congo về Việt Nam qua cảng Quy Nhơn.

Trong khi số vụ trên tuyến biển tăng mạnh, vi phạm trên tuyến đường bộ có chiều hướng giảm. Số vụ được phát hiện, đấu tranh, bắt giữ và xử lý trên tuyến này chiếm 20,3% tổng số vụ, giảm 154 vụ, tương ứng giảm 29% so với cùng kỳ năm 2025.

Các vụ việc tập trung tại khu vực biên giới tiếp giáp Trung Quốc, Lào và Campuchia, chủ yếu liên quan hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Những mặt hàng trọng điểm gồm vàng, tiền tệ, đường kính trắng, ma túy, thực phẩm đông lạnh và hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được vận chuyển quá cảnh.

Trên tuyến đường hàng không, số vụ vi phạm chiếm gần 5,2%, tăng 16 vụ, tương ứng tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Vi phạm chủ yếu được phát hiện tại các sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng.

Nổi lên trong tháng là tình trạng vận chuyển hàng hóa thuộc danh mục cấm nhập khẩu hoặc hàng nhập khẩu có điều kiện, trong đó có điện thoại iPhone đã qua sử dụng và thuốc lá được sản xuất để sử dụng cho thuốc lá nung nóng.

Vi phạm trên tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện chiếm 4,4% tổng số vụ, giảm 23 vụ, tương ứng giảm 21,9%. Các vụ việc tập trung chủ yếu tại địa bàn quản lý của Chi cục Hải quan khu vực I, chiếm 41,5% số vụ trên tuyến này. Cơ quan hải quan cũng phát hiện vụ vận chuyển hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành là nguyên liệu thuốc lá qua đường chuyển phát nhanh.

Ngoài ra, lực lượng hải quan phát hiện, xử lý 6 vụ trên các tuyến khác, gồm 4 vụ trên tuyến đường sắt và 2 vụ trên tuyến đường sông.

Siết kiểm soát trước cao điểm cuối năm

Cùng với đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại, lực lượng hải quan tiếp tục tập trung ngăn chặn tội phạm ma túy.

Riêng trong tháng 8, ngành hải quan đã chủ trì, phối hợp các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 129 vụ, liên quan 274 đối tượng; trong đó, cơ quan hải quan chủ trì 44 vụ. Tang vật thu giữ là 785,25kg ma túy các loại.

Lũy kế 8 tháng năm 2026, tính từ ngày 15/12/2025 đến 14/8/2026, toàn ngành hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý hơn 12.000 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính hơn 17.000 tỷ đồng. Cơ quan Hải quan đã khởi tố 16 vụ và chuyển cơ quan khác kiến nghị khởi tố 93 vụ; số thu nộp ngân sách đạt 746,3 tỷ đồng.

Trước diễn biến phức tạp của hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa, Cục Hải quan tiếp tục tăng cường cảnh báo, hoàn thiện cơ chế phối hợp và bổ sung các điều kiện phục vụ công tác kiểm soát.

Cục Hải quan đã ban hành văn bản cảnh báo về chất etomidate gửi các chi cục hải quan khu vực; ban hành Quyết định số 1303/QĐ-CHQ quy định tiêu chuẩn, định mức sử dụng máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ công tác kiểm soát hải quan và chống buôn lậu.

Cơ quan hải quan cũng phối hợp Cục Nghiệp vụ và Pháp luật thuộc Cảnh sát biển Việt Nam hoàn thiện dự thảo quy chế phối hợp giữa hai lực lượng; tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 và các nhiệm vụ thành viên tại những ban chỉ đạo, tổ công tác liên ngành của Chính phủ.

Từ ngày 1 đến 30/9/2026, Hải quan Việt Nam phối hợp Hải quan Hàn Quốc triển khai Chiến dịch Twin Guardian IV về phòng, chống ma túy. Hoạt động hợp tác nhằm tăng cường trao đổi thông tin, nhận diện phương thức, thủ đoạn và đấu tranh với các đường dây vận chuyển ma túy xuyên quốc gia.

Trước thời điểm hoạt động giao thương bước vào cao điểm cuối năm, Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ yêu cầu toàn ngành tiếp tục triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, tăng cường phối hợp trong nước và quốc tế; triển khai hiệu quả Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ và kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm theo quy định.

Theo Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ, đấu tranh chống buôn lậu là nhiệm vụ thường xuyên, bền bỉ và liên tục của lực lượng hải quan, nhằm góp phần giữ vững an ninh kinh tế, trật tự, an toàn xã hội và bảo đảm môi trường thương mại lành mạnh.