Cả làng thức dậy từ 3h sáng, làm gà 'bay' dâng tổ tiên ngày Rằm tháng Giêng

Cả làng thức dậy từ rạng sáng, làm gà bay trong mâm cỗ ngày Rằm. Clip: Hoài Nam.

Vào dịp lễ Rằm tháng Giêng, nhiều dòng họ ở xã Mai Phụ, xã Lộc Hà (tỉnh Hà Tĩnh) lại tất bật chuẩn bị những mâm cỗ để dâng lên bàn thờ tổ tiên. Điều đặc biệt trong mâm cỗ các thế gà được tạo hình công phu như gà bay, gà đứng, gà quỳ hay gà ngồi.

Để làm được gà, nhiều người dân họ phải thức dậy từ rạng sáng để làm gà cúng. Theo người dân nơi đây, tục lệ làm gà cúng đẹp mắt được truyền đời qua nhiều thế hệ. Vào các dịp lễ, Tết, ngày Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy, người dân nơi đây lại hối hả

Tại nhà thờ dòng họ Phan Hữu (thôn Bằng Châu, xã Mai Phụ), không khí chuẩn bị lễ cúng được bắt đầu từ chiều 14 tháng Giêng. Trong ngày Rằm, con cháu tập trung về đông, mỗi gia đình chuẩn bị bánh, gà để cùng đưa về nhà thờ dòng họ.

Trên những mâm cỗ trang trọng, các con gà được tạo dáng sinh động khiến người xem không khỏi thích thú và ngạc nhiên. Nhiều người cho biết họ tập trung cả làng cùng dậy để làm gà từ khoảng 3h, đến 7h cùng ngày khi hoàn thiện thì đưa lên nhà thờ dòng họ.

Theo chia sẻ của ông Phan Hữu Thọ (Phó ban lễ nghi dòng họ Phan Hữu), năm nay dù không tổ chức đại lễ (10 năm một lần), song con cháu quy tụ về đông. Trong hôm nay có tới khoảng 40 con gà được bày biện lên mâm cỗ.

Cách đó không xa, nhà thờ dòng họ Nguyễn Xuân (thôn 1, xã Lộc Hà) cũng đang hối hả làm mâm cúng ngày Rằm. Tại đây, mỗi gia đình tự chuẩn bị bánh, gà để cùng dâng lên bàn thờ. Người dân cho biết phong tục làm “gà bay” đã được duy trì qua nhiều thế hệ.

Tại dòng họ Nguyễn Xuân, gà được bày biện đẹp mắt, từ hạ điện đến thượng điện. Có những con gà được trang trí thêm hoa, lắp thêm cánh phượng để tạo hình đẹp hơn. Ghi nhận tại đây có khoảng gần 100 con gà được dâng lên bàn thờ tổ tiên.

Từ sáng sớm người dân bắt đầu đưa gà, bánh để dâng lên bàn thờ tổ tiên. Mỗi mâm cỗ, gà được người dân chuẩn bị kỹ, thể hiện tấm lòng biết ơn và mong cầu một năm mới đủ đầy, sung túc và bình an.

Việc làm mâm cỗ đẹp mắt được người dân nơi đây lưu giữ thành thông lệ hàng năm. Những người khéo tay, có tính thẩm mỹ sẽ đứng ra sắp đặt lại lễ đặt trên bàn trước giờ tế lễ.

Anh Nguyễn Xuân Quyền (dòng họ Nguyễn Xuân) cho biết để hoàn thiện một con gà có thế đẹp mắt, người thực hiện phải dành khoảng 3h với nhiều công đoạn tỉ mỉ. Gà được lựa chọn kỹ lưỡng, thường là gà nuôi tại nhà trên một năm tuổi nhằm bảo đảm sức khỏe tốt và vóc dáng cân đối.

Theo anh Quyền, quá trình cắt tiết và làm lông đòi hỏi sự khéo léo để giữ nguyên lớp da, tránh rách hay trầy xước. Sau khi sơ chế sạch sẽ, người làm bắt đầu tạo hình bằng dây thép và que tre, uốn gà thành các tư thế như đang bay, đang quỳ hoặc hiên ngang đứng. Công đoạn luộc cũng đặc biệt quan trọng vì quyết định màu sắc và độ tự nhiên của thành phẩm.

Đại diện ban lễ nghi dòng họ Nguyễn Xuân cho biết việc làm gà công phu, tạo hình bắt mắt đã được người dân địa phương nơi đây gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ. Theo vị đại diện, đây không chỉ là kỹ thuật chế biến mà còn là nét đẹp văn hóa gắn liền với đời sống tâm linh của cộng đồng.

Phong tục này thường được thực hiện trong các dịp lễ, Tết, giỗ chạp hay sự kiện trọng đại của dòng họ. Mỗi thế gà không chỉ đòi hỏi sự khéo léo mà còn thể hiện lòng thành kính, sự trang nghiêm khi dâng lễ. Việc duy trì và trao truyền cách làm qua các thế hệ cũng góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của người dân địa phương.

Theo ghi nhận, không riêng gì dòng họ Nguyễn Xuân, Phan Hữu nhiều dòng họ khác trong xã Mai Phụ và xã Lộc Hà cũng duy trì nét đẹp truyền thống này. Với bà con nơi đây, việc chăm chút từng đường nét cho con gà cúng không chỉ là thể hiện sự khéo léo mà còn gửi gắm lòng thành kính đối với tổ tiên.

Hoài Nam