Cà Mau: Giá muối cao thúc đẩy người dân sản xuất vụ mới

Diêm dân xã Đông Hải, tỉnh Cà Mau thu hoạch muối. (Ảnh: TTXVN phát)

Tỉnh Cà Mau là địa phương có diện tích muối lớn của cả nước với gần 1.600 ha. Vụ sản xuất muối tại Cà Mau thường bắt đầu từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 âm lịch của năm sau.

Bước vào vụ sản xuất muối năm 2025-2026, diêm dân Cà Mau dù có gặp bất lợi về thời tiết, nhưng với giá muối đang ở mức cao dao động 1.300 đến 1.500 đồng/kg, là động lực quan trọng giúp cho diêm dân an tâm đầu tư sản xuất, kỳ vọng vào vụ mùa thắng lợi.

Trên cánh đồng muối, xã Gành Hào những ngày này, diêm dân đang tất bật vào vụ sản xuất muối. Tranh thủ nắng, diêm dân ra đồng cải tạo sân ruộng để bắt đầu cho vụ muối mới. Năm nay, do mưa kéo dài nên vụ sản xuất muối bắt đầu muộn hơn so với các năm trước.

Ông Trần Văn Nghĩa, ấp An Điền, năm nay đã gần 80 tuổi, cả đời gắn bó với nghề làm muối chia sẻ, để làm ra hạt muối phải trải qua nhiều công đoạn. Trước tiên, người làm muối xử lý nền đất cho thật chặt, hạn chế tối đa nước biển thấm vào đất. Sau đó, tiếp tục cho nước biển vào phơi khô để thêm độ rắn cho đất. Khi nền ruộng muối đã đạt yêu cầu, diêm dân mới bơm nước biển vào bên trong. Ruộng ban đầu cho nước biển vào người ta gọi là “ruộng phơi."

Dưới tác dụng ánh nắng mặt trời, lượng nước trong nước biển bốc hơi bớt, lúc này nồng độ mặn trong nước tăng cao hơn so với ban đầu. Diêm dân mới tháo phần nước này xuống phần ruộng bên dưới để tạo ruộng muối, ruộng này gọi là “ruộng ăn," được lèn chặt và nhẵn bóng từ trước. Khi muối bắt đầu kết tủa, diêm dân dùng dụng cụ để cào muối tập trung lại thành những hình chóp trên mỗi ruộng. Quy trình như vậy lặp đi lặp lại cho đến khi thu hoạch xong. Toàn bộ các công đoạn làm muối cho đến khi thu hoạch đều thực hiện dưới trời nắng gắt.

Tại cánh đồng muối xã Long Điền, thời điểm này diêm dân cũng đang khẩn trương cải tạo đất chuẩn bị cho vụ muối mới.

Anh Lâm Văn Lặc, thành viên Hợp tác xã Diêm nghiệp Huy Điền (ấp Huy Điền), chia sẻ tranh thủ thời tiết mát mẻ buổi sáng sớm để thực hiện khâu quan trọng nhất trước vụ sản xuất đó là cải tạo sân ruộng. Ngoài ra, còn các công việc khác như: như sên vét kênh dẫn nước biển, đắp bờ bao, tu sửa hệ thống rãnh thoát nước và xử lý mặt sân được triển khai đồng bộ, bảo đảm độ kín-phẳng-sạch, phục vụ dẫn nước biển vào ô kết tinh.

Theo anh Lặc, nghề làm muối phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thời tiết. Sản xuất mà gặp phải mưa trái mùa thì xem như mất trắng, công sức, tiền của tan theo muối. Những năm gần đây, dù diêm dân đã áp dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật vào sản xuất muối thông qua phương pháp trải bạt. Tuy vậy, hiệu quả chỉ mới dừng lại ở sự gia tăng năng suất và giá trị hạt muối chứ chưa phát huy hiệu quả trước diễn biến bất lợi của thời tiết. Với nghề làm muối, số ngày nắng và mưa trong năm nhiều hay ít quyết định đến sản lượng, chất lượng muối.

Ứng dụng cơ giới hóa trong thu hoạch muối giúp giảm nhân công lao động. (Ảnh: TTXVN phát)

Với diện tích đất sản xuất trên 450 ha, xã Long Điền được xem là một trong những vùng sản xuất muối trọng điểm của tỉnh Cà Mau.

Ông Nguyễn Nam Quân, Bí thư Đảng ủy xã Long Điền, cho biết nghề muối của địa phương tồn tại hơn 100 năm, được truyền qua nhiều thế hệ, nhiều gia đình đời thứ tư, thứ năm vẫn gắn bó với nghề. Những năm gần đây dù sản xuất muối đã từng bước chuyển hướng sang ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhưng chưa nhiều.

Qua thống kê, trên địa bàn xã mới chưa đến 10% diện tích sản xuất muối theo công nghệ trải bạt. Quá trình sản xuất muối tại Bạc Liêu hiện nay chủ yếu vẫn theo phương pháp truyền thống, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Cùng với đó, hầu hết các khâu trong sản xuất vẫn phải sử dụng lao động trực tiếp, năng suất lao động thấp, sản xuất chủ yếu theo kinh nghiệm, trang thiết bị thô sơ, chưa cải thiện điều kiện làm việc diêm dân.

Bí thư Đảng ủy xã Long Điền Nguyễn Nam Quân cho biết cái khó đối với diêm dân hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu khá lớn, nên không phải ai cũng đủ khả năng tài chính để đầu tư. Tuy vậy, bước vào vụ sản xuất muối năm 2025-2026, người làm muối ở xã Long Điền tiếp tục nhận được sự quan tâm của tỉnh thông qua đầu tư hạ tầng và nguồn hỗ trợ vốn đối với các hợp tác xã điểm sản xuất muối trải bạt vừa giúp nâng chất lượng muối thương phẩm, vừa rút ngắn thời gian làm, mang lại lợi nhuận ổn định cho diêm dân.

Nghề làm muối ở tỉnh Cà Mau tồn tại trên 100 năm, từ lâu đã nổi tiếng trong và ngoài nước, được cấp bảo hộ chỉ dẫn địa lý và công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của quốc gia. Hiện nay, Cà Mau có 10 sản phẩm muối đã được công nhận sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, trong đó có 2 sản phẩm muối đạt tiêu chuẩn Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) 5 sao.

Muối Cà Mau dù khẳng định được thương hiệu, nhưng giá trị hạt muối vẫn chưa được nâng tầm tương xứng với chất và sản lượng muối vốn có. Điều này khiến cho diện tích sản xuất muối ngày càng bị thu hẹp. Nếu như năm 2011, tỉnh Cà Mau có trên 3.000 ha đất sản xuất muối, khoảng 1.400 hộ trực tiếp làm muối thì đến nay đã giảm xuống chỉ còn gần 1600 ha. Chủ trương của tỉnh Cà Mau là bảo tồn và phát triển nghề muối theo hướng hiệu quả, bền vững.

Sản phẩm muối trắng Cà Mau được trưng bày, giới thiệu tại các sự kiện thương mại, du lịch. (Ảnh: TTXVN phát)

Nhiều giải pháp đã được triển khai thục hiện, đáng chú ý là Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hỗ trợ 130 tỷ đồng cho đề án nâng cấp cánh đồng muối của tỉnh Bạc Liêu (cũ); trong đó đầu tư nâng cấp hạ tầng cánh đồng muối, các hộ dân nằm trong dự án sẽ được đầu tư điện, nâng cấp lộ, nạo vét thủy lợi; nâng cao hiệu quả và chất lượng muối, giúp diêm dân ứng dụng công nghệ để tăng năng suất muối. Đồng thời, kêu gọi nhà đầu tư vào lĩnh vực chế biến muối để xây dựng thương hiệu muối thực phẩm, muối dược liệu, quà tặng du lịch...; xây dựng khu trưng bày muối, công cụ, phương tiện sản xuất muối và lịch sử hình thành ngành muối để kết nối du lịch.

Bên cạnh đầu tư cơ sở hạ tầng, để nâng cao hiệu quả của nghề muối, tỉnh Cà Mau cũng đang đẩy mạnh ứng dụng ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất cũng như chế biến muối. Đây được xem là yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của ngành muối. Cùng với đó, tỉnh xúc tiến mời gọi doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực muối. Khi có doanh nghiệp đầu tư, thì giá muối sẽ đươc nâng lên, đồng thời các dịch vụ đi kèm với sản xuất muối cũng sẽ giúp người dân ổn định cuộc sống.

Tỉnh Cà Mau cũng gắn bảo tồn và phát triển nghề muối với phát triển du lịch. Việc làm này không chỉ giúp bảo tồn nghề muối mà còn tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, qua đó, góp phần nâng cao thu nhập cho người làm muối./.

(TTXVN/Vietnam+)