Cả nước có hơn 95.300 giảng viên đại học nhưng số giáo sư, tiến sĩ chưa được 1/3

Chưa tới 1/3 giảng viên đại học có học vị tiến sĩ trở lên

Thông tin này được Đại học Quốc gia TPHCM công bố tại một hội thảo khoa học quốc gia, tổ chức ngày 28/3 tại TPHCM, với chủ đề: “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Khoa học xã hội và Nhân văn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội 14, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Theo ĐH Quốc gia TPHCM, trong những năm gần đây, quy mô nguồn nhân lực khoa học và công nghệ của Việt Nam tiếp tục gia tăng cả về số lượng lẫn trình độ. Năm 2024, tổng nhân lực trong lĩnh vực này đạt 207.838 người, trong đó lực lượng trực tiếp nghiên cứu là 173.041 người, chiếm hơn 83% (theo Bộ Khoa học và Công nghệ). Xu hướng này cho thấy lực lượng tham gia nghiên cứu đang gia tăng.

Hội thảo Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Khoa học xã hội và Nhân văn sáng 28/3.

Xét theo nơi làm việc, đội ngũ nghiên cứu tập trung chủ yếu tại các cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng. Số lượng nhân lực nghiên cứu tại các cơ sở này đã tăng từ 80.666 người năm 2022 lên 95.394 người năm 2024. Đây là dấu hiệu cho thấy các trường đại học đang dần trở thành trung tâm chính của hoạt động nghiên cứu, phù hợp với định hướng phát triển mô hình đại học nghiên cứu trong bối cảnh hiện nay.

Tuy nhiên, xét về chất lượng, tỷ lệ tiến sĩ trở lên mới đạt hơn 33%, còn giáo sư, phó giáo sư chiếm tỷ lệ khiêm tốn. Điều này cho thấy quá trình chuẩn hóa học thuật đã cải thiện nhưng chưa đồng đều.

Giảng viên lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn chủ yếu là thạc sĩ

Phía ĐH Quốc gia TPHCM cho biết, xét theo lĩnh vực, khoa học xã hội và nhân văn chiếm khoảng 31% tổng nhân lực nghiên cứu (trong đó khoa học xã hội 26,2%, nhân văn 5,1%). Tuy nhiên, cơ cấu học thuật trong lĩnh vực này vẫn còn phân tầng rõ rệt. Lực lượng thạc sĩ chiếm tỷ trọng lớn và chủ yếu giảng dạy, trong khi số nhà khoa học dẫn dắt nghiên cứu còn hạn chế. Điều này hạn chế việc hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh.

Ở góc độ năng lực nghiên cứu, công bố khoa học trong nước duy trì xu hướng tăng tương đối ổn định trong những năm gần đây. Trong đó, khoa học xã hội và nhân văn chiếm tỷ trọng đáng kể, đặc biệt ở các lĩnh vực gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển xã hội như giáo dục, xã hội học và ngôn ngữ học.

Tuy nhiên, trên bình diện quốc tế, tỷ trọng công bố của khối khoa học xã hội và nhân văn chỉ dao động khoảng 8-10%, thấp hơn đáng kể so với các lĩnh vực khác. Khoảng cách này phản ánh hạn chế về hội nhập học thuật, bao gồm khả năng công bố quốc tế, mức độ tham gia các mạng lưới nghiên cứu và khả năng tiếp cận các chuẩn mực học thuật toàn cầu. Tuy nhiên, công bố quốc tế chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của lĩnh vực này.

52% giảng viên khoa học xã hội và nhân văn của ĐH Quốc gia TPHCM có trình độ tiến sĩ

Đại học Quốc gia TPHCM cho hay, đến năm 2025, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ trong toàn hệ thống đạt khoảng 53,57%, trong đó lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn đạt khoảng 52,2%, cao hơn mặt bằng chung của cả nước.

Giai đoạn 2020-2025, ĐH Quốc gia TPHCM công bố quốc tế hơn 15.000 bài, tăng hơn gấp đôi so với đầu kỳ. Riêng lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn tăng từ 108 lên khoảng 320 bài.

Hoạt động nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn tiếp tục được mở rộng, với 267 đề tài các cấp được triển khai trong cùng giai đoạn.

GS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐH Quốc gia TPHCM.

Phía ĐH Quốc gia TPHCM nhìn nhận, năng lực khoa học xã hội và nhân văn đang được củng cố, thể hiện qua quy mô ngày càng mở rộng và trình độ học thuật được nâng cao. Tuy nhiên, những hạn chế về phân tầng học thuật, năng lực nghiên cứu chuyên sâu và mức độ hội nhập quốc tế vẫn cần tiếp tục khắc phục, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh học thuật ngày càng gia tăng.

GS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐH Quốc gia TPHCM cho biết, đơn vị xác định phát triển khoa học xã hội và nhân văn là nhiệm vụ chiến lược trong tổng thể phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đơn vị này đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, kết nối khoa học xã hội và nhân văn với các lĩnh vực khác nhằm giải quyết các vấn đề như đô thị sáng tạo, kinh tế số, chuyển đổi xanh, bảo tồn di sản và phát triển con người. Nhà trường cũng đẩy mạnh xây dựng dữ liệu số về văn hóa, xã hội và ứng dụng AI trong phân tích xu hướng; phát triển nền tảng học tập mở và chia sẻ học liệu toàn cầu.

Lê Huyền