Các anh đã 'trở về' sau 57 năm lạnh lẽo dưới đáy hang Đá Sập

Hành trình 10 ngày đêm vượt dốc đứng, rà phá bom mìn và sàng lọc từng vốc đất bùn của lực lượng quy tập không chỉ là nhiệm vụ thiêng liêng, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim để đưa các anh trở về với Đất mẹ. Những giọt nước mắt nghẹn ngào của thân nhân và đồng đội trong ngày hội ngộ đã viết tiếp câu chuyện cảm động về tình đồng chí, nghĩa đồng bào bất tử với thời gian.

Những ngày luồn hang tối tìm đồng đội

Chiến dịch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực hang Đá Sập thuộc dãy núi Sơn Gà, xã Hà Nha, TP Đà Nẵng được triển khai trong một bối cảnh vô cùng đặc biệt.

Để chuẩn bị cho đợt khai quật quy mô này, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học chặt chẽ nhằm bảo đảm tính chính xác và an toàn tâm linh tối đa.

Các cán bộ, chiến sĩ đội đèn pin, lọc từng nắm đất để tìm hài cốt trong hang Đá Sập. Ảnh: Bích Vân

Lực lượng cắm chốt trực tiếp làm nhiệm vụ tại thực địa là một phân đội tinh nhuệ gồm 12 cán bộ, chiến sĩ thuộc Phân đội 3, Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây là khu vực có địa hình rừng núi hiểm trở và mật độ bom mìn sót lại sau chiến tranh cực kỳ lớn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của lực lượng cứu hộ. Vì vậy, công tác chuẩn bị hậu cần, rà phá bom mìn xung quanh khu vực hang đã được tiến hành vô cùng nghiêm ngặt trước khi chính thức hạ xẻng khai quật.

Hành trình 10 ngày đêm tiếp cận lòng hang Đá Sập là một cuộc chiến đầy cam go của các chiến sĩ thời bình trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên hoang dã. Để đến được cửa hang, cả đội phải gùi thồ những trang thiết bị nặng nề, đi bộ hơn một tiếng đồng hồ vượt qua những con dốc dựng đứng trơn trượt dưới cái nắng như đổ lửa của miền Trung. Cửa hang sau hơn nửa thế kỷ bị cây rừng phủ kín, chật hẹp đến mức chỉ vừa khít một người chui lọt và bên trong hoàn toàn tăm tối, thiếu oxy.

Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm, Phân đội trưởng Phân đội 3, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng nhớ lại: "Trong hang tối tăm, chúng tôi phải đội đèn pin trên đầu suốt cả ngày dài. Gặp những tảng đá sập chắn ngang, anh em dùng xà beng nạy, vần từng khối đá".

Sau mười ngày kiên trì sàng lọc từng nắm đất dưới dòng suối ngầm lạnh ngắt, những di vật đầu tiên như chiếc bình tông, dép rọ dần lộ diện, dẫn lối cho việc tìm thấy và cất bốc thành công 5 hài cốt liệt sĩ.

Đưa hài cốt từ hang Đá Sập xuống núi. Ảnh: Bích Vân

Tuy nhiên, việc cất bốc gặp muôn vàn khó khăn khi hài cốt gần như đã mủn ra, lẫn vào đất đá ẩm ướt.

Thiếu tá Lâm chia sẻ thêm: "Tôi phải trực tiếp dùng xẻng nhỏ đưa đất lên, rồi cẩn thận sàng lọc tỉ mỉ từng chút một để không bỏ sót bất kỳ phần xương thịt hay di vật nào của các bác".

Ký ức trận bom oanh tạc suốt 3 giờ

Nhìn lại lịch sử, hang Thương Nghiệp (sau này là hang Đá Sập) từng là cứ điểm hậu cần, cứu thương và trung chuyển lương thực trọng yếu của Đoàn Pháo binh 575 thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà. Nơi đây là mái nhà che chở cho hàng trăm cán bộ, chiến sĩ trước sự lùng sục gắt gao của kẻ thù.

Ký ức đau thương ấy nổ ra vào sáng ngày 25/4/1969. Một biên đội máy bay phản lực F4 ào tới trút bom dồn dập suốt nhiều tiếng đồng hồ, biến cả dãy núi Sơn Gà thành một biển lửa tàn khốc. Tiếng bom nổ chát chúa xé toạc bầu trời, đất đá rung chuyển dữ dội dưới sức nóng và áp lực khủng khiếp của hàng loạt bom tấn liên tiếp dội xuống dồn dập.

Thượng tá Lê Huy Từ thắp nhang tưởng niệm đồng đội. Ảnh: Bích Vân

Thượng tá Lê Huy Từ xúc động nhớ lại khoảnh khắc đối mặt với tử thần khi một quả bom nặng khoảng 250kg đâm trúng nóc hang bên cạnh nhưng may mắn bẹp ngòi: "Chúng tôi thoát chết trong gang tấc, nhưng xung quanh, nhiều hang đá đã sập kín".

Trận oanh tạc tàn khốc đã làm sụp đổ hoàn toàn hệ thống hang đá tự nhiên vững chãi, những khối đá khổng lồ bằng cả gian nhà đổ ụp xuống, bít kín mọi lối ra vào.

Nằm sâu trong lòng núi, hàng chục chiến sĩ bị chôn vùi trong bóng tối và đất đá ngổn ngang. Đồng đội đứng bên ngoài hoàn toàn bất lực trước đống đổ nát nghìn tấn đè nặng lên nhau, chỉ biết gạt nước mắt gào khóc khi nghe những tiếng kêu cứu yếu ớt cứ thế lịm dần rồi tắt hẳn sau những kẽ đá sâu thẳm, lạnh ngắt. Trận bom năm ấy đã cướp đi sinh mạng của hơn chục người, riêng Đoàn Pháo binh 575 có 6 chiến sĩ mãi mãi gửi lại thân xác tuổi xuân nơi hang tối sâu thẳm.

Hy vọng vào việc xét nghiệm ADN

Trong số 5 hài cốt được quy tập lần này, việc phát hiện một mẫu sinh phẩm còn đủ điều kiện để tiến hành giám định ADN đã thắp lên tia hy vọng vô cùng lớn lao cho các gia đình thân nhân.

Có mặt tại buổi lễ truy điệu từ rất sớm, chị Phạm Thị Thu lặn lội từ Hà Nội vào với mong muốn tìm lại cốt nhục của người cha chồng là liệt sĩ Nguyễn Huy Nhự.

Chị Phạm Thị Thu (ngoài cùng bên phải) xúc động bật khóc tại lễ an táng hài cốt liệt sĩ. Ảnh: Bích Vân

Suốt 36 năm làm dâu, dù chưa một lần biết mặt cha, chị vẫn luôn chu đáo hương khói và nhiều lần lên tận cửa hang Đá Sập để cầu nguyện với niềm đau đáu khôn nguôi.

Đứng bên phần mộ của các liệt sĩ, chị Thu nghẹn ngào nói, dù chưa biết chắc chắn trong 5 hài cốt tìm thấy có bố chồng tôi hay không, nhưng nhìn các bác được đưa ra khỏi hang tối, tôi vô cùng xúc động và tự hào".

"Gia đình chúng tôi hy vọng việc lấy mẫu xét nghiệm ADN đối chiếu với mẫu sinh phẩm vừa tìm thấy, có thể xác định được bố tôi và các đồng đội, để các liệt sĩ sớm được gọi đúng tên, trở về trong vòng tay gia đình", chị Thu chia sẻ.

Chị Thu mong muốn sớm xác định được hài cốt của người thân. Ảnh: Bích Vân

Chiều muộn ngày 14/7, lễ truy điệu và an táng 5 liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Đại Đồng đã diễn ra trang nghiêm theo nghi thức quân đội. Khi những chiếc tiểu quách phủ cờ đỏ sao vàng được hạ huyệt, những giọt nước mắt tri ân đã hòa cùng đất cát quê hương để đón các anh về.

Quy tập hài cốt 5 liệt sĩ tại Nghĩa trang Hà Nha. Ảnh: Bích Vân

Những sợi nắng cuối ngày chiếu rọi lấp lánh qua từng hàng mộ phần như một sự chở che, ôm ấp của đất mẹ dành cho những người con dũng cảm.

Sau 57 năm chịu lạnh lẽo nơi đáy hang tối tăm, giờ đây các anh đã thực sự được trở về, nằm yên bình bên cạnh đồng đội trong lòng đất mẹ yên bình.