Các nền tảng tiểu thuyết Trung Quốc quay lưng với AI

Sau khi tích cực đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào hỗ trợ sáng tác, nhiều nền tảng tiểu thuyết trực tuyến lớn tại Trung Quốc bắt đầu siết chặt việc sử dụng công nghệ này do lo ngại làm suy giảm chất lượng nội dung, gia tăng đạo văn và khiến độc giả rời bỏ.

Các nền tảng tiểu thuyết Trung Quốc dần siết chặt sử dụng AI nhằm đảm bảo chất lượng nội dung. (Ảnh minh họa)

AI từng là trợ thủ đắc lực

Gordon Sheng, kỹ sư xây dựng 32 tuổi, là một trong những tác giả mới nổi nhờ AI. Sau hơn 20 năm đọc tiểu thuyết mạng, anh quyết định thử sáng tác bằng cách sử dụng DeepSeek để xây dựng cốt truyện về một vụ ly hôn đầy kịch tính.

AI chỉ mất khoảng 5 phút để hoàn thiện tác phẩm. Sheng đăng truyện lên nền tảng tiểu thuyết Tomato Novel và thu hút hơn 5.500 lượt đọc sau 10 ngày.

“Dù AI viết chưa hay, nó vẫn làm tốt hơn tôi”, Sheng nói.

Tiểu thuyết mạng xuất hiện từ các diễn đàn Internet Trung Quốc những năm 1990 và phát triển thành một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD. Các tác phẩm thường được đăng theo từng chương trên điện thoại, xoay quanh những chủ đề dễ thu hút người đọc như báo thù, xuyên không, võ hiệp hay tình cảm.

Những “ông lớn” công nghệ như ByteDance, Tencent và Baidu đều sở hữu các nền tảng tiểu thuyết trực tuyến hàng đầu Trung Quốc, tạo doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm từ quảng cáo, thuê bao và bản quyền chuyển thể.

Không chỉ phát triển trong nước, nhiều công ty Trung Quốc cũng đưa mô hình ứng dụng đọc truyện sang Mỹ và nhiều thị trường quốc tế.

Trong giai đoạn AI bùng nổ, các nền tảng này tích cực khuyến khích tác giả sử dụng công nghệ để tăng năng suất.

Năm 2023, China Literature - công ty văn học thuộc Tencent - ra mắt công cụ AI có thể tạo tên nhân vật và phát triển một ý tưởng sơ khai thành cốt truyện hoàn chỉnh hơn.

CEO Hou Xiaonan khi đó ví AI như hệ thống hỗ trợ lái trên ôtô, giúp người viết sáng tác nhanh hơn chứ không thay thế hoàn toàn con người.

China Literature sở hữu hai nền tảng nổi tiếng là Qidian, hướng đến độc giả nam, và Jinjiang chủ yếu phục vụ độc giả nữ. Công ty cũng đã sử dụng AI để dịch hơn 17.000 tiểu thuyết lên nền tảng WebNovel, phục vụ các thị trường như Mỹ, Ấn Độ và Brazil.

Trong khi đó, ByteDance bổ sung “trợ lý tác giả” trên Tomato Novel vào năm 2024. Công cụ này giúp người viết tra cứu kiến thức lịch sử, khoa học và gợi ý khi bí ý tưởng.

AI sau đó tiếp tục phát triển mạnh hơn.

Junxian Ma, nhà phát triển tại Bắc Kinh, xây dựng InkOS - hệ thống sáng tác tự động gồm nhiều tác nhân AI. Một AI chịu trách nhiệm xây dựng cốt truyện, AI khác viết từng chương, trong khi một AI thứ ba rà soát lỗi logic và phát hiện những cách diễn đạt lặp lại.

Ông Ma cho biết hơn 50.000 người đã tải hệ thống này và một số đã kiếm được tiền nhờ xuất bản truyện AI trên Tomato Novel.

Độc giả bắt đầu quay lưng

Việc lạm dụng AI viết văn khiến không ít độc giả bức xúc. Trên mạng xã hội Xiaohongshu, nhiều người chia sẻ ảnh chụp màn hình cho thấy các gợi ý (prompt) dành cho AI vô tình xuất hiện ngay giữa nội dung tiểu thuyết.

Một số độc giả cho biết họ dễ nhận ra tác phẩm viết bằng AI nhờ những phép so sánh bất thường hoặc các mẫu câu lặp đi lặp lại.

“Thật lãng phí thời gian khi đọc tác phẩm như vậy”, Yang Zhou, lập trình viên yêu thích tiểu thuyết huyền huyễn, chia sẻ và cho biết anh sẵn sàng chờ đợi những tác phẩm được tác giả đầu tư và cập nhật chậm hơn thay vì đọc các câu chuyện được AI sản xuất hàng loạt.

Không chỉ độc giả, các nhà văn cũng lo ngại AI sẽ làm gia tăng tình trạng vi phạm bản quyền.

Năm 2024, nhiều tác giả phản đối Tomato Novel sau khi nền tảng này yêu cầu được sử dụng tác phẩm của họ để huấn luyện AI. Trước phản ứng mạnh mẽ, Tomato Novel phải cho phép tác giả từ chối tham gia chương trình.

Một số công cụ AI thậm chí còn quảng bá khả năng phân tích cốt truyện của tác phẩm nổi tiếng rồi viết lại thành một cuốn tiểu thuyết mới.

Các nền tảng bắt đầu siết chặt

Trước áp lực từ cả tác giả và độc giả, nhiều nền tảng đã thay đổi chính sách.

Trong tuyên bố năm 2025, nhà sáng lập Jinjiang Huang Yanming yêu cầu tác giả chỉ sử dụng AI để tìm kiếm tư liệu hoặc hiệu đính, đồng thời khuyến khích độc giả báo cáo những tác phẩm nghi ngờ do AI sáng tác. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rất khó xác định một cuốn tiểu thuyết được AI tham gia ở mức độ nào.

Tomato Novel hiện giới hạn số lượng từ mỗi tài khoản được phép đăng mỗi ngày. Riêng tháng 6 vừa qua, nền tảng này đã từ chối hơn 104.000 bản thảo “chất lượng thấp”, bao gồm cả tác phẩm do AI tạo ra.

Xiang Ren, giảng viên cao cấp tại Đại học Sydney (Australia), người chuyên nghiên cứu ngành xuất bản kỹ thuật số của Trung Quốc, cho rằng các nền tảng đang phải cân bằng giữa lợi ích AI mang lại và nguy cơ đánh mất tính chân thực của tác phẩm.

Ông Xiang cho biết, các nền tảng miễn phí như Tomato Novel chấp nhận AI dễ dàng hơn vì doanh thu chủ yếu đến từ quảng cáo, trong khi những nền tảng thu phí như Jinjiang phải duy trì chất lượng nội dung để giữ chân người đăng ký.

Dù vậy, nhiều tác giả vẫn coi AI là công cụ giúp họ hiện thực hóa ý tưởng.

Sheng cho biết AI chỉ đảm nhận việc diễn đạt, còn giá trị và logic của câu chuyện vẫn do anh quyết định. Trong quá trình biên tập, anh cũng phải sửa nhiều lỗi mà AI mắc phải. Chẳng hạn, có lần AI viết một người cha nhắn tin cho con gái dù cả hai đang đứng cạnh nhau.

“Rất nhiều người có ý tưởng cho một câu chuyện nhưng không biết cách thể hiện”, Sheng nói. “AI đã lấp đầy khoảng trống đó”.