Các nước cho học sinh tiếp cận AI đến đâu?

Nhiều nước đang đặt những giới hạn khác nhau với việc học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI): Có nơi cho làm quen từ tiểu học nhưng chưa dùng AI tạo sinh, có nơi cấm học sinh nhỏ tuổi tự sử dụng, trong khi một số nước căn cứ vào độ tuổi, năng lực và mục tiêu học tập.

Học sinh sử dụng công nghệ trong lớp học tại Pháp. Ảnh: EDTECH INNOVATION HUB.

Học sinh sử dụng công nghệ trong lớp học tại Pháp. Ảnh: EDTECH INNOVATION HUB.

Học về AI trước, dùng AI sau

Sự hiện diện ngày càng sâu của AI trong đời sống đặt trường học trước một câu hỏi: Trẻ nên được làm quen với công nghệ này từ bao giờ và khi nào có thể trực tiếp sử dụng? Cách các hệ thống giáo dục lựa chọn cho thấy không có một mô hình chung, với những độ tuổi và mức độ kiểm soát khác nhau.

Tại Singapore, học sinh được tiếp cận AI theo từng giai đoạn. Ở những năm đầu tiểu học như lớp 1-2, các em chưa học ứng dụng AI mà chủ yếu làm quen với những khái niệm đơn giản như AI là gì, xuất hiện ở đâu và cần ứng xử thế nào với công nghệ này.

Khoảng lớp 4, học sinh mới từng bước trực tiếp sử dụng một số công cụ AI trong môi trường học tập có kiểm soát, dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Bộ Giáo dục Singapore cũng đưa năng lực hiểu và sử dụng AI vào chương trình học, hoạt động ngoại khóa và tài nguyên tự học theo từng giai đoạn phát triển.

Chương trình Code for Fun ở bậc tiểu học và trung học sẽ được bổ sung kỹ năng AI và triển khai tại tất cả trường từ năm 2027. Nội dung về an toàn, ứng xử trong môi trường số cũng bao gồm việc kiểm chứng thông tin do AI tạo ra và nhận biết nội dung giả mạo bằng AI.

Pháp cũng phân biệt giữa việc học về AI và trực tiếp sử dụng AI tạo sinh. Theo Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp, học sinh từ bậc tiểu học được làm quen với những kiến thức cơ bản về AI nhưng chưa trực tiếp sử dụng AI tạo sinh. Từ lớp 4e, tương đương khoảng 13-14 tuổi, học sinh mới được sử dụng AI tạo sinh trong lớp ở mức hạn chế, có kiểm soát và có giáo viên hướng dẫn.

Lên THPT, việc sử dụng có thể chủ động hơn nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ học tập do giáo viên xác định. Pháp cũng quy định việc dùng AI tạo sinh để làm bài mà không được giáo viên cho phép và không có phần lao động trí tuệ của học sinh có thể bị xem là gian lận. Các trường không được yêu cầu học sinh tạo tài khoản cá nhân trên những dịch vụ AI đại chúng.

Trung Quốc cũng cho học sinh tiếp cận AI từ tiểu học nhưng đặt giới hạn trực tiếp với AI tạo sinh. Theo hướng dẫn năm 2025 về sử dụng AI tạo sinh cho học sinh tiểu học và trung học, học sinh tiểu học không được tự mình sử dụng chức năng tạo nội dung mở của AI.

Ở cấp này, các em chủ yếu làm quen với AI thông qua trải nghiệm và nhận biết những ứng dụng cơ bản như nhận dạng giọng nói, phân loại hình ảnh hoặc công cụ lập trình trực quan. Sang THCS, học sinh bắt đầu được hướng dẫn phân tích tính hợp lý của nội dung do AI tạo ra và kiểm chứng thông tin bằng nhiều nguồn. Đến THPT, việc sử dụng AI mới mở rộng sang học tập, nghiên cứu và khám phá sâu hơn.

Nhật Bản không đặt một mốc lớp chung cho cả nước. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản, việc cho học sinh sử dụng AI cần xét đến giai đoạn phát triển, năng lực sử dụng thông tin và rủi ro của từng công cụ. Bộ này không khuyến nghị áp dụng cứng nhắc theo hướng cấm đồng loạt hoặc bắt buộc tất cả học sinh sử dụng AI.

Theo hướng dẫn này, học sinh có thể tự thảo luận và hình thành ý kiến trước, sau đó dùng AI để tìm thêm những góc nhìn còn thiếu; hoặc tự viết văn bản trước rồi mới sử dụng AI hỗ trợ rà soát, chỉnh sửa.

Tại Australia, khung về AI tạo sinh trong trường học yêu cầu công nghệ phải phục vụ mục tiêu học tập, hỗ trợ tư duy và sáng tạo của học sinh, đồng thời bảo đảm an toàn, quyền riêng tư và trách nhiệm. Các hoạt động và bài đánh giá cũng phải xác định rõ AI được phép sử dụng ở mức nào.

Cấm tự dùng, nhưng không đứng ngoài AI

Nga và New York (Mỹ) thể hiện cách tiếp cận thận trọng hơn đối với học sinh nhỏ tuổi.

Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục Nga công bố ngày 26/9, học sinh lớp 1-4 không được “dùng AI một cách độc lập”. Giáo viên có thể sử dụng AI để chuẩn bị bài học hoặc hoạt động ngoại khóa. Đến lớp 5-9, học sinh được dùng AI cho những nhiệm vụ như tìm kiếm, sắp xếp thông tin, hiểu khái niệm phức tạp, trực quan hóa tài liệu, lập mô hình nhanh và kiểm tra giả thuyết trong bài học. Ở lớp 10-11, phạm vi được mở rộng sang nghiên cứu và dự án, như phân tích tập dữ liệu lớn, xây dựng mô hình dự đoán, tự động hóa phép tính và tạo tài liệu trực quan.

Với giáo viên, AI có thể được sử dụng ở nhiều khâu, từ chuẩn bị tài liệu đến phân tích kết quả học tập. Tuy nhiên, mọi tài liệu do AI tạo ra phải được kiểm tra về độ chính xác, sự phù hợp với phương pháp dạy học, chương trình giáo dục và độ tuổi học sinh. Giáo viên không được tải thông tin về học sinh, phụ huynh và nhân viên nhà trường lên các dịch vụ AI.

Bộ trưởng Giáo dục Nga Sergey Kravtsov nhấn mạnh công nghệ kỹ thuật số nên hỗ trợ giáo viên chứ không thay thế họ; học sinh cũng cần hiểu sâu bài học thay vì chỉ hoàn thành bài tập bằng công nghệ. “Tư duy phản biện, an ninh thông tin và thái độ có trách nhiệm đối với quá trình giáo dục là đặc biệt quan trọng khi sử dụng AI. Kết quả của mạng nơ-ron không thể được coi là tuyệt đối chính xác”, ông nói.

New York cũng hạn chế mạnh việc sử dụng AI ở học sinh nhỏ tuổi. Theo chính sách được công bố ngày 2/9, khoảng 600.000 học sinh từ mẫu giáo đến hết lớp 8 tại các trường công lập sẽ không được sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong năm học mới. Chính sách áp dụng trong một năm và có thể được gia hạn hoặc điều chỉnh.

Thành phố dự kiến vô hiệu hóa tính năng AI trên khoảng 40 công cụ giáo dục đang được sử dụng trong trường công. Những phần mềm không thể loại bỏ tính năng AI sẽ bị ngừng sử dụng. ChatGPT và Claude cũng bị chặn ở các cấp học.

Với học sinh THPT, lệnh cấm toàn diện không áp dụng. Thành phố dự kiến tổ chức các lớp về “kiến thức AI” hai lần mỗi năm và thử nghiệm một số nền tảng AI được lựa chọn, dưới sự giám sát của giáo viên. Học sinh cũng được làm quen với tư duy phản biện trong thời đại AI.

Giáo viên vẫn được dùng AI để hỗ trợ soạn giáo án và xử lý một số công việc hành chính, nhưng không được sử dụng công nghệ này để chấm điểm hoặc đánh giá học sinh.

Thị trưởng New York Zohran Mamdani cho rằng trẻ em cần sự tương tác trực tiếp với giáo viên và bạn bè để phát triển khả năng tư duy. Giám đốc Sở Giáo dục thành phố Kamar Samuels chỉ ra một thách thức khác: kiểm soát việc học sinh sử dụng AI để làm bài tập ở nhà.

Nhìn từ các cách tiếp cận trên, học sinh không bị đặt ra ngoài AI, nhưng việc tiếp cận công nghệ này được phân tầng theo tuổi, mục tiêu và mức độ kiểm soát. Với học sinh nhỏ, trọng tâm thường là hiểu AI, nhận biết khả năng và giới hạn của công nghệ; khi lớn hơn, các em mới từng bước được sử dụng AI trong học tập, nghiên cứu và dự án.

Câu hỏi chung không chỉ là có cho học sinh dùng AI hay không, mà là AI được phép làm phần việc nào trong quá trình học tập, ở độ tuổi nào và với sự giám sát ra sao. Ranh giới ấy đang tiếp tục được thử nghiệm và điều chỉnh trong thực tế giáo dục.

Phương Oanh

Nguồn Đại Đoàn Kết: https://daidoanket.vn/cac-nuoc-cho-hoc-sinh-tiep-can-ai-den-dau.html