Cách làm hay từ các tổ hỗ trợ nghiệp vụ tòa án khu vực

Một phiên tòa hình sự được tổ chức công khai tại Tòa án Nhân dân khu vực 1.

Cùng với việc tổ chức sắp xếp lại hệ thống tòa án, Quốc hội đã sửa đổi nhiều luật, bộ luật theo hướng tăng thẩm quyền xét xử, giải quyết án đối với tòa án các khu vực. Theo đó, từ ngày 1/7/2025, tòa án cấp khu vực chịu trách nhiệm giải quyết sơ thẩm nhiều loại vụ, việc phức tạp, trước đây thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án cấp tỉnh. Trong khi đó, sau sắp xếp, hầu hết tòa án khu vực trên địa bàn tỉnh còn gặp khó khăn về cơ sở vật chất, biên chế bộ máy. Phần nhiều cán bộ, công chức giữ chức danh tư pháp còn chưa có nhiều kinh nghiệm trong xét xử, giải quyết các loại vụ, việc khó, phức tạp. Quá trình giải quyết vụ, việc dân sự, hành chính gặp khó khăn do nhiều loại hồ sơ, tài liệu của cơ quan quản lý nhà nước có liên quan bị thất lạc,...

Cùng với đó, việc Quốc hội thông qua các luật, bộ luật sửa đổi về hình sự, dân sự cũng đặt ra yêu cầu đội ngũ thẩm phán, thư ký tòa án phải dành thời gian học tập, nghiên cứu để kịp thời nắm bắt, áp dụng vào hoạt động chuyên môn. Ví như, khung hình phạt theo khoản 1 của tội danh “Tàng trữ trái phép chất ma túy”, được điều chỉnh từ 3 năm tù đến 5 năm tù, thay cho mức cũ là từ 1 năm tù đến 5 năm tù. Hoặc khung hình phạt theo khoản 1 của tội danh “Mua bán trái phép chất ma túy” đã tăng lên mức từ 3 năm tù đến 7 năm tù, thay cho mức từ 2 năm tù đến 7 năm tù so với trước đây. Thêm vào đó, việc xác định tội danh để định khung hình phạt với một hành vi phạm tội hình sự đôi lúc cũng gặp khó khăn do căn cứ rất mong manh. Ví như tội danh “Gian lận trong kinh doanh bảo hiểm” và tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”;...

Trong bối cảnh đó, ngoài chủ động phát động các phong trào thi đua “Vì công lý”, Tòa án Nhân dân tỉnh đã động viên cán bộ, công chức tòa án hai cấp nỗ lực “phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư”, chủ động nghiên cứu, tìm hiểu quy định mới của pháp luật. Đồng thời tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn nhằm nâng cao trình độ, năng lực, kỹ năng xét xử, giải quyết các loại án. Thường xuyên kiểm tra, theo dõi, đôn đốc tiến độ giải quyết án, kịp thời phát hiện tồn tại, hạn chế, để tổ chức rút kinh nghiệm trong toàn ngành.

Đáng chú ý, từ tháng 11/2025, Tòa án Nhân dân tỉnh đã thành lập 4 tổ hỗ trợ nghiệp vụ cho các tòa án khu vực trong xét xử, giải quyết án và hành chính tư pháp: Hình sự; Dân sự và hôn nhân gia đình; Hành chính; và Tổ hỗ trợ về hành chính tư pháp, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin. Các tổ thường xuyên được kiện toàn theo thực tiễn tình hình, do chánh, trưởng các phòng, tòa làm tổ trưởng, với sự tham gia của các thẩm phán, thư ký tòa vững vàng về chuyên môn, nghiệp vụ, giàu kinh nghiệm qua thực tiễn xét xử, giải quyết án.

Thẩm phán Lê Thị Hiệu, Chánh tòa Hành chính, Tòa án Nhân dân tỉnh cho biết: Các tổ hoạt động theo nguyên tắc hướng dẫn, hỗ trợ, trao đổi nghiệp vụ. Tuyệt đối không làm thay chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của thẩm phán được phân công giải quyết vụ việc. Thông qua đó vừa góp phần nâng cao chất lượng, tiến độ xét xử, giải quyết vụ, việc, vừa bảo đảm nguyên tắc độc lập xét xử của thẩm phán, hội thẩm Nhân dân theo quy định của pháp luật.

Theo đó, trên cơ sở đề nghị của các thẩm phán tòa khu vực, các tổ hỗ trợ nghiệp vụ đã trao đổi, hướng dẫn trực tiếp đối với từng vụ, việc cụ thể. Tổ chức các buổi họp chuyên đề để thảo luận, thống nhất cách hiểu và áp dụng pháp luật trong nhiều vụ việc mà ranh giới để xác định tội danh rất mong manh. Đồng thời hỗ trợ, giải đáp các khó khăn, vướng mắc của thẩm phán. Từ đó tổng hợp các vấn đề nghiệp vụ phát sinh để xây dựng tài liệu hướng đẫn, phục vụ công tác nghiên cứu, tham khảo tại các đơn vị.

Đối với những vụ việc có tính chất đặc biệt phức tạp, hoặc còn nhiều quan điểm khác nhau trong áp dụng pháp luật, Tòa án Nhân dân tỉnh tổ chức nghiên cứu, trao đổi tập thể, hoặc báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền nhằm bảo đảm giải quyết đúng pháp luật và thống nhất trong toàn hệ thống.

Nhìn nhận về cách làm này, Thẩm phán Lê Xuân Vinh, Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 10 cho biết: Được Tòa án Nhân dân tỉnh hỗ trợ, hướng dẫn nghiệp vụ, các thẩm phán, thư ký tòa án của đơn vị nắm vững hơn về quy trình, thủ tục tố tụng, danh mục hồ sơ tài liệu cần thu thập trong các vụ việc dân sự, hành chính, nhất là những tranh chấp phức tạp, kéo dài. Thông qua cách làm này, không những góp phần nâng cao chất lượng, đảm bảo tiến độ xét xử, giải quyết án, mà còn giúp nâng cao trình độ, năng lực, kinh nghiệm cho cán bộ, công chức giữ chức danh tư pháp.

Với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp, từ 1/7/2025 đến 31/5/2026, mặc dù số lượng thụ lý tăng 7% với 15.572 vụ, việc các loại, song tòa án hai cấp đã giải quyết 11.864 vụ, việc, đạt tỷ lệ 76,2%, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước. Số còn lại đang được giải quyết trong thời hạn luật định. Chất lượng giải quyết, xét xử tiếp tục được nâng lên. Tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan của thẩm phán giảm sâu so với cùng kỳ trước khi sáp nhập. Cùng với đó, tòa đã hoàn thành số hóa toàn bộ dữ liệu án hôn nhân gia đình với tổng số 59.279 hồ sơ ly hôn...