Cách Maria Montessori xây dựng kỷ luật cho trẻ nhỏ

Tác giả: E.M. Standing / Light Books và NXB Dân trí

Di sản Maria Montessori: Lý thuyết, Thực hành và Tác động toàn cầu

Cuốn sách không chỉ trình bày những nguyên lý cốt lõi trong phương pháp Montessori, một phương pháp giáo dục tiên phong chú trọng vào sự phát triển tự nhiên, tự do và độc lập của trẻ em, mà còn khắc họa rõ nét tầm ảnh hưởng của bà Maria Montessori đến nền giáo dục toàn cầu.

Cách Maria Montessori xây dựng kỷ luật cho trẻ nhỏ

Maria Montessori cho rằng không nên lạm dụng hình phạt hay phần thưởng để đưa trẻ nhỏ vào khuôn phép. Bà dùng sự nhẫn nại, để con trẻ hiểu rằng chúng nên làm điều tốt.

Theo Maria Montessori không nên lạm dụng hình phạt để ép trẻ vào khuôn phép. Ảnh minh họa: Một cảnh trong phim Maria Montessori.

Khi nhớ đến lý do chính khiến Casa dei Bambini [1] đầu tiên ra đời - là vì những đứa trẻ ở đó rất mất trật tự - thì sự “bộc lộ bản thân” tiếp theo của chúng lại càng đáng kinh ngạc. Tuần này nối tuần khác trôi đi và khi các em dần quen với nếp sống mới, một sự thay đổi kỳ diệu và hạnh phúc xuất hiện nơi các em.

Từ chỗ ngang bướng, các em trở nên hoàn toàn trái ngược. Dường như một dạng thiện lành mới đã nảy nở bên trong các em, và khi nó lớn dần lên, những thói quen vô tổ chức tự nhiên rơi rụng, giống như cánh hoa hé nở khiến lớp vảy lá bung ra. Chúng bắt đầu thể hiện một tinh thần kỷ luật tự giác phi thường, cùng với đó là sự bình an trong tâm hồn và lòng tôn trọng sâu sắc dành cho quyền lợi của người khác.

Đó là kỷ luật tự phát, xuất phát từ bên trong. (Như ta đã biết, trong lớp Montessori không dùng phần thưởng hay hình phạt.) Những đứa trẻ đã thay đổi này di chuyển trong thế giới nhỏ bé của mình một cách nhẹ nhàng và trật tự, mỗi em đều chuyên tâm làm việc của riêng mình. Các em tự chọn học cụ, ngồi vào bàn và làm việc, không làm phiền bạn khác, và sau đó tự giác cất vật dụng khi đã xong việc.

Những cử động cơ thể của các em trở nên hài hòa hơn, nét mặt cũng thư thái và đầy niềm vui. Ở các em mọi thứ đều biểu lộ một mối quan tâm sống động hơn đối với cuộc sống, và cùng với đó là một dáng vẻ trang nghiêm mới mẻ.

Các em trông giống như và thực sự đã trở thành những cá nhân độc lập, có khả năng lựa chọn và thực hiện hành động của riêng mình. Các em không lạm dụng sự tự do đã được trao cho mình. Trái lại, chính sự tự do ấy lại là phương tiện để các em bộc lộ khả năng tự kỷ luật mới mẻ này.

Sự độc lập mà các em đạt được không hề làm giảm đi lòng tôn trọng đối với thẩm quyền. Trên thực tế, chúng trở nên ngoan ngoãn đến mức người phụ nữ trông nom các em một ngày nọ nói với Bác sĩ Montessori: “Bọn trẻ sẵn sàng làm mọi điều tôi nói, khiến tôi bắt đầu cảm thấy mình phải có trách nhiệm với từng lời thốt ra.” Câu nói này gợi nhớ đến một nhận xét mà tác giả từng nghe từ một cô giáo Montessori giàu kinh nghiệm tại một trường ở London khoảng hai mươi năm sau [2].

Cô ấy kể về các học sinh của mình: “Chúng ngoan ngoãn đến mức nếu muốn một em hay một nhóm làm điều gì đó vào một thời điểm nhất định, người ta phải cẩn thận giải thích trước khi nào nên làm rồi mới nói làm gì, nếu không, bọn trẻ sẽ thực hiện mệnh lệnh ngay lập tức.”

Về sau, khi các trường Montessori bắt đầu được thành lập ở khắp các nước châu Âu và cả ngoài châu Âu, hiện tượng tự kỷ luật này vẫn tiếp tục xuất hiện một cách đều đặn. Và điều đó vẫn đúng cho đến ngày nay. Nhiều giáo viên dạy theo phương pháp tập thể truyền thống không tin rằng sự kỷ luật tự phát này có thể xảy ra trong một lớp học gồm bốn mươi trẻ dưới sáu tuổi.

Họ cho rằng những mô tả như được trình bày ở đây, hoặc ở nơi khác, hẳn là có phần phóng đại - cho đến khi họ bước vào một lớp học Montessori vận hành tốt và tận mắt chứng kiến. Thậm chí dù tận mắt chứng kiến, một số người vẫn thấy quá khó tin. Tôi biết một người đàn ông, vốn là giảng viên về giáo dục, thay vì tin vào điều mình thấy lại quay ra cho rằng tất cả những đứa trẻ tưởng như tự do này thực chất đã bị thôi miên.[3]

[1] Trường học đầu tiên của Maria Montessori ở Italy.

[2] Mẹ Isabel Eugénie tôn kính, là Hiệu trưởng của Trường Đào tạo Maria Assumpta, Kensington Square, London.

[3] Điều đó gợi nhớ đến người đàn ông ở sở thú lần đầu tiên nhìn thấy một con hươu cao cổ và nói: “Tôi không tin nổi!”