Cách 'soi' dữ liệu chuẩn khi mua hàng ngoại

Quét mã vạch chưa chắc tránh được hàng giả

Cứ đến thời điểm gần cuối năm, chị Hoàng Oanh (phường Diên Hồng, TPHCM) lại lên các trang mạng xã hội chuyên gom đơn hàng xách tay từ nước ngoài để đặt mua siro tăng đề kháng, canxi và sữa hạt óc chó hữu cơ cho con nhỏ.

Người bán cam kết “hàng đi máy bay”, đóng thùng kèm hóa đơn tính tiền của chuỗi siêu thị Chemist Warehouse hoặc Costco nên chị khá yên tâm.

Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá đường dây làm giả gần 20 triệu sản phẩm ngoại. Ảnh: CÔNG AN THANH HÓA

Giống như chị Oanh, nhiều chị em khác cũng rỉ tai nhau về cách kiểm tra hàng ngoại thủ công này. Một số khác kỹ hơn thì dùng các ứng dụng quét mã vạch, mã QR như Barcode Scanner, iCheck để kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.

Ông Nguyễn Viết Hồng, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TPHCM, cho rằng, nhiều người lầm tưởng mã QR là bằng chứng khẳng định hàng thật.

Thực tế, mã QR chỉ là một dạng mã hóa dữ liệu. Bất kỳ ai cũng có thể tự tạo mã QR bằng các công cụ miễn phí trên mạng. Kẻ gian có thể mua một sản phẩm thật, sao chép y nguyên mã QR, mã vạch và thông tin như số lô, hạn dùng, nhà xưởng, sau đó in mã này hàng loạt dán lên các sản phẩm giả.

Khi quét bằng điện thoại thông thường, đường link và dữ liệu vẫn trả về thông tin của sản phẩm chính hãng, khiến người tiêu dùng lầm tưởng mình đang cầm trên tay sản phẩm chuẩn. Do đó, có khi chỉ dựa vào thao tác quét mã QR, mã vạch đơn thuần thì không thể phân biệt được hàng thật hay hàng giả.

Để ngăn chặn sao chép, con tem trên sản phẩm không thể chỉ in một mã QR đơn giản mà phải kết hợp các giải pháp công nghệ chống giả đa tầng.

Ông Nguyễn Viết Hồng cho biết, không chỉ các đơn vị sản xuất trực tiếp, mà các doanh nghiệp nhập khẩu và phân phối độc quyền uy tín hiện nay đều chủ động dán tem chống giả kết hợp công nghệ đa tầng trên sản phẩm khi đưa ra thị trường.

Khi ứng dụng các công nghệ này, doanh nghiệp thường công bố thông tin trên website về cách kiểm tra tem, tập huấn cho hệ thống đại lý, nhân viên bán hàng để hướng dẫn trực tiếp cho khách.

“Trước khi mua, người tiêu dùng nên hỏi trực tiếp nhân viên bán hàng hoặc chủ động kiểm tra thông tin từ website chính thức của hãng về cách phân biệt tem chống giả của lô sản phẩm đó”, ông Nguyễn Viết Hồng hướng dẫn.

Nhận diện nhãn mác hàng ngoại

Theo TS Phan Thế Đồng, Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng thực phẩm TPHCM, nhiều người tiêu dùng vẫn còn mù mờ về các thuật ngữ quy ước quốc tế trên nhãn mác, tạo điều kiện cho hàng kém chất lượng tung hoành.

Đầu tiên là “use by” (hạn an toàn, quá ngày phải bỏ) và “best before” (hạn chất lượng, quá ngày vẫn có thể dùng nhưng giảm chất lượng). Không ít người bán hàng thường tư vấn thiếu trách nhiệm rằng, với nhãn sản phẩm có cụm từ “best before” nếu quá hạn 5-6 tháng thì dùng vẫn tốt, không ảnh hưởng gì.

Về mặt hóa học và dược lý, các vi chất dinh dưỡng và hoạt chất sinh học luôn biến động và phản ứng theo thời gian cũng như điều kiện nhiệt độ, độ ẩm bảo quản. Khi nhà sản xuất đưa ra hạn sử dụng thì đây là thời điểm an toàn của sản phẩm. Qua mốc đó, hoạt chất chắc chắn bị suy giảm nghiêm trọng.

Người dùng uống vào có thể không bị ngộ độc cấp tính, nhưng hoàn toàn mất đi hiệu quả mong muốn, tức là mất tiền thật mà mua về giá trị ảo.

Cạnh đó, nhiều hội nhóm online thường trưng ra cuống vé máy bay, phôi vận đơn hàng không để cam kết “hàng chuẩn bay”. Tuy nhiên đây hoàn toàn không phải là căn cứ pháp lý hay kỹ thuật để chứng minh nguồn gốc. Vé máy bay hay phôi vận đơn có thể thu gom, mua lại từ hành khách hoặc làm giả rất dễ dàng.

Tại các hội nhóm mạng xã hội, tình trạng rao bán cuống vé máy bay, phôi vận đơn diễn ra rất nhiều. Thậm chí với hóa đơn mua hàng trực tiếp từ hệ thống bán lẻ chính thống tại nước sở tại cũng có mánh khóe.

Kẻ gian cử người vào siêu thị, cửa hàng chính hãng tại nước ngoài (như Sephora, Chemist Warehouse, Costco...) để mua 1 sản phẩm thật nhằm lấy được 1 tờ hóa đơn chuẩn. Khi về Việt Nam, họ dùng tờ hóa đơn thật đó để chụp ảnh, quay video làm “bằng chứng” đăng lên mạng. Nhưng thực tế, họ lại giao cho khách hàng sản phẩm giả, sản phẩm trộn mua từ nguồn không rõ ràng khác.

Ngoài ra, còn có một thực trạng, nhiều sản phẩm (như sữa hạt, collagen) được cố tình thiết kế bao bì mang phong cách châu Âu, in chữ tiếng Anh bắt mắt như “Formulated in France - công thức Pháp” hay “Designed in Germany - thiết kế tại Đức” để đánh lừa người tiêu dùng rằng đây là hàng ngoại nhập cao cấp từ châu Âu, nhưng thực chất chúng chỉ là hàng gia công OEM tại một nước thứ ba tại châu Á, Đông Nam Á.

TS Phan Thế Đồng chia sẻ thêm, thông thường khi hết thời hạn bảo hộ độc quyền, các hãng sáng chế thường bán lại bản quyền, công thức cho bên thứ ba để tối ưu chi phí sản xuất.

Các thị trường khắt khe như EU, Nhật Bản luôn đặt ngưỡng giới hạn về tạp chất, tồn dư hóa chất cực kỳ nghiêm ngặt. Khi đặt hàng gia công tại các nước đang phát triển, dù công thức như nhau nhưng các chỉ tiêu kỹ thuật và ngưỡng an toàn thường được nới lỏng theo chuẩn của nước sở tại.

Đặc biệt với sữa công thức hay thực phẩm bổ sung cho trẻ nhỏ chứa DHA, HMO, Colostrum, khâu kiểm soát phụ liệu tại xưởng gia công quyết định trực tiếp đến an toàn của trẻ.

Cơ quan chức năng khuyến cáo người tiêu dùng nên mua hàng nhập khẩu chính ngạch được bán tại các siêu thị, nhà thuốc hoặc đại lý chính thức có hóa đơn rõ ràng, thay vì mua theo cảm tính trên mạng xã hội. Nếu muốn mua trực tiếp từ nước ngoài, người dân có thể đặt qua các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới hoặc nhờ người thân mua hộ.