Cách viết mở bài nghị luận văn học tự nhiên và đúng trọng tâm

Mở bài là phần đầu tiên đưa người đọc đến với vấn đề cần nghị luận. Một mở bài tốt không nhất thiết phải sử dụng những câu văn cầu kỳ mà quan trọng hơn là dẫn dắt tự nhiên, giới thiệu đúng đối tượng và xác định rõ nội dung sẽ phân tích.

Vậy cách viết mở bài nghị luận văn học như thế nào để vừa ngắn gọn vừa tạo được sự liên kết với phần thân bài?

Tùy dạng đề, cách trình bày có thể khác nhau, nhưng một mở bài thường cần thực hiện ba nhiệm vụ:

Giới thiệu → dẫn đến đối tượng → nêu vấn đề nghị luận.

Chẳng hạn, khi phân tích một nhân vật, người viết có thể giới thiệu ngắn gọn tác giả và tác phẩm trước khi dẫn đến nhân vật cùng đặc điểm chính cần làm rõ.

Nếu đề yêu cầu phân tích một đoạn thơ, phần mở đầu cần hướng người đọc đến đoạn thơ và vấn đề nổi bật được thể hiện trong đó.

Không nhất thiết mở bài nào cũng phải cung cấp đầy đủ hoàn cảnh sáng tác, phong cách tác giả hay vị trí tác phẩm. Chỉ nên lựa chọn thông tin có liên quan trực tiếp.

Không nhất thiết mở bài nào cũng phải cung cấp đầy đủ

Cách viết mở bài trực tiếp

Mở bài trực tiếp phù hợp khi muốn đi nhanh vào vấn đề.

Cấu trúc có thể là:

Tác giả → tác phẩm → vấn đề nghị luận.

Ưu điểm của cách này là rõ ràng, ít nguy cơ lan man và dễ áp dụng với nhiều dạng đề.

Đây cũng là lựa chọn phù hợp khi làm bài trong điều kiện giới hạn thời gian.

Cách viết mở bài gián tiếp

Mở bài gián tiếp bắt đầu từ một vấn đề rộng hơn trước khi dẫn đến tác phẩm.

Người viết có thể bắt đầu từ đặc trưng của văn học, một chủ đề lớn, bối cảnh sáng tác hoặc nét phong cách của nhà văn.

Điều quan trọng là phần dẫn dắt phải có quan hệ với vấn đề phía sau.

Nếu mất cả một đoạn dài nói về những vấn đề không liên quan chỉ để tạo cảm giác "hay", mở bài gián tiếp sẽ trở thành lan man.

Bắt đầu từ đặc điểm của tác giả

Đây là cách khá phổ biến.

Ví dụ, khi viết về Nguyễn Tuân, có thể bắt đầu từ phong cách tài hoa, uyên bác và niềm say mê khám phá vẻ đẹp độc đáo của con người, thiên nhiên. Từ đó dẫn đến Người lái đò Sông Đà và vấn đề mà đề bài yêu cầu.

Điểm cần chú ý là chỉ lựa chọn đặc điểm phong cách có liên quan đến tác phẩm đang phân tích.

Bắt đầu từ chủ đề của tác phẩm

Một cách khác là dẫn dắt từ chủ đề lớn.

Khi phân tích Vợ chồng A Phủ, người viết có thể bắt đầu từ số phận con người miền núi dưới những áp bức của xã hội cũ, sau đó dẫn đến cách Tô Hoài xây dựng nhân vật Mị.

Khi phân tích Tràng giang, có thể bắt đầu từ nỗi cô đơn và tâm trạng của cái tôi trong phong trào Thơ Mới trước khi giới thiệu thế giới nghệ thuật của Huy Cận.

Cách này tạo sự liên kết khá tự nhiên giữa câu dẫn và vấn đề nghị luận.

Không cần học thuộc một mở bài cố định

Học một mẫu mở bài rồi thay tên tác giả và tác phẩm có thể tiết kiệm thời gian nhưng dễ tạo ra những câu dẫn chung chung. Thay vào đó, nên nắm cấu trúc của mở bài rồi luyện cách biến đổi theo từng đề.

Khi cần tìm hiểu một tác phẩm trước khi viết, có thể đọc các bài phân tích và dàn ý tại Revelogue.com hoặc những nguồn tài liệu văn học phù hợp để xác định đặc điểm nổi bật của tác giả, tác phẩm và vấn đề nghị luận.

Bên cạnh đó, khi tham khảo các bài văn mẫu, người viết nên chú ý cách mỗi bài dẫn vào tác phẩm, xác định vấn đề nghị luận và tạo sự liên kết với phần thân bài, thay vì học thuộc nguyên văn một mẫu mở bài.

Những lỗi cần tránh khi viết mở bài

Lỗi đầu tiên là mở bài quá dài. Người viết dành nhiều thời gian dẫn dắt nhưng đến cuối đoạn vẫn chưa xác định được vấn đề cần nghị luận.

Lỗi thứ hai là đưa quá nhiều thông tin về tiểu sử tác giả.

Lỗi thứ ba là sử dụng những nhận định văn học rất rộng nhưng không tạo được mối liên hệ với tác phẩm.

Ngoài ra, cũng nên tránh những câu khẳng định quá mức như "đây là tác phẩm hay nhất" nếu không cần thiết cho lập luận.

Mở bài nên dài bao nhiêu?

Không có số câu bắt buộc.

Độ dài phụ thuộc vào toàn bộ bài viết, nhưng thông thường chỉ cần một đoạn vừa đủ để hoàn thành nhiệm vụ dẫn dắt và giới thiệu vấn đề.

Nếu phần mở đầu dài gần bằng một luận điểm trong thân bài thì nên xem lại những thông tin nào có thể rút gọn.

Viết mở bài sau có được không?

Hoàn toàn có thể.

Nếu gặp khó khăn ở phần mở đầu, người viết có thể xác định trước một câu giới thiệu vấn đề đơn giản rồi tập trung hoàn thành thân bài.

Sau khi hệ thống luận điểm đã rõ ràng, quay lại chỉnh sửa mở bài thường dễ hơn vì lúc này người viết đã biết chính xác bài của mình muốn chứng minh điều gì.

Kết luận

Cách viết mở bài nghị luận văn học hiệu quả không nằm ở việc sử dụng thật nhiều câu văn hoa mỹ. Một mở bài tốt trước hết phải đúng vấn đề, ngắn gọn và tạo được đường dẫn tự nhiên đến phần phân tích.

Khi đã hiểu tác phẩm và xác định rõ yêu cầu của đề, người viết có thể linh hoạt lựa chọn mở bài trực tiếp hoặc gián tiếp thay vì phụ thuộc vào những mẫu có sẵn.