Cái bắt tay 20 giây và tín hiệu mới trong quan hệ Ấn-Trung

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi bên lề Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 tại New Delhi, Ấn Độ ngày 12/9/2026. Ảnh: Tân Hoa Xã

Theo The Straits Times, hai nhà lãnh đạo đã bắt tay phải và mỉm cười khi trò chuyện thông qua phiên dịch viên - một dấu hiệu hiếm hoi cho thấy sự nồng ấm trong mối quan hệ song phương vốn đang lạnh nhạt.

Sự hiện diện của Chủ tịch Tập Cận Bình tại Ấn Độ, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của ông sau gần 7 năm, cùng với cuộc gặp song phương giữa ông và Thủ tướng Modi ngày 12/9, đã làm dấy lên hy vọng về một giai đoạn tích cực hơn trong quan hệ Ấn-Trung. Mối quan hệ này từ lâu bị phủ bóng bởi không chỉ tranh chấp biên giới mà còn sự cạnh tranh trên nhiều phương diện địa chính trị và kinh tế giữa hai nước láng giềng châu Á.

Các thông tin công khai về cuộc gặp song phương mang sắc thái lạc quan nhưng thận trọng. Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết hai nước cần có "tầm nhìn chiến lược và dài hạn đối với mối quan hệ song phương". Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng chia sẻ quan điểm này. Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh rằng sự hòa dịu đang diễn ra giữa New Delhi và Bắc Kinh là điều "cần được trân trọng".

Kể từ năm 2024, hai nước đã triển khai hàng loạt nỗ lực nhằm đưa quan hệ trở lại đúng quỹ đạo sau khi vụ đụng độ biên giới gây chết người tại khu vực dãy Himalaya vào tháng 6/2020 khiến quan hệ song phương rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Các cuộc đàm phán về biên giới đã được nối lại, cùng với việc khôi phục một số chuyến bay thẳng nhằm tăng cường giao lưu nhân dân. Ấn Độ cũng đã nới lỏng một số hạn chế đối với đầu tư từ Trung Quốc, những biện pháp từng được áp đặt sau vụ đụng độ năm 2020.

Tuy nhiên, nỗ lực tái thiết lập quan hệ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Gần đây, Ấn Độ đã từ chối phê duyệt đề xuất của Alipay, một nền tảng của Trung Quốc, về việc kết nối với hệ thống thanh toán kỹ thuật số tức thời của Ấn Độ, với lý do lo ngại về an ninh quốc gia.

Ngoài ra, tờ The Independent của Anh đưa tin ngày 12/9 rằng hình ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc đang tiến vào "vùng lãnh thổ biên giới đang tranh chấp với Ấn Độ" tại bang Arunachal Pradesh.

Bất chấp những vấn đề gây căng thẳng dai dẳng, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng là lãnh đạo cấp cao hai nước cần duy trì đối thoại nhằm bảo đảm quan hệ không rơi trở lại vào xung đột, đồng thời mang lại lợi ích chung, trong đó có những lợi ích tiềm năng đối với các nước đang phát triển.

"Chính giới lãnh đạo cấp cao là những người định hình quan điểm chính trị và cam kết thúc đẩy mối quan hệ này tiến triển, mang lại lợi ích cho cả hai bên", bà Alka Acharya, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc có trụ sở tại Delhi, nhận định. Bà chia sẻ với The Straits Times rằng: "Và chính hai nhà lãnh đạo là người truyền tải rõ ràng thông điệp tới các cấp dưới rằng đây là mối quan hệ quan trọng đối với cả hai nước".

Tuyên bố của phía Ấn Độ nhấn mạnh rằng "hòa bình và ổn định tại các khu vực biên giới vẫn là nền tảng thiết yếu cho sự phát triển bền vững của quan hệ song phương". Các trọng tâm khác trong tuyên bố gồm việc giải quyết "những quan ngại về kinh tế và thương mại của nhau một cách cân bằng", cũng như tăng cường hơn nữa sự kết nối giữa người dân hai nước.

Ông Dylan Loh, Phó giáo sư chuyên ngành chính sách công và các vấn đề toàn cầu tại Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), mô tả cuộc gặp song phương giữa Thủ tướng Modi và Chủ tịch Tập Cận Bình là "một bước tiến nữa hướng tới sự ổn định mang tính thực dụng", đồng thời lưu ý rằng việc "xây dựng lòng tin chiến lược thực sự" vẫn là một thách thức. Ông cho rằng chìa khóa nằm ở việc duy trì kênh liên lạc và triển khai các bước tiếp theo sau cuộc gặp.

" Các hội nghị thượng đỉnh cấp cao giúp định hình chiều hướng quan hệ, nhưng nếu thiếu các cơ chế theo sát thường xuyên, đối thoại quân sự thực địa và các nhóm công tác chuyên trách, thì các thỏa thuận sẽ nhanh chóng mất đi hiệu lực; do đó, những cơ chế này cần được thể chế hóa. Thông điệp chính trị từ các nhà lãnh đạo cấp cao truyền tải xuống các nhóm làm việc cũng phải thật sự rõ ràng và minh bạch", ông Loh chia sẻ với The Straits Times.

Nhiều nhà phân tích coi Trung Quốc là nguồn cung cấp vốn và bí quyết kỹ thuật tiềm năng cho Ấn Độ trong bối cảnh nước này nỗ lực nâng cao năng lực sản xuất, mặc dù vẫn còn những nghi ngại về mức độ sẵn lòng của Trung Quốc trong việc chuyển giao các công nghệ tiên tiến.

"Hoàn toàn sai lầm khi cho rằng phía Trung Quốc chỉ đang chờ đợi để gia nhập thị trường Ấn Độ", ông Jacob nhận định. Ông lập luận rằng chính Trung Quốc mới là bên ngăn cản dòng vốn và công nghệ chảy vào Ấn Độ, đồng thời cho biết những bất đồng giữa Ấn Độ và Mỹ mang lại "cơ hội mà Trung Quốc muốn tận dụng".

"Họ hiểu rằng nếu Ấn Độ đang ở thế yếu, họ sẽ tìm cách tối đa hóa lợi thế và đòn bẩy nếu có thể", ông chia sẻ với The Straits Times.

"Và họ nhận thấy cần phải hành động như vậy, bởi nếu không, Ấn Độ có thể sẽ đi theo con đường mà Trung Quốc từng chọn vào những năm 1980 và 1990: duy trì quan hệ tốt đẹp khi dòng tiền vẫn đổ vào, nhưng một khi đã xây dựng được năng lực thì lại trở nên cứng rắn và đối đầu - chính xác là cách Trung Quốc từng hành xử với Nhật Bản".

Tuy nhiên, bất chấp những lo ngại đó, bà Acharya lưu ý rằng New Delhi cần nỗ lực mở rộng các lựa chọn chiến lược vượt ra ngoài phạm vi Mỹ và châu Âu, đặc biệt chú trọng đến Trung Quốc và khu vực Á-Âu rộng lớn hơn - nơi đang chứng kiến sự phát triển kinh tế nhanh chóng song hành với làn sóng phản đối "các chính sách tân tự do vốn đang kìm hãm tăng trưởng và triệt tiêu các cơ hội".

"Tranh chấp biên giới Ấn-Trung sẽ không thể giải quyết trong một sớm một chiều, nhưng nó cũng không thể trở thành yếu tố kìm hãm toàn bộ mối quan hệ song phương", bà nói với The Straits Times, nhất là khi các nhà sản xuất Ấn Độ phụ thuộc vào nguồn hàng nhập khẩu từ Trung Quốc để phát triển năng lực sản xuất và xuất khẩu, đồng thời cũng đang tìm kiếm cơ hội hợp tác với các công ty Trung Quốc trong các lĩnh vực công nghệ mới nổi.