Cải cách hành chính và chuyển đổi số ở cơ sở cần thực chất hơn

Hội nghị góp ý Hội đồng phản biện xã hội và khoa học tại Đắk Lắk.

Nhiều chuyển biến trong tổ chức thực hiện

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, các địa phương từng bước kiện toàn bộ máy, phân công nhiệm vụ, duy trì Trung tâm Phục vụ hành chính công và triển khai cải cách hành chính, chuyển đổi số (CCHC, CĐS). Việc sử dụng hệ thống quản lý văn bản, chữ ký số, dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ và dữ liệu điện tử ngày càng phổ biến.

Theo báo cáo phục vụ khảo sát, phường Tuy Hòa tiếp nhận 39.350 hồ sơ; xã Sơn Hòa 8.743; phường Cư Bao 7.102; xã Ea Na 8.109 và xã Yang Mao 3.019 hồ sơ. Các địa phương quan tâm công khai thủ tục và hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Một số cách làm đáng chú ý: phường Tuy Hòa tổ chức “Dịch vụ công lưu động”, hỗ trợ người yếu thế và đôn đốc hồ sơ trước hạn; xã Sơn Hòa ghi nhận tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, thanh toán trực tuyến và số hóa cao theo báo cáo; phường Cư Bao triển khai cao điểm tháo gỡ điểm nghẽn CĐS; xã Ea Na tổ chức “Chiến dịch mùa hè số cùng VNeID”. Tại Yang Mao, các Tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ người dân tại thôn, buôn. Xã Sông Hinh báo cáo tổ chức 107 buổi hướng dẫn kỹ năng số, hỗ trợ 258 hộ gia đình.

Kết quả cho thấy sự chủ động của chính quyền cơ sở trong điều kiện khối lượng công việc tăng. Tuy nhiên, các địa phương còn băn khoăn về chất lượng so với số lượng chỉ tiêu. Điều quan trọng không chỉ là số hồ sơ, lượt hướng dẫn hay tỷ lệ số hóa, mà còn là chất lượng xử lý và khả năng tự sử dụng dịch vụ số của người dân.

Những điểm nghẽn cần nhìn thẳng

Khảo sát cho thấy chất lượng CCHC và CĐS giữa các địa phương chưa đồng đều, tình trạng hồ sơ trễ hạn vẫn cần quan tâm. Theo báo cáo tổng hợp, phường Tuy Hòa có 260 hồ sơ trễ hạn, xã Sơn Hòa 81, phường Cư Bao 45, xã Ea Na 309 và xã Yang Mao 280 hồ sơ đã trả trễ; còn 26 hồ sơ đang quá hạn. Báo cáo xã Sông Hinh ghi nhận 4.216 hồ sơ tiếp nhận, 4.144 hồ sơ đã giải quyết, trong đó 11 hồ sơ quá hạn.

Số liệu cần được phân tích theo nhóm thủ tục, từng khâu xử lý để xác định nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục. Hồ sơ đất đai, xây dựng và thủ tục cần phối hợp nhiều bộ phận cần được chú ý; đánh giá phải gắn với tiến độ từng hồ sơ.

Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến cao chưa chắc phản ánh kỹ năng số tốt nếu phần lớn thao tác vẫn do cán bộ làm thay. Hỗ trợ cần chuyển dần từ “làm hộ, nộp giúp” sang hướng dẫn thực hành để người dân chủ động thực hiện các thủ tục thông thường.

Công tác đơn giản hóa thủ tục cũng cần được chú trọng. Báo cáo khảo sát tại phường Cư Bao cho biết trong sáu tháng đầu năm, địa phương chưa rà soát đơn giản hóa và chưa cắt giảm thời hạn giải quyết thủ tục hành chính. Cần chủ động phát hiện khâu trung gian, đề xuất rút ngắn quy trình trong phạm vi thẩm quyền.

Chuyển đổi số phải tạo ra giá trị thực chất

CĐS ở cấp xã, phường không chỉ là trang bị máy tính, sử dụng phần mềm hay hoàn thành chỉ tiêu số hóa. Điều quan trọng là dữ liệu chính xác, hệ thống liên thông, quy trình thuận tiện và công nghệ giúp người dân giảm thời gian, chi phí.

Tại xã Sông Hinh, báo cáo nêu khó khăn về thiết bị công nghệ thông tin cũ, kinh phí hạn chế, nhân lực chuyên trách mỏng và phần mềm chưa đồng bộ. Các địa bàn cũng cần đầu tư hạ tầng, kinh phí và nâng cao kỹ năng số cho cán bộ. Người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp khó khi tiếp cận công nghệ.

Ở xã Yang Mao, địa bàn rộng, giao thông một số nơi bị chia cắt mùa mưa, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 80% dân số. Yêu cầu người dân tự thực hiện thủ tục trực tuyến mà thiếu hỗ trợ sẽ khó đạt hiệu quả.

CĐS cần lấy người dân làm trung tâm, không có nghĩa buộc mọi người tự thao tác trong mọi tình huống. Với người cao tuổi, người khuyết tật, người thiếu thiết bị hoặc chưa thành thạo công nghệ, chính quyền cần duy trì hỗ trợ trực tiếp và nâng dần kỹ năng. Các Tổ công nghệ số cộng đồng nên được đánh giá bằng kết quả người dân thực sự sử dụng được dịch vụ sau hướng dẫn, không chỉ bằng số buổi tuyên truyền.

Đồng bộ giải pháp, nâng cao trách nhiệm phục vụ Nhân dân

Để CCHC và CĐS nâng cao hiệu lực quản lý, chất lượng phục vụ, cần tập trung một số giải pháp. Trước hết, UBND các xã, phường cần tăng trách nhiệm người đứng đầu trong theo dõi tiến độ; rà soát hồ sơ trễ hạn, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục. Đánh giá cán bộ cần gắn với chất lượng, tiến độ và phản hồi của người dân, không chỉ căn cứ số lượng nhiệm vụ hoàn thành.

Thứ hai, thường xuyên rà soát, đơn giản hóa quy trình trong phạm vi thẩm quyền; tăng phối hợp giữa Trung tâm Phục vụ hành chính công và các bộ phận chuyên môn. Vướng mắc vượt thẩm quyền, nhất là về liên thông, dữ liệu dùng chung và phần mềm chuyên ngành, cần được kiến nghị cấp trên xử lý kịp thời.

Thứ ba, ưu tiên nguồn lực nâng cấp thiết bị, đường truyền và bảo đảm an toàn thông tin, nhất là tại bộ phận tiếp nhận hồ sơ và địa bàn khó khăn. Cùng với đầu tư hạ tầng, cần bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, công chức.

Thứ tư, đổi mới hoạt động của Tổ công nghệ số cộng đồng, gắn tuyên truyền với hướng dẫn thực hành; quan tâm người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo và người dân vùng xa, bảo đảm tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, bình đẳng, an toàn.

Các sở, ngành cần hướng dẫn nghiệp vụ, hỗ trợ kỹ thuật, khắc phục bất cập liên thông và chuẩn hóa quy trình điện tử. Đề xuất về nhân lực, kinh phí, hạ tầng vượt khả năng cấp xã cần được xem xét theo tính cấp thiết và điều kiện từng địa bàn.

Khảo sát cho thấy CCHC và CĐS đã có chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn khoảng cách giữa kết quả thống kê và hiệu quả phục vụ ở một số khâu. Hoạt động khảo sát góp phần phát hiện bất cập, kiến nghị giải pháp và tăng cường trách nhiệm giải trình, giám sát, phản biện xã hội.

CCHC và CĐS chỉ thành công khi bộ máy vận hành thông suốt, thủ tục được giải quyết đúng hạn, dữ liệu được khai thác hiệu quả và người dân giảm thời gian, chi phí đi lại. Chuyển từ “đạt chỉ tiêu” sang phục vụ thực chất; từ “làm thay” sang hướng dẫn người dân làm chủ công nghệ; từ phần mềm riêng lẻ sang dữ liệu đồng bộ là yêu cầu quan trọng để nâng cao chất lượng CCHC và CĐS tại các xã, phường tỉnh Đắk Lắk.